Full text of "Renati DesCartes Opera philosophica Renati DesCartes Principia philosophiae"

See other formats

RENATI DE S-C ARTES /

PRINCIPIA

PHILOSOPHIA

'Ultima Editio cum optima codatay diligenter

AMSTZLOHAU It

Apud Danielem Elseviuium,

Cl3 l9C X.XZYIZ.

;• V. ^ Cum rrivUtgkS.CtfMfuMAj^Mk,

.avIH^OaO JIH?

Summa PrivU^I Csiare».

J. C^r. Privilfti» rautttm t/t, tu auU BiblitfoUrtm • T)/ptgnfhm/^ &e.

Phil»f$fhua Rftutti Ocrtefu , mtr* fines S. R. Imperii , Jitittmmfiu S. C.
ruemm in uU* femus , 'mterre essst pro parte, edat > venundet, aut qsulibet modo d^ ahat , pr^er
Daniels Elfeviritm Amfteledsonenfemi idqsu intra dteennium proximum ffia (mtmttn^setu
puna qu^ue Marcarwn auri. Uti latms in ffi PrJviJ^i» i* titvmfru i<75
dato X vsdere efi. >

'it-

, ; ;, 7 . ■ . ) fi *

*. *

i L * ^ t

) ‘

.-r. ■

,v ii. c o a » * t 14 .

\i: :ri ;r i y j 2 J H j/. a a 5 ^ ^ a-Q
.1 ivx~a ocl cla

SBRENJSSIMM PRINCIPI

ELIS ABETH^,

FREDERICI BOHEMI^ REGIS,
Comitis Palatini » & £lc£toris Sacri Romani

Imperii > Filix natu maximx. \

. . ■ .ff

.V y ■

\ \

Erenissima Princeps,

A^aximum jruEbtm percepi fcriptorum , qu^
antehac in lucem edidi , quod ea perlegere di^
gnata fis- quodque eorum occafione in ?iotitiam
tuam admijjm , tales dotes tua4 ejje cognove^
rim, ut € re gentis humana ejje putem ^ eas fe*
culis in exemjlum proponi, d^n deceret me vel
adulari^ vel aliquid non fatis perjje&um affir^
mare prafertim hoc in loco^ in quo veritatis
fundamenta jacere conaturus Jum; O^fcioy non
afeBatum ac fimplex Thilofophi judicium ge^
nerofe modejlia tua gratius jbrcy quam magis

exor-

Epistola
em/iatoj blandiorum pommm laudationes.
Qjia^‘opter ea tantum fcribam , tjU^era ejfcy
r^one vel experientia cogmfcOy (s^hicin exo/r^
dio eodem modo , ac in toto reliquo libro y phi>
lofophabor: Aiagnwn ejl dlfcrimen inter iferas
& apparentes Virtutes • nec non etiam ex veris
inter illas qua ab accurata rerum cognitione de^
yeniunt , (> illas qua: cum aliqua ignoratione
conjunB^ funt. Ter apparentes inteliigo vitia
quadam non yalde frequentia , vitiis aliis notio^
ribus oppofta; qua Cfuoniam ah Hs magis di/lant
quam intermedia virtutes y idcirco magis felem
celebrari. Sic quia plnres meniurmrcjui vericu^
la timide refugiunt y quam qui fe inconfderati in
ipfa conjfdant , vitio timiditatis temeritas tan-
quamyirms opponitur y magis quam vera fer*

titudo vulgo ajiirnamr j fic fape prodigi pluris
famt quim liberales • f eque mlli facilius ad ma*
gnam pietatis famam perveniunt y quamfuperfli*
tiofi W l^poaiue. Inter veras autem Virtutes
multa nona folareBi cognitione y fed etiam ab

errore

D E D I c A T O R I A.

emre aliquo nafcuntur : fic fccpe a fimplidtate bo^
nitoi > a metu pietas , h ciefperatione fortitudo ex-»
furgit. Jtque ab mVtcem dherfe funt , ut
etiam dberfis fiomitiibus de/ignantur : fed ilU
pura fmcera qua ex fola recti coomtione pro-

fluunt, unam (r eandem omnes habent flatu-
ram , fub uno Japientia nomine continentur.
Quifquis enim firmam efficacem habet
luntatemreSe femper utendi fua ratione quantum
in feejl, idque omne quod optimum efle cogno-
fcH exequendi , revera fapiens efl quantum ex
natura Jita ejje potejl ; (r per hoc fsnum jufli^
tiam , fortitudinem , temperantiam , reliquajque
omnes Virtutes habet, fed ita inter fe conjunctas,
ut nuUe fupra aeteras emineant : (S' idcirco ,
quamvis multo fint praflantiores iis qu^ aliqua
Vitiorum miftura diflhVta funt , quia tamen mul-
titudini minus funt nota , mn tantis laudibus fi-
lent extolli. Trieterea cum duo ad fapientiam ita
defcriptam requirantur , perceptio fcilicet intelle-
clus propenfio voluntatis j ejus quidem quod a

Epistola '

yoluntate dependet nemo non e fl capax ^ fedcpU'^
dam allii muko perj^kaciorem habent inteMlum*
Et quarrn^is fuff icere debeat iis qui funt natura
tardiufculi , qu^y etfi multa ignoreiity modota^
men firmam (r conjlatuem retineant yolwitatem
fiihil omittcfidiy quoadreSi cognitionem perve--
ni a fit , atque id omne quod reUum judicabunt ex^
fequendiypro modulo juo fapientes hoc nomine

T>eo gratijjimi ejfe pojjint: multo tamen pra--
flantioresilli funt , in quibus , am fimi ff ima re^
Be agendi yoluntate, perfiicacijfimum ingenium
^ Jumma yeritatis cognofccnda cura reperitur.
Summam autem ejjein Celfiudine tua i jiam cu^
ram , ex eo perjpicuum ejl , quod nec auLe avoca^
menta , nec confueta educatio , qua puellas ad
ignorantiam damnare filet , impedire potuerint ,
quomhm omnes bonas artes ^ fcientias itfpejli^
garis ^ Deinde fumma etiam ^ incomparabilis
ingenii tui perjpicacitas ex eo apparet , quod omnia
ifarum fcientiarum arcana peniti jfme infjpexer
ris , ac breyijfmo tempore accurate cognoveris.
", Arla^

D E D r C A T 0'R I A.

Majufque adhuc ejufdem rei habeo ar^mentwn
mihi pecul/ar^ ^ quod te unam hoHenrts if ffienerimy
qute Tra&atw antehac a me Vulgatos perfe&e
omnes intelligas. Ohfmrijjimi enim plerifque
aliis y etiam maxime ingpiiofis y (rdoBis y cjje
videntur-^ (S^fere omtiibue uficpenit uty fiver*
fati fint in Metapl^jicis , a (geometricis ahhor*>
ream- fi vero Cjeometriam excoluerint y qua de
prhna Thilofophia fcripfi non capiant : folum
agnofco Ingenium tuum j cui omnia aque perjjsi--
cua Junt , O" quod merito idcirco Ificomparahile
appello . Cumque con fidero , tam Variam O' per-^
feliam rerum omnium cogmtionem non ejje in ali^
quo ^ymnofopbifla jam fesse , qui multos annos
ad contemplatidum habuerit fed in Trincipepuel'^
la y qua forma datate non ca fiam MinerVamy
aut aliquam ex Mufis , fd potius Charitem re^
fort y non pojjum in Jummam admirationem
nem rapi, TDesnque non tantum ex parte cogjii^*
tionis y fd etiam ex parte Voluntatis , nihilmod
abf lutam &- Jublimem Japiesitiam requiri , quod
4 «i a fion

Epistola Dedicat.
non in moribus tuis eluceat , animacherto,
paret enim in illis eximia qu^edain ctm majejiate
benignitas (sr manfuetudo , perpetuis fortunae in-
juri is lacejfttayfednunquatn efferata nec fraSa.
H^ecque ita me ffsi devinxit y utnon^modoThi--
lofophiam hanc meam Sapientix , (psoin in
/ufpicio,dicandam &- confecrandam puum, (quia
nempe ipfa?iihil aliud ejl quam Jludium fapien.^
tUy) fed etiam non magis Thilbfopim audire
yelimy quam

• ► *.

I ‘t

*' y.

Screni01inae Cdficudinis tuae

1 . V

; k-

Dcvoti0iinus cultor

DES.C ARTES.

t ' V» A

EPI-

EPISTOLA AUCTORIS

^ •

A D

PRINCIPIORUM

PHILOSOPHIAE

htc P R. /ET A T I o N I s loco ejfc potefl.

Deo polita & pcrfefta cft Principiorum meo-
rum verfio, in qua adornanda defudare non
te piguitj ut merito fperem, ^ pluribus ea Gal-
lice quam Latine ledum & intelleftum iri.
Vereor folummodo , ne titulus offendat
quamplurimosexiisqui literis innutriti non
funt) aut apud quos Philofophia male audit, quoniam ea
quam edo£fi funt animo ipforum non fatisfecit > haneque ob
caufam mihi perfuadeo, utile fore, Praefationem adjungi,quae
ipfis fignificet quaenam fit hujus Libri muteria^i quemquein
feribendo fcopum mihi propofuerim , & quid«//7//4/^ hauriri
cxeopofllt. Veru m,quam vis hsEcprxfari meumeflet, utpo-
te qui iftorum omnium magis gnarus cfle debeam quam
quifquam alius, nihilominus id a me impetrare nequeo. So-
lummodo compendiofe proponam prxcipu a capita qus in
Prxfatione ifta tradanda effe cenfercm,prudentix tux cora-
" mittens ea qux ex re fore judicaveris publico impertiri.

Primo explicare illis voluiflem quid fit Philofophia, ini-
tium faciendo a rebus maxime obviis,cujufmodi funt, Philo-
(bphix \occ Sapientix fiudium denotari , & per Sapientiam
non fblum prudentiam in rebus agendis intclligi, verum e-
tiam perfe(5Hm omnium earum rerum quas homo novifie po-
’ tefi: fcientiam, qux & vitx ipfius regula fit,& valetudini con-
fervandx, artibufquc omnibus inveniendis inferviat j utque

** hxc

Interpretem Gallicum.

hxcfcicntiacalia prxdct» neccfrariumciTeutex primis cau-
fis deducatur > ita ut ei qui hanc acquirere fludet ^quod pro-
prie Philofophari vocatur) inchoandum fit ab inveftigationc
primarum iftarum caufarum,qux Principia vocantur^ Atque
horum Principiorum efle requifita-, printOfUt tam clara fint

& evidentia , ut mens humana dum ca attente confiderat de
illorum veritate dubitare non poflit j fecundo ^ ut aliarum re-
rum cognitio ab iis ita dependeat, ut cognofei quidem illa
poflint non cognitis iftis,fed iftx non viciflim abfque illis}hoc
vero perafto in id incumbendum elle ut notitia rerum ex
principiis hifce a quibus dependent ita deducatur, ut nihil in
tota dcduftionum ferie inveniaturquod non fit manifcftifli-
xnum.Solus fane Deus perfeibe Sapiens eft,perfe£ba omnium
rerum notitia prxditus: fcd tamen homines magis aut minus
lapientes dici polTunt prout de rebus maxime raomentofis
plures pauciorefve veritates cognofeunt. Et in hilce nihil
cfle confido in quo omnes eruditi non confentiant.

Deinde confiderandam propofuillcm Philofbphix hujus
utilitatem i fimulque demonUrallem credi oportere, eam
^quandoquidem fc extendit ad omnia qux mens humana
Icire potell} folam efle qux nos ^ feris hominibus & barbaris
diflinguat, & unamquamque gentem eo magis civilem 6c
cultam efle, quanto melius ibi philofophentur homines-, ac
proinde majus in Republ. bonum dari non pofle quam 11 in
eadem veri reperiantur Philofophi. Prxrerea,fingulis homi-
nibus non folum utile effe eorum familiaritate uti quiad illud
lludium animum applicant, verum longe melius facere cos
qui lemet ipfbs illi addicant; quemadmodum proculdubio
prxflat propriis uti oculis ad greffus fuos dirigendu m , atque
eorundem etiam beneficio pulchritudine colorum lucifque
fruendum,quam claufbs eos habere & alterius dudum fequi}
quod poflcrius tamen melius cll quam claufoseos tenere,
omnique alio duce deftitui. Illi autem revera claufos habent
oculos ,jScde iis aperiendis non cogitant, qui abfque Philofo-

phiaeftudio vitam traducunt: Sc voluptas quam percipimus
cxintuitu rerum quas oculi cernunt, minime ocquiparanda
cft cum illa quam adfert notitia illarum quas philoibphando
invenimus: & denique hoc (ludium ad mores noftros for-
mandos vitamque componendam magis neceflarium eft
quam ogulorum ufusad grefTus dirigendos. Brutaanimantia
quibus praeter corpus nihil eft quod confervent, hoc unum
continenter agunt ut alimentum illi inveniant}hominum ve-
ro quorum pr.ecipua pars mens eft , prima airacflc debet uc
Sapientiam quaerant , qux verum cft illius nutrimentum : at-
que etiam certo mihi perfuadeoquamplurimos hac fn parte
fibi non defututos, llidipfum (atis feliciter ceflurum fpera-
rent,& quantum in eo pollerent novilTent. Nullus cft quan-
tumvis abjc£bus& vilis animus, qui adeo (en fu um objeftis
adhxreat , ut i)on quandoque ab iis fe avertat ad defideran-
dum majus aliquod bonum, licet fxpe ignoret in quo*illud
conliftat. Illi qui maxime propitiam habent fortunam, qui
fanitate , honore, divitiifque diftluunt, non minus quam alii
hoc defiderio tentantur j imo mihi perfuadeo , illos prx cete-
ris maxime ad bonum aliquod majus & perfe£lius omnibus
iis qux poflident anhelare. Hoc vero Summum Bonum,
prout abfque lumine fidei (blarationc naturali confideratur ,
nihil aliud cft quam cognitio veritatis per primas fuas cau-
fas , hoc eft , Sapientia ; cujus ftudium Philofophia cft.
omnia cum vcriflima (int, haud difficulter perfuaderi po(^
fent , modo bene proponerentur.

Verum cum huic perfuafioni adverfetur experientia , qux
o(lcndit,eos qui Philofophiam profitentur ut plurimum e(Tc
minus (apientes , & ratione fua non tam rc£lc uti quam alios
qui nunquam huic ftudio operam dederunt, breviter hoc in
loco explicare voluiftem , in quo confidat omnis ea quam
nunc habemus (cientia, & ad quem u(que Sapientix gradum
perventum fit. Primus non nifi notiones continet,adeo luce
propria claras ut abfque meditatione acquiri poffint. Sccun-

** 2 dus

dus complectitur illud omne quod fenfuum experientia no-
bis di£tat. T ertius illud quod confuetudo cum aliis homini-
bus nos docet. Cui quarto loco addi poteft le<ftio librorum ,
non quidem omnium, fed eorum fpeciatim quiconferipti
funt ab hominibus qui bonis nos praeceptis imbuere pofliint :
Hxc enim eft inftar confuetudinis quam cum illorum aufto'
ribus habemus. Omnifque Sapientia qux haberi folet , folis
quatuor hifce mediis acquifita mihi videtur: Revelatio nam-
que divina iis a me non accenfetur, cumnongradatim, Icd
fimul & fcmel ad fidem infallibilem nos evehat. Fuerunt
quidem omnibus fxculis viri magni, qui quintum ad Sapien-
tiam gradum quatuor illis longC fublimiorem certioremque
acquirere funt conati j hoc unum videl icet agentes ut primas
cau fas veraque principia inveftigarent, ex quibus rationes
eorum omnium qux fciri pofTunt deducerentur-, Et qui in
hoc operam collocarunt, Philofophi fpeciatim vocati funt.
Nulli tamen hadtenus, quod fciam , propofitum illud felici-
ter fucccffit. Primi & prxeipui quoru m habemus fcripta,funt
Plato & Ariftoteles j inter quos non alia fuit differentia , nifi
quod primus prxeeptoris fui Socratis veftigia fecutus inge-
nue confelTus fit,fc nihil adhuc certi invenire potuiflc, & qux
probabilia ipfi videbantur, feri berc fuerit contentus j hunc
in finem principia quxdam fingens per qux aliarum rerum
rationes reddere conabatur. Ariftoteles vero minori ingenui-
tate ufus, quam vis per viginti annos Platonis difcipulus fiiif^
fet , nec alia quam illius Principia habuiftet , modum ea pro-
ponendi prorfus immutavit, &ut vera acreftaeaobtrufit,
qux verifimileeftipfum nunquam pro talibus habuifle. Vi-
ris autem his duobus bonx mentis & fapientix quatuor prx-
cedentibus mediis acquifitx fatis erat, atque exinde magnam
auftoritatem na£ti funt, ita ut pofteri opinionibus eorum ac-
quiefeere quam meliores quxrere maluerint. Prxeipua au-
tem qux inter illorum difcipulos viguit difputatio, hxcim-
primisfuit, Utrum de omnibus dubitandum, an vero aliqua

pro>

pro certis habenda eflbnt. Atque hoc ipfum utrolquc in
enormes errores prxcipitavit. Quidam enim eorum qui pro
dubitatione ftabant, -eandem etiam adaftiones vitae exten-
debant, ita ut prudenti^ ad vitae regimen necdHirid uti negli-
gerent; alii vero qui certitudinem defendebant, a fenfibus
eam dependere fupponentes, iis Hdem prorfus adhibuerunt
adeo ut dicant, Epicurum contra omnes Aflronomorum ra-
tiones aufumfuineanTeverarc, Solem non majorem efle quam
apparet. Error hicin^plerifqucdiTputationibus animadverti
poteft , quod cum veritas media fit inter duas opiniones quae
defenduntur, unufquifquc tanto longiusab ea recedat, quan-
to majori contradicendi ftudio tenetur. V erum error eorum
qui dubitationi nimium indulgcbant (cftatoresnon habuit
diu } aliorum vcrocmendatusquidem fuitaliquantulum,ubi
fenfus in quamplurimis nos fallere agnoverunt ; fcd radicitus
fquod feiam^ fublatus non fuit, oftendendo videlicet, non
fenfibus, fcd intellectui foli res diftinfte percipienti certitu-

dinem inefie i & dum ea tantummodo prarditi fumus notitii
, qux quatuor primis Sapientiae gradibus acquiritur , nonefle
quidem dubitandum de iis qux vera videntur, quod ad aCtio-
nes vitx attinet} veruntamen pro tam certis habenda non
cfle , ut opinionem de iis conceptam deponere nolimus , ubi
conos evidentia rationis adigit. Qui veritate vel ignoratd,
vel fi qui eam agnoverunt negleCtd , plerique eorum qui po^
citerioribus hifce feculis Philofophieflc voluerunt Ariftote-
Icm exeo impetu fccuti funt , fxpequefcriptorum ejus men-
tem corrumpentes, opinionesquam plurimas ipfi adfcripfe-
hmt, quas non agnofccret pro fuis, fi in vitam rediret^ Etqui
cum fecuti non funt (in quorum numero fuerunt quam pluri-
ma prxftantifiimaingenia)nihilominusopinionibusejusjam
imbuti fuerant in juventute, quia ex folxin fcholis docen-
tur} adeoque illis prxoccupatus fuit iplbrum animus ut ad -
verorum Principiorum notitiam pervenire non potuerint.

Et quam vis omnes apud me in pretio fint, neque ipforum

* * 2 odium

oJium incurrere velim illos carpendo, argumentum famen
aliquod aflerr ion is mex proferre pofliim,cui ut opinor nemo
eorum refragabitur, eos videlicet omnes pro principio fup-
pofuillc aliquid quod ipfimet fatis perfefte cognitum non
habebant. Exempli gratia, Nullusell qui gravitatem corpo-
ribus terreftribusindie non ftatuerit. Verum etiamfi expe-
rientia evidenter oftendat, corpora qux gravia vocamus ad
terrx centrum ferri, hoc ipfo tamen non novimus quxnam
fit natura ejus quod gravitatis nomineyenit , hoc eft , qux fit
caufavcl principium quod defeendere ea facit , idque nobis
aliunde difeendum eft. Idem dici poteft de vacuo & de ato-
mis, & de calido & frigido, de ficcoSc humido, nec non de
fale, fulphure, mcrciirio^Sc deomnibusejufmodi rebus quas
aliqui pro Principiis fuis fuppofuerunt.Nullx autem conclu-
fiones ex Principio non evidenti deduftx evidentes dfe pof
. funt, etiamfi quam evidentiflime inde deducerentur. Unde
fequitur , nulla ratiocinia talibus Principiis innixa cos vel ad
unius rei certam notitiam perducere, neque per confequens
vel unum paffum promovere potuifle in Sapientix invdliga-
tione : & /i quid veri invenerunt , id non nifi ope aliquorum
cx quatuor fupradidis mediis fecerunt. Veruntamen honori
quem unufquifquc illorum fibi deberi forte exidimat nihil
detraftum volo j hoc unum tantum in eorum qui literis ope-
llam non dederunt folatium dicere cogor, idem hic ufu veni-
re quod in itinere faciendo, ficut enim viatores dum terga
obvertunt loco ad quem tendunt, tanto longius ab illo rece-
dunt quo diutius & velocius progrediuntur, adeo ut licet
poftea in veram viam reducantur , non tamen xque cito aefi
quieviflentad deftinatum locum pervenire poflint-, ita & illi
qui falfis utuntur principiis , quo ea magis excolunt , majori-
queeum curi varias confequentias inde deducunt, febene
philolbphari exiftimantes, eo longius k veritatis & fapieniix
notitia abeunt. Unde concludendum eft, eosquiquammi-
oimum didicerunt illorum omnium qux hadenus nomine

Philo-

Philofbphiae infigniri folent, ad veram percipiendam quam-
maxime e(Te idoneos.

Hifcc bene demonflraris, rAthnes hic proponere voluif^
(em, quibus probaretur, illa ipfa Principia qux in hoc libro
propofui,efle vera illa Principia quibus ad altiorem iflum Sa-
piencixgradum^in quo fummum humanx virx bonum con-
iiftit3pervcniturj4W.«^;/^ ad iftud probandum fufficiunc : qua-
rum Prima eft, ea maxime clara eflcjJf-fww^/f.ex iis omnia alia
deduci pofle : cum prxrer has duas condiciones nullx alix in
Principiis defiderentur. Ea autem valde clara efle, facile
probo. Primo ex modo quo illa inveni j rejiciendo fcilicet ea
omnia in quibus minima dubitandi occafio occurrere mihi
poterat: nam certum eft, ea qux hoc pa<fto rejici non po-
tuerunt , cum attente confiderarentur , omnium eorum qux
mens humana novifte poteft evidentiflima&clariftimaeftc.
Sic,confiderando,eum qui dubitare ftudet de omnibus , non
pofte tamen dubitare qu in ipfemet cxiftat dum dubitat-, at-
que illud quod ita ratiocinatur, & dubitare non poteft de fc
ipfb , licet de reliquis omnibus dubiter, non id efle quod cor-
pus noftrum dicimus, fed quod animam feu cogitationem
noftram vocamus j exiftentiam hujus cogitationis aflumpfi
pro primo Principio, exquo fequcntiaquamevidcnriflTimc
deduxi, videlicet Deum efle qui auftor fit eorum omnium
qux in mundo reperiuntur , quique cum fons fit omnis veri-
tatis, intelleftum noftrum ejus naturx non crearit ut decipi
poflit in judiciis qux facit de rebus quasclariflime&diftin-
ififlimc percipit. Hxc omnia mea Principia funt quibus in
rebus immaterialibus fi ve Metaphyficis utorj exquibus re-
rum corporearum feu Phyficarum Prindpia clarilfime de-
duco, fcilicet dari corpora in longum, latum & profun-
diyn extenfa , variis figuris prxdita, & quxdivcrfimode mo-
veantur. Habes hic fummatim omnia Principia ex quibus
veritatem aliarum rerum deduco. Alter a ratio qux Princi-
piorum evidentiam probat , hxc eft j Illa omni tempore co-
gnita y

gnita, quin imo pro veris & indubitatis^ cuneis hominibus
habita fuiflejfold Dei exiftentid cxceptd,quam aliqui in du-
bium revocarunt, quia fenfuum perceptionibus nimium tri-
buebant, & Deus nec videri nec tangi potefl:.

Verum etiamfi omnes illa: veritates quas pro Principiis
meis habeo, femper & ab omnibus cognitae fuerint , nemo ta-
men , quod fciam , ha£tcnus fuit qui pro Philofophiae Princi-
piis eas habuerir,idcft,quiagnovcrit,oranium aliarum rerum
qux in mundo funt notitiam ex iis deduci poflTe. Quapropter
probandum mihi hic reflat, ea talia efle: quod non melius,
prxftare pofTc videor , quam fi illud experientia probavero,
invitando fcilicet leftoresad Libri hujus ledlioncm. Nam
quamvis ineo de omnibus rebus non egerim, illudque im-
poflibile fit, omnes tamen eas de quibus dicendi occafionem
habui ita me cxplicafic exiftimo,ut qui illum cum attentione
legent, rationem habituri fint fibi perfuadendi non opus efle
alia Principia quxrere, quam ea qux tradidi , ut ad altifliraas
quafque notitias quarum mens humana eft capax pervenia-f
tur. Prxeipue vero fi feriptis meis perleflis confiderarc non
dedignentur quam varix quxftioncsexplicatx illic fuerint,
atque ea etiam qux ab aliis tradita funt percurrentes ani-
madvertant quam parum verifimiles rationes dari potuerint
adeafdem quxfiioncs per Principia d meis diverfa explican-
dum. Quod ut lubentius aggrediantur, dicere potuiflera,
cos qui opinionibus meis funt imbuti,multo minori cum ne-
gotio aliorum feripta intelligere , eorumque verum pretium
xflimarc , quam qui imbuti illis non funt : prorfus contra,ut
fupTa dixi , quam accidit illis qui abantiqua Philofophia ini-
tium fecerunt , cos videlicet quo plus in ea defudarunt , tan-
to folere ad verum percipiendum ineptiores efle.

Dc ratione Librum hunc legendi confilium etiam aliquod
breviter adjunxiffcm, hoc videlicet, me velle ut uno quali
fpiritu totus evolvatur, haud fecus ac fi fabula quxpiam eflet,
attentionem fuam non fatigando, nec difficultatibus qux

forte

forte occurrent inhicrendo > fed eum tantum in finem,' ut
confufe & rummacimfciaturquxnamilla fint dc quibus tra-
ftavij ut poftea, fi lc£tori digna videantur accuratiori exami-
ne, atque defiderio teneatur caulas eorum cognofeendi, (e-
cundo eum iegatad rationum mearum concatenationem ob>
fervandum-, ita tamen ut fi ubiquenon eam fatis perci piat,
aut rationes omnes non intelligat,tum animum non defpon-
deat , (ed loca (blummodo qunc fcrupulum movent fubdufta
lineold notet , atque in libri ledione ad finem ufquc fine in-
terruptione perfeveret. Denique fi librum tertio refumere
non gravetur, plerarumque difficultatum antea annotata-
rum lolutionem in eodem repertum iri, & fi qux adhuc fii-
perfint, relegendo tandem exemptum iri confido.

Ingenia humana examinans obfervavi,vix ulla adeo obtu-
fa& tarda dari, qqin idonea fint non modo ad bonas opinio-
nes percipiendum , verum etiam ad altiffimas quafque feien-
tias addifeendum , modo via convenienti ducantur. Et hoc
ipfum ratione etiam probari poteft. Nam cum Principia cla-
ra fint , & ex iis nil nifi per evidentiffima ratiocinia deduci ^
debeat,nemoadeo ingenio defiitutusefi quin fatis ei fuperfic
ad eaquzE inde dependent inteIligenda.Verum praeter impe-
dimenta prxjudiciorum , k quibus nemo prorfusefi immu-
nis , licet illis qui malis feientiis majorem operam dederunt,
plus detrimenti^dferant , ferefemper contingit ut qui mo-
deratiore ingenio funt praediti, de capacitate fuadcfperantes
ftudiis incumbere negligant, alii vero magis frequentes ni-
mium feftinent, & ficpcprincipiaadmitrant quae evidentia .
non funt, aut incertas confequentias ex iis deducant. Quo-
circa eos qui viribus fuis plus xquo diffidunt, certiores red-
dere vellem, nihil efle in meis feriptis quod non perfe£tein-
telligere poffint, fi modo laborem ea examinandi non refu-
giant i fimulquc alios monere, etiam praefiantiffimis ingeniis
longo tempore & fummd attentione opus efle ad omnia quat

feriptis meis comprehendere volui obfervanda.

* * *

Poft-

Poftca ut fcopus quem in iis evulgandis habui re£fccpercf-
piatuf) ordinem hic explicare voluiflfem qui adfemetipdim
erudiendum obfervandus mihi videtur. Primo is qui non ni-
fi vulgarem & impcrfc£tam illam notitiam habet qu.^ qua-
tuor fupra didis mediis acquiri poteft , ante omnia in eo efle
debet ut Ethicam aliquam fibi fingat qu2 vkx fuat regula fit,
tum quia moram hoc non patitur, tum quia prima hxc cura
cfle debet, ut bene vivamus. Deinde Lc^icx operam dare
debet , non illi qux i n Scholis docetu r > ea enim fi proprie lo-
quamur non nifi Dialedica quxdam eft , qux modum docet
ea qux jam fcimus aliis exponendi,vel etiam de iis qux nefei-
mus multum fine judicio loqucnd!, quo pado bonam men-
. tem magis corrumpit quam auget: verum illi quxdocetrcde
regere rationem ad acquirendum cognitionem veritatum
quas ignoramus ^ qux quia ab exercitatione maxime pendet,
confultum cil,ut ad ejus regulas in uium refcrendas,|diu ie in
fiicilibus fimplicibulquc quxfiionibus,cujufinodifiintMa-
thematicx , exercear. Et poftquam in veritate harum qux-
ftionum detegenda facilitatem aliquam fibi acquifivit , ferio
applicare fc debet verx Philofophix , cujus prima pars Meta*
pliyficaefi:, ubi continentur Principia cognitionis, inter qux
occurrit explicatio prxeipuorum Dei attributorum, imma*
terialitatis animarum noflrarum, nec non omnium clararum
& fimplicium notionum qux in nobis repeAuntur.

Altera pars efl Ph](fica , in qua inventis veris rerum mate-
rialium Principiis, generatim examinatur quomodo totum
Univerfum fit compofitum, deinde fpeciatim quxnam Ht
natura hujus terrx,omniumque corporum qux ut plurimum
circaeam inveniri folent, ut aeris, aqux, ignis, magnetis ,fic
aliorum mineralium. Deinceps quoque fingulatim naturam
plantarum , animalium, &prxcipuc hominis examinare de-
bet, ut ad alias feientias inveniendas qux utiles fibi funt ido-
neus reddatur. Tota igitur Philofophia veluti arbor eft, cu-
jus radices Mctaphvfica» truncus Phy fica, &, rami.ex eodem

puUu-

pullulantes» omnes alis Scientis funt, qus ad tres prsci-
puas revocantur, Medicinam fcilicct, Mechanicam» atque
Ethicam i alcillimam autem & perfeftillimam morum di-
fciplinam intelligo, qus integram aliarum fcientiarum co-
gnitionem prsfupponens, ultimus ac fummus Sapientis gra-
dus eft.

jam vero quemadmodum neque ex radicibus neque ex
arborum trunco frudus colliguntur» fed ex ramorum extre-
mitate tantum; itaprxcipua Philofbphis utilitas ab iis par-
tibus pendet qus non nifi ultimo loco addifei poHlint.
Quamvis autem eas pene omnes ignorem » zelus tamen quo
bonum publicum promovere fem per fu neonatus me movit
ut ante annos decem aut duodecim Specimina quxdam eo-
rum qusdidiciflemihi videbar typis mandari curarem. Pri-
ma illorum Spetiminum pars Diflertatio fuit de Methodo
re£te regendi rationem» & veritatem in fcientiis in vefligan-
dij ubi Logies prscipuas regulas breviter tradidi » nec non
Echicscujufdam imperfe£l:s,quam dum meliorem quifpiam
non habet ad tempus fequi licet. Reliqus partes tres trafta-
tus continebant» unum de Dioptrtea , alterum de Meteoris , &
ultimum de Geometria. In Dioptrica propofitum mihi fuit
demonftrare» fatis longe nos progredi polle in Philofophia
ut illius ope ad notitiam artium in vita utilium perveniamus,
cum teldcopiorum inventio quam illic explicui» una fit ex.
difficillimis qus unquam qnsfits fuerunt. Per traftatum
de Meteoris notum facere volui quantum Philolbphia quam
ego excolo didet abeaqus docetur in Scholis» ubi de eo-
dem etiam aigumento tradVdti folet. Denique per traffatum
de Geometria volui demon ftrare me quamplurima haifcnus
incognita in^nilTe, atque ita occafionem prsberc credendi»
multa adhuc alia inveniri pofle » ut omnes hoc pafto ad veri-
tatis in vcftigationem incitarentur. Poftea difficultatem prae-
videns quam multi in fundamentis Metaphyfies percipien-
dis haberent » prxeipua ejus capita explicare conatus fui in
, . *** 2 libro .

hbro Meditationum , qui quidem magnus non cft , veram m<>
les ejus excrevit, & ea quae in illo traftavi multum lucis ac-
ceperunt ab Objectionibus quas diverfi doftrina excellentes
viri hac occafione ad me miferunt , & ^ meis ad illas Refpon-
Conibus. Tandem poftquam leCtorum animus per praece-
dentes hofcc traCtatus fatis praeparatus mihi vifuscft ad Prin-
cipia philofophU intelligenda , ea quoque in lucem edidi , at-
que hunc librum in quatuor partes divifi , quarum prima co-
gnitionis humanae Principia continet & haec eft qux Prima
Philofophia aut etiam Mctaphyfica dicipoteftj ideoqueut
illa reftcintclligatuF, ledionem Meditationum, quas deeo-
dem argumento gonfcripfi, praemittere utile cft. Tres aliae
partes id omne continent quod in Phy fica maxime generale
cft i cujufmodifunt explicatio primarum legum aut Princi-
piorum Naturx j & modus quo Coeli , Stellae fixae , Planetae ^
Cometae, & generatim totum hoc univerfum compofita
funt } deindefpeciatim natura hujus terrae, aeris, aqux,ignis,
magnetis, qux corpora ubique circa terram maxime obvia
eflcfblcnt, & omnium qualitatum quas in corporibus hifcc
deprehendimus , quales funt lux, calor , gravitas , firailefquc.
Qua ratione me univerfx Philofophiae explicationem in-
choafte exiftimo tali ordine, ut nihil eorum omiferim qux
ea de quibus ultimo loco icripfi prxccdere debebant. Vc-
. rum ad hoc opus ad finem fuum perducendum, poftea na-
turam corporum magis particularium qux in terra funt, mi-
neralium fcilicct , plantarum , animalium, & prxeipue homi-
nis, eodem modo fingulatim explicare deberem; tandem
denique Medicina, Ethica, sfftclque Mcchanicx accurate
tracfcandx eflent. Hoc mihi agendum reftaretut integrum
Philoibphix corpus humano generi darem : hon adeo au-
tem raextate provedum efle fentio, nec tantum viribus meis
difiido , neque i cognitione ejus quod defideratur tam longe
me abefie video, quin accingere me auderem ad opus illud
perficiendum, modo oportunitas mihieflet omnia experi-

. • menrx

menta faciendi quibus ad ratiocinia mea fulcienda & com-
probanda indigerem. Verum animadvertens, hoc ipfum
magnos requircrefumptus, quibus privatus, qualis ego fum,
nifii publico adjuvaretur , parcflc non poflct, neceflc cur
iftiufmodi fubfidium expeftem, credo , in pofterum latis mi-
hi dTe debere fi privata: meiipfius in ftitu doni tantum ftu-
deam, pofteritatemque exaifatum me habituram, fi dein-
ceps nullis amplius in ejus gratiam me laboribus fatigem.

interim ut appareat qua in re me ipfi jam inferviillc exifti-
mem , dicam hoc loco quos fruftus ex Principiis meis colligi
pofle mihi perfuadeam. Primus eft voluptas qua afficietur
qui multas veritates ha£tenus incognitas illic inveniet. Nara
quamvis veritas imaginationem noftram Cxpc non adeo affi-
ciat quam falfitates & figmenta, quia minus admiranda &
magis fimplex apparet , gaudium tamen quod adfert durabi-
lius & folidius efl. Secundus fruftus eft. Principia haecrcco-
lendopaulatim nos reftius de rebus quibufeunque obviis ju-
dicare, atque ita fapientiores evadere afluefafturos: qiiifru-
ftus prorfus contrarius erit ei quem producit Philofbphia
. vulgaris. Facile enim obfervatu eft in Magiftcllis, ipfosper
eam reftac rationis minus reddi capaces, quam forent fi eam
nunquam attigificnt. Tertius eft , cum veritates quas conti-
nent evidentifumx & certiffimxfint, omnem eas difputan-
di materiam e medio fublaturas, atqueita animos ad marl-
fuetudinem & concordiam difpofituras> contra quam fa-
ciant fcholarum controverfix , qux illos qui fe in iis exercue-
runt fenfim & fine fenfu magis rixofos ac pertinaces redden-
tes, prima forte caufafiinthxrcfium &diflenfionum quibus
mundus etiamnum vexatur. Ultimus &prxcipuus horum
Principiorum fruftus eft, ea excolendo quamplurimas ve-
ritates quas ipfc non explicui detegi , atque ita paulatira ab
his ad illas progrediendo ad perfeifam totius Philofophix
cc^nitionem fummumqueSapientixgradum cura tempore '
perveniri pofle. Nam veluti in cun£bis artibus videmus, eas,

* *** j licet

licet illicio rudes &impcrfc£taznnt) quia tamen continent
aliquid veri, & cujus cfiisdum experientia probat, ufu paula-
tim perfici: fic quoque in Philofophia, cum veraPrincipia
habemus, fieri non potefi quin eorum dudlu aliquando in
alias veritates incidamus. Neque falfiras Principiorum Ari-
ftotclis melius probari potell quam dicendo , eorum ope per
mulca fecula quibus in ufu fuerunt nullum progreflum in co-
gnitione rerum fieri potuifle.

Non me latet quidem , efle homines quofdam ingenii
adeo pnccipitis,& qui tam parum circumfpede in adionibus
fuis verfentur , ut vel folidifllmis fundamentis nihil certi fu-
perfiruere valeant : & quia hi ad libros feribendos exteris
procliviores efic folent , brevi temporis fpatio illud omne
quod egi corrumpere , nec non incertitudinem &c dubitatio-
nem introducere pollent in meam philofophandi rationem
(cx qua fumma cum cura eas proferibere fui conatus^ fi eo-
rum feripta tanquam mea vel tanquam opinionibus meis re-
pleta reciperentur. Nuper expertus illud fui in aliquo eo-
rum qui maxime mefequi velle credebantur, imo de quo
alicubi fcripleram , me tantum tribuere ejus ingenio , ut non
putarem , ipfum alicui opinioni adhxrere quam pro mea
agnofeere nollem. Nam fuperiori anno librum fub titulo
Fu/ulamentorum Phyficx edidit, in quo etiamfi nihil Phyficam
& Medicinam concernens fcripfilTevideatur, quod non dc-
fumferit ex (criptis meis in lucem editis , &ex alio nondum
perfc(^o</r»/7//vr4 animaliumi quod in manus ejus incidit j ni-
liilomiuusquia maletransfcripfit, &ordinem muravit, ve-
ritatefque quafdam Metaphyficas quibus tota Phyfica inniti
debet negavit , eum prorfus repudiare cogor, lc£torelquc ro-
gare, ne unquam opinionem aliquam mihi attribuant nili
' exprefle eam in (criptis meis invenerint j neque ullam five
in meis five in aliorum (criptis pro vera recipiant , nifi ex ve-
ris principiis eam quam clariflimc dedudam efle viderint.

Scio etiam, multa efiBiuere polTe fxcula antequam ex hilce

Prin-

Principiis omnes veritates deduftae fuerint qux deduci inde
pofliint , quia cx quae inveniendae reftant, maximam partem
dependent a particularibus quibufdam experimentis, qus
nunquam cafu fe offerent, verum ab hominibus fagaciflimis
cum cura &rumptu ind^ri debentj deinde quia haud facile
continget ut illi ipfi qui iis probe uri noviffentea etiam fa-
ciendi facultatem fint habituri , atque etiam quia plerique
eorum quiingenio valent adeo finiffram de univerfa Philo-
fophia conceperunt opinionem, oberrores quos in ea qure
hadenus inufu fuit adverterunt, ut ad meliorem invefti-
gandam animum applicare nequeant. Verum, fi tandem dif-
ferentia quam intermea & omnium aliorum Principia de-
prehenfuri funt, nec non ingens feries veritatum qu« deduci
indepoffunt, ipfis perfuadeat quanti momenti fit, in earum
veritatum inquifitione perfeverare , ad quam altum Sapien-
tiae gradum, ad quantam vita: perfe£bionem , ad quantam
felicitatem perducere nos queant j aufim credere, neminem
fore qui non allaboret tam utili fe ftudio tradere , aut faltem
qui non faveat , totifque viribus velit j u vare eos qui illi cum
tniftu operam dabunt.

Haec meorum votorum fumma eft , ut Nepotes noftri tan-
dem aliquando felicem ejus videant eventum, &c.

IN-

INDEX

PRINCIPIORUM =■

PHILOSOPHIA.

FARS trima.

De principiis cognitionis humanx.

1. "xrEritMtrmmtjmnHtitfimelmvitA
V de ormubm , qtutruum fitri fcttft,

tjft dstbitMndum. Pae. i

I. DubfA etutm fr$ fiUfis hidnUM. ibid.

). Hmk Merim duiitMtiontm tU ufiim vi-

u nm tJft refiremUm. ibid.

4. Cur poJjimm^dMiitmt dtrthu finfiii-

lihut. ibid.

5. CuritiMmd* UsthtmMtieit dtpttt^t-

titmim. ibid.

4 . Smhitbtti Ithtrum grbitriitm , Mdcthi-
itrubun Affmfum in duMit , fifq$UMd er-
rorem vitMndmm. 1

7. Nonfoffek noiit dubitari , qtun exiftu-

mm dum dubitamtu ; atq$u hoc ejfe pri-
mum ordme quod phiUfophando tognefci-
mM. ibid.

8 . DifiiniHortem ititer animam eorfut,

five inter rem cogitantem d> corpoream
hinc agnofei. ibid.

<). Quid fit cratio. ibid.

10. fimfiicijfima funtd^per fe nota,

definitionibus Logicis obfcuriora reddi } d'
talia inter cognitionei fiudio acquifitas
non efft numeranda. * )

II. S^umodo mens u^a notior fit quam

^ corpus. ibid.

It. Cur non omnibus oqu* innot e fiat. ibid.

jj. finfu reliquarum rerum cognitio

i Det cognitione dependeat. ibid.

14. Ex eo quod exifientia necejfariain no-^
firo de Deo conceptu contineatur , reBe
eendudi , Deum exfifiere. 4

15. Son eodem mod^in aliarum rerum em-
ceptibus exifientiam necejfarisun , fii
contingentem duntaxat contineri. ibid.

1 6. Projudicia impedire, quo minm ifia no-

cefiitas exuentia Dei ab omnibus clan
eognofiatur. ibid,

17. cuju/queex nojiruideu o^eBiva
perfiBio major tfi, eofjut caufiam ejfi
debere majorem.

18. Hinc rurfut concludi, Deum exifierr.

' Ibid.

ifi. Etfi Dei naturam non tomprehenda-
mus, ejue tamen perfiBiomej oumi alia ro
clarius a nobis cognofa. ibid.

i6. Not non i nobu iffit , /edaDeefaBu,
eumque proinde exiere. f

XI. Exifientia neflra duratienem /ujficert
ad exifientiam Dei demonfirandam. ibid.

tt. Ex nqfiro modo exifientiam Deicogno-
fiendiamnia ejeu attributa naturali ingt-
nii vi tognofiibtlia fimul cognofii. ibid.

13. Deumnonefie corporeum, nec fentirt ut

nos, nec velle malitiam peccati. ibid.

14. A Dei cognitione ad creaturarum co-

gnitionem pervemn, recordando eum e fi
infinitum, df not finitos. 7

13. Credenda efi omnia qua a Deo revela--
ta funt , quamvu captum nofirum exce-
dant. ii>id.

x6. Sunquamdifimtandum efi de infinito i
fid tantum ta in quibus nuUos finet ad-
vertimus , qualia funt extenfio mundi,
drvifibiUtas parttum materia, numerut

fieUa-

PRTINCIPIORUM

^ *• fttttttntm, (}f<.freimUfimtUhaUnda. ib.
xy. Qtu differmttM fit mttr mdtfinitum ^
infimtum. 8

Xt . Son cAttfiu finalts rerum crt»t0rum,fti
tfficitraet ejft ixummjmdtu. ibid.

X9. Deum hon tjfi errorum euujpuu. ibid.
jo. Hinc /equi, onuti* qu* dure perci fi-
tnue ^ veru ejfe , uc toUi iubitutumts MUe
recenfitut. ibid«

31. Erraret noflroi, fi ud Deum referuntur,
ejfe tuntum negutumes 'i fi ad uat , priva-
tas, 9

jt. Duos tantum in luiit eJfe nudat cogi-
tandi, perceptionem /ciUcet inteUedut , de
operationem voluntatit. ibid.

33. Sot non errare , nifi cum de re non /atit

percepta judtcamui. ibid.

34. Sm/duminttUt{bim,(ed etiam volun-
tatem requiri ad judicandum, ibid.

35. Hanc illo latiue patere , trrorun^u*

caujfam inde tjfe. ibid.

3 (. Errores ncfiros Deo imputari non pofii.

ibid.

37. Summam eJft homini* ptrftdianem
quod agat libere , fivt per voluntatem .
d' p*r hoc laudo vel vituperio dtgnum
reddi. IO

. 38. Ejfe defidum in ncfira alfione , non in
nfira natura , quod erremut j Et ftpo
fubditorum culpat alii* dmmi *, nunquam
autem Deo, tribui pojfe. ibid.

39. Libertatem atrburii ejft per fi notami

ibid.

40. Certum etiam, omnia tjfi a Deo pro-

tEdinata. li

'41. Quomodo arbitrii nojhi liberta*, d Dei

proordmatio.fimul concilientur. ibid.

41. Quomodo, quamvunolimu* falli, fal-
lamur tamen per nofiram voluntatem.

ibid.

43. Kos nunquam falli, cumfilit elared

di/Unde perceptu ajfinti mU E. ibid.

44, Net femper male judicare , cum ajftnti-
ttmr non dare percepti* , et fi cafu iucidte-
mut m veritatem i idqut ex to cetum-

PHILOSOPHI.*.

•

gere , quod fuppmamu* , ea fmjfi ante»
fatu i Hobi* perjpeda, ibid.

43. Sjfidfit perceptio clara, quid difiinda.

It.

46. Exemplo dolori* efienditur , claram
tJfe pojfe perceptionem , etfiuon fit difiin-
dai non autem dijlindam , nifi fit dora,

ibid.

47 * aid prima atati* pro judida emendanda,
jimplictt,nofionet ejft cotifiderandm, d
quid in quaque fit clarum, ibid.

48. Omnia qua fiub perceptionem nojham

cadunt , fiedari ut ret rerumve afedio-
ne*,velut atema* veritate* i
enumeratio. ibid.

49. JEtema* veritates non pojfe ita nume-
rari, fed nec tjfi opu*. 1 3

30. Ea* clare percipi, fed non omnes ab omni- ,

but, propter prajudida. ibid.

31. ^^uidfit /ubjlantia; dqutdijlud no-

men Doe d cretuuru non conveniat uni-
voce. ibid.

3 1. Slif^ memi d corpori univtct conve-
niat, d quomodo ipfa cognofcatur, 1 4

33. Cujujqtu fubfiantia unum tfie prad-

putun attributum ; ut merui* , cogitatio :
corpori* , tsctenfio. ibid.

34. Quomodo citura* d difiinda* notionet

habere pojjimu* , fubjlamta cogitant it , d
corporea, item Dei. • ibid.

33. QMtnododuratio, ordo, numortt*, etiam
dijiinde inteUigantur. • 15

3^. ^md jint modi ,^talitates , attributa.

ibid.

37. ^uaelam attributa tjfe in r*bu*i alia

in cogitatione. Et quid duratio d **tu-

pu*. * ibid.

38. Numerum d univerfalia omnia, tjfi

tantum modos cogitandi. ibid.

39. ^^mmodo univerfalia Jiantid qua fint

quinque vulgat» j genu* , j/eclet , d^t-
rentia, proprtttm, accident, i S

50. De difi^ionibucy ac primo de rtali.

ibid.

tfZ. De difiiudione modali, 17

iihhlt tx. Do

. • I 'N

it, Df diJlmSmu rAtunit. ibid.

^Mtmodo etgitath txtmfio
cogm/ci fojjit, ut etufiitumtts nstursm
rntruit cerporit. i8

« 4 . Sllfomodo ttiam ut medi fidfitmtU.

ibid.

65. fiuomedo iffurum nudi fintttium n~

gnofctndi. ibid.

66. ^uonuiefrufut , ufiihu ^ sppetitut,

cljtrt cegiufiimur , quAmam ftft de iit
nude judictmut. 1 9

67. Iniffi de dolore judide fefetm fuUi.

• . • ibid.

6t. S^uotnodo ‘m ifiit id, quod cLtre cagnofti-
mui , Ab eo in qtu fuih foffumUt , fit di-
fiinguendum. ibid.

69. L0ngtAlit1retgn9fiimAgnitud1nem.fi-
gurum, (jtc. quum celeret , deleret , (jf<.

70. Set fefie duobut medie de fafibilibut
judicium ferre t querum une errorem pre-
CAvemut, nlie in errorem mddtrmu. ibid.

71. PrACtpuAm errorum cAufum m prejudi-

tiit infuntU preetdere. • ibid.

71. Alter Am errorum cAufitm eJfi.quedprA-
judieiorum oilivifii neque Amut. x x

7J. Tertium cAufimefft, quod defutigemur
ud eu, quA finfibut prefintiA non funt. At-
tendendo; (jr ideo njfueti fimut deiSitnon
ex prefinti perceptiene , fid ex preemcept/i
epmHiu judicATt. ibid.

74. SluartamfAufiAmeJfi, quod conceptu*
tuftrei verkit , quA rebu* Accurute nm re-
Jfeeulent . AUigemm. ibid.

7j. SummA eorum quA obftrvAttdA funt ud
rtlh plulefipltAndum. z 5

76. AudorttAtem divirtAm perceptieni no-
firA 'eff* pTA/irendAm : fid eu ficlufi* neet
decere Fhilefiphum aUu quum percepti*
ufientiri. ibid.

prikcipiob.uk

PHILOSOPHi.fi

Furt StcuneU. ^

De Principiis rerum mxteruliiun.

I. /'^ Vibu* rAtionibu* rerum mAterit*-
litpn txiflrtttiA certe cogaefauter.

X. ^mbut ttium cegnofcAtm.corpm hemu-
Kum menti efii ttrHe conjunHum. ibid.

3. Senfuum perceptieeut , non quid reveru ,

fit in rtbu* , fid quid humune cempefitt
prefit tui tbfit, decere. xf

4. S Aturum corpori* non in potuier* , duri-

tie , colore , Aut fitmltbt** , fid in filu ex-
tmfione, amfiftere. ibid.

TrejudiciA de rArtfudietu , de vtum,
hunc corpori* UAtUTAm obfcttrierem fuet-
re. ibid.

6. ^uomode fiut rurefAdie. z6

7. Eumeun pefieuUe Aliemede mtettigibdi ^

explicuri. ibid.

f. J^uAHtitAtrm numerum differre tute-
tum rutiotu i re quum a uumerAtA.

. ibid.

9. SubftAntium corpertum , cum i quuuti-

tute fuA dfiiugtutur , eenfufi cteuipi tuu-
quum incorporeum. 17

10. ^mdfit Jf Atium , five lee*** intertm.

ibid.

ti. QuomedeinntundifftrAt AfubfiunteA
corportA. ' ibid.

IX. ^uometjp ubeudem differutin mede»

quo concipitur. x8 ^

13. Quid fit lectu txtertmt. ibid.

14. In qm differunt lectu fgfiAtitett*. 19

13. ^uemede lectu extemutpre fuptrficie

corpori* umbientu rede fumutur. ibid.

16. Repugndh ut detur vucuum, /he i»

que nullu plune fit ret. ibid.

17. Vucitum ex ludgi ufu neu e xc lu de re

emttecerptu. . <■ 50

Ii. ^ue-

PRINCIPIORUM

j8. ^MmodetmtndMndumfit fr^tjuditum
de vacm ttbfolmt fumo. ibid.

15 . £xhUtMC«Hfinnjuri,epuderMrtftUlui-

ne dici* fuit. 31

10. Exhu etiam dtptonflrari, mdlaeato-
mai darifejji. • ibid.

X I . Item mundum ejfe indefinite extenfum.

ibid.

XI. Item uuamf^ eandem efie materiam
caeli terra i ac plurei mundos eJfe non

f«jr*-

x|. Omnem materia variationem f five
amnem ejn* formarum dhierfitatem pe^
dere a motu. • ibid.

X4. Si^ fit motut juxta vulgarem fen-
funt. ibid.

»3 • Slfidfit motus proprie fumtut. ibid.

x«. Nonyhu oBionit requiri ad motum,
spuam ad quietem. 3 3

X7. Motum quietem ejfe tantum diver-
fie modos corporis moti. ibid.

x8. Motum proprie fismtum non referri, mfi
sui corpora coiltigua ejus quod movetur.

ibid..

xp. Het referri , nifi ad ea corpora coietigua,
jpua tanquam quie fient ia fieciantur., 3 4

30. Cur ex duobus corporibus contiguis qsu
feparantur ab invictmamum potisst quam
aliud moveri dicatur. ibid.

Ji. Quomodo in eodem corpore innumeri
deverfi motus ejfe poffim. 3 3

3 X. J^uomodo etisun motus proprie fumtus ,
qui in quoque corpore unitus eft , pro piso-
ribui fumi pojfit. ibid.

33. Quomodo m omni motu integer etradisi

torporum Jimul moveatur. . 3^

34. Hinc fequi dsvifioeum materia in parti-

cuUs revera indefinitas ,* quamvis ea ne-
bis Jmt ineemprehenJibtUs. 3 7

3 QuomosU Jiat ifia dte$Jio j iJx>^uod non
fit dubitandism quin fiat, et fi non compre-
hemlatur. ^ ibid.

Deumeffe primariam motus tpsujfam,
f^easedem femper motus quantitatem in
uniltrf» cenfervare. ibid.

PHILOSOP#r.€.

37. Prima lex natura : qutd isnaquaque res ,

. qssantssm in fi eft , femper in eodem Jlnpu

perfevrret } Jicque quod fimel movetur ,
femper moveri pergat. 3 %

38. motu projeilorum. 35

35. Altera lex natur\: jquod omnis motus

exfe ipfo fit relisu j ideo qsu circulari-

terjnoaientur, tendere femper , ut recedant
d centro drculi quem deferibunt. ibid.

40. Tertia lex; quod unum corpM, alteri

fortiori occurrendo, nihil amittat de fiso
motu i occurrendo vero miiiiu firti , tan-
tum amittere, qusustum hsdlud trans-
fert. 40

41. Probatio prioris partis hujiu regula. 4>

4t. Probatio pofteriorss partis. ibid.

43. In quo coififtat vis cujujqiu corporis ad

agendum vel refiftendum. ibid .

. 44 . Motum non ejfe motui contrarium , fed
quieti ; sUterminsuionem in unam par-
tem determinationi ia jfgttm oppojitam. •

4 »-

43. Quomodo poftlt determinari , quantssm
cujujqiu corporis motsu mutetur propter
aliorum corporum occurfium i Uqsu per re-
gulas Jequentei. ibid.

46. Prhna. ibid.

47. Secunda.. ibid.

48. Tertia. ^ ibid.

49 - §luarta. * . * 45

30. Quinta, ibid.

51. Sexta. , ibid.

fx. Septima. ibid.

53. Harum regularum ufum ejfe dijficilem,

propterea quod unssmquodqiu corpus d
multis fimsd tangatur. 44

34. ^su fint corpora ilursesjiu fluida, ibid.

Dwrcrum partes nullo sd'u glsaino fimul
. jungi, quam earum quiete. ibid.

Fluidorum particulsu aquali vi verjiu
omnes partes moveri i ^ corpus durum ,
in fluido exifteni , a minima vi pojji ile-
terminari ad motum. 4f

57. EjufiUm rei demorfir otio' 4 ^

{8. Si qiu fluidi porticula (ordiut movtan-
X tur.

» I N E

tm , ipum $erpiu iterum in m exifiens,
niUtU huc mpttru fluidi rtUicnm neu hn-
hert. 47

{9. Ccrpttt durum , ui nlio duro impulfum,
non omnem fitum motum ei ttrmutueri ,
ftd ferttm ettettui fluido ctratmjecmtt.

, ibid.

to. Hm fojft temtn ei Iflo fluidemujorem
nleritetrm eetptirero, quem heieet i
dmh, e quo impulfum tfl. ibid.

ti. Cum eorput fluidum totum flmul ver-
fuo eliquem pertrm fertur , ntctfferio fi-
cum deferre eorpM durum quod in fi con-
tinet. 48

Xt. Dumcerput durum ik fluido fic defer-
tur , non idcirco moveri. ibid.

6}, Cur qtudem corpore t em dure fint , ut
quemvu perve , non fecilt meniiut no-
flrit dividentur. ibid.*

<4. Kon elie principie in Thyfice , quem in
Ctometrii.^l mMethefi eiflreBi u
me edmittijtee opteri. quiefic omnie ne-
tur* phenomme explicentur , (jy certe de
iit dtmonftretiotus deri pojfunt. 49

ruiNCirioRUM

PHI LOSO PHIiE

Fers Tertie.

De Mundo adipc^iabili.

1. Fere Dei nitnit ample cogitari uon
pojft. SO

I. Cevendum ejfi , ne nimio fuperit de noiit
* ipfit fintientes , fines quos Deut fiU prepo-

fuit in creendo mttndo, ittoii* isttetligi
fupponemut. ' ibid.

J. Quo finfu dici pofflt, omnie propter homi-

nem feBe ejfe. ibid.

4. De phimenenit , five experimentis j
qstit eorum ufitt ed philofi^endttm. 5 1
S* dflenti* megnitttdinit

inter Soltft, Terreni Lunam. ibid.
6. ^MfitdflentiertUquorumplanrtstrttm
i Sole ibid.

E X

7. Fixat non poffi fuppoui tumit rmottu.

ibid.

I. Tirram ) eotU coufpoBem nem apparitu-

rem ejfinifi tu Planetum flove aut Satur-
no mmorem. . ibid.

9. SoUth efi- Fixet propria luQ fulgore. 5 1

10. Lunam (feliet Planetes lucem a

msutteri. ibid.

I I . Terrem retient lutninit k Planetis non

differre. ibid.

1 1. Lunam , cum nova efl , Terra iUu-

mrgeri. ibid

I } . Solem inter Fixas,(^ Tenem ituer Pla-
netai poffi esumereri. ibid.

14. Fixet eemlemfimperk fi mutuo difteu-
tiam retinere ; nm eutem Planetas. 5 )

15. Eefiiem Planetarum apparentisu per
varias hypothefis poffi oxplicso^. ibid.

16. Hypothefim Ptelemei eppstretuiis nenfie-

’ tisfecert. ibuL

17. Hypothefis Copemici Tychanis non
’ diflerrt , in quantum h^^hefes. ibid

18. Tyeheesemverhemitsus.fid re plus metus
. Tene tribuere , quem Coptmicum. ibid.

19. Me soccurathft sptam Copermcum j

veritu quam Tychenem, Tina motetm
negare.^ ibid.

10. Fixet fuppetundet ejfi k Saturne tptkm

rrtttxitrte diflantet. f 4

tT. Solem infler flamma, exmsUtrii qtti-
dem valde mobili cerflere , fid nen ideo ex
uno loce in sdittni rrtigraro. ibid.

11 . Solem k flsunsttd differre , quod tten ita

egesU alimento. ibid

13. Fixas omnes in eadem fphara nen ver-
farii fid tsttamquarrtqu* vefltsm fietistm
circa fi hebere siliu fixit deflitutum. 5 6

14. Coeles effr fluides. ibid

15. Coelos omnia corporam fi contenta fi-

cunihdefine.^ ibid.

x6. Tenem in cede fuoquiefitrt, fid nihilo-
■ rstmtu ab eMefirri. ibid.

17. Idtmque fentiendttm tffi de mmnibm

Planetis. ^7

18. Tenem, proprie leqtttndo,noflkntveri,.

PRINCIPIORUM

weu^ PlMffM^uamvu M ecelotr/ms-
firsntitr, ibid.

Nuilum etUm motum Ttrru tjft tri-
turudum , ipuunvM motut imfrofriejux-
tu ufum vulgi fumutur ■, fti tutu nS*
dici, alios Plauetat movtri. ibid.

30. Tlsmettu otmus circa SoUmm caelo dt~
ftrri. ^ 58

51. Quomodo finguli Tlantta deferantur.

ibid.

32. Quomodo etiam Solii mstcult. 39

33. Quomodo etiam Terra circa proprium
centrum , Luna circa terram vehatur.

ibid.

34. Mottu codarum nm tfftperftdt drctt-

laret. *

33. Dt aberratione Planetarum in Utitto-
distem, ibid.

3<. Demotum lot^tsttUnem. ibid.

37^ fhanometta omsuaper hasu hypothejin
facillime inteliigi. " — . < 5 i

38. fuxta Tye^nit hypaUsefm dicendum
ejfe , Terram movtri circa proprium cen-
trum. ibid.

3 <>. Ac etiam iSam moveri cirra Solem mo-

* tu armuo. ibid.

40. Terra tranjlatiosiem nullam efficere ad-
ffieUsa divtrfitatem in Fixie , propter
maximam ip/arttm diftstntiam. ' 6t

4 1. Hasu tti^m fixarttm diftatttiam requiri

adttutus Cometarum, quot jam coibat
tfft in eido. ' ibid.

41. Omttiaqtta hiem Tdra videmue, ad
phertotstessa etiam pertirtert ; fed tton optu
tfft initio ad cutida reffiicert. ibid..

, 43. Vtx fieri pojfe quin cauffa, ex quibue
omnia phanometta clast dedtutmtttr , fint
vera, 6i

• 44. Me tasnen eat , quot hie exponam , pro
ippothefibtti tantum haberi veUe. ibid.

43. Meque etiam hic rtosmuUat affumttt-

rum, quot ctsnfiat fidfat eJfe, ibid.

44. Quassam fhu e%, qtta hie affiumo ad

phattomenaomtiiatscplicanda. (3

47 ' Harum fuppofitiontm falfitatem nete

PHILOSQPHI^
impedire , quo mimu ea qua ex ipfit dedtt-
centur, vera certa ejfe poffitst, ibid.

48. Quomodo omtus codefiiu materia par-

ticsda foda fisst Jpharica, * 66

49. Circa ifiat particulae fpharieat aliam

effit debere materiam fubtiliortm, ibid.

30. Httjtosjubtiliorie materia particulae fet-

cillhste dhsidt. 6j

31. Ea/dem crlerritne movtri. ibid.

31. Tria effit hujus mtendi euljftdabilie tlo-

mesua, • . ibid.

33. Tres etiam in illo eodot dffiinpti poffii.

ibid.

34. Quomodo Sol fixa fortq^fitU. 6>t

33. ffilmdfitlux. ^ ibid.

3(. Quie contutu %d motum in rtbtu mattP-

matit fit inteUigesulus. ibid.

3 7. ^uotstodo in eodem corpore costtuus ad
drverfes mottu fimul effit peffisit. ibid.

38. Quomodo eaujiucircitlarttertttoventur,
eonentser recedere a centro fisi mottu. 70

39. ^uatUa fit vie ifiitu cotuutu. 71

60. Huru costatum rcperiri in materia coe-
lorum. Ts.

6 1 . Ip/um efficere, ut corpora Sdit Fixts-

rum fint rotunda. 7 3

6\f Etendem efficere , ut mdteria codeftis ab
omsssbus ptmdie circumferentia cujujquo
fttUa vd Solie fkcedtrt cernetur. ibid .

6j. Globulos materia ctdefiie ft mutuo non
impethrt in ifto cenatu. 74

^4. Omnes lucii proprietates inifio consitu
inveniri : adeo ut lux ejtu ope terni poffict
tassquam ex fteUii manasu , et fi nulla yu
effiet in ipfis fitUit. ibid.

6^. Cujufque vorticit coelorum polos tastgere
partes alsorum vorticum ab tarum polii
remotas. 73

66. Mottu ifterum vorticum - aliquo modo
mfltdi, ut issttr ft eottfintiasot. ibid.

67. Duorum vorticum pdos fi mutuo tast-

gere non poffii. 77

<8. Vortices ifioseffie magnitudine inaqua-
tes. ibid.

69,- Materiam primi dementi ex polu ru-
* * * * jufqua

. I N D

vortici! fliuro vorfut ctntrmn , '&
tx cmtro vnfui aJio! partu, Ti

fo. Idem dt materi* /eamdi elementi non
pojfe mMigi-

7* • hnjnt drverfitatu- * i

71. ^Homodo mrueatur materi*, ^n* So-
lem componit. *

7j. v*riM ejft inaqiulitatet in eorporu

Sola.

7^. Variat etiam ejfe in ej*t materi* motu.

7^. Eo! tamen non impedire , ne ejmfiptr*
fit rotunda.

76. Demo^ prittu elementi dum verfatur
inter ^muloi fecundi. *7

77 * ^mmodo Soli* lumen non modo verfu
Eclipticam , fid etiam verfut polot fe dif-
fundat.

78. §>Momodo verfiu Eclipticam fe diffun-
dat.

T9- ^utten facile ad motum umut exipu
eorporie alia quammaxime dt eo remota
moveantur.

, 80. Suomodo lumen 'Solit tendat verfu* po-

lot. _ . 1^'f'

ti. jln aquali! fiu tjm w! in poli* & m
ecliptica. •

ii. GloMoi fecundi elementi Soli vumot
mmortt effe . ac celermt moveri quam re-
motiores, ufiptt ad, certam difiantiaen ; ul-
tra quam funt omnes magmtudine aqua-
les, d' eo ctleriu! mqventur , quofunt k
Sole remotiores. 5 * ’

8^. Cur retrtotijjimi eeleritu moveantm
quam aliquante mtntu remoti. *bid.

84. Cur Sdie proximi, ctleriu! etiam feran-
tur, quam paulo remotior et. 9 )

8 q . Cur iidem Soli* proximi , fint remotto-
ribeumtnorei. SS

is, Glolulot fecundi elementi varii* modu
fimul moveri, quo fit ut plane fi>h^-i
reddantur.

87. Varios eJfe gradu* celeritati* in minmii*
primi elemaui.

W. Ea* ejmminutuuqtumimmMm habent

E X

celeritati* , facile id ipfum quqi haien» ^
alii* transferre,at fibi mutuo adharere.fS
87. -Tales mmutias fih* mutuo adherente*
ptacipue inveniri in ea materia primi ele-
meuti , qua a poli* ad centra vorticum
fertur. 97

90. ^ualicfit figura ifiarum minutiarum
qua particula ftriata deinceps vocabu^
tur.

71, Ifla* particula* ai oppofiti* poli* vttM^

tet, contrario medo effe intorta*. ibjd.

91. Tres tantumflria*inipfit effe. ibid.

91. Inter particula* flriatsu , ^omnium
minAtiffimiu, varia* effe aliarum magm-
tudmes in primo elrmeiitf.

74. Suomodo tx ii* macula in Soli* vel
Stellarum fuporficu generentur. 99

9^. Hmccognofiipracipua* harum macul^

rum proprietates. *biJ. f

96. ^ucmodo ifl* mdcula diffolvamur m
nova gmetentur. >bid.

77. Cur in qq/trundam extremitatt colmt
Iridi* appareant.

78. fluomodom**culainfaeula*vtrp0n^i

vel contra.

77. In quales particula* macula diffohan-
tur.

100. Qutmodo ex ipfit^herctrta Solem
fiettit generetur. Hunap*e atherem
ifla* macula* ad tertium elementum ro-

firri- . .

lo\.Macsd*en*mpredu£Hanem^diJfiluho-

nem a cattis valde tncertitpeudere. 10 1

10 1. Quomodo e**dem macula totitm ali-

quodfidsu tegere peffit. ibid.

loj. Cur Sol aliquando vifu* fit oi/curier i

cur quarundam ftellarum magnit^
nes apparemes mutmtsir. ibid.

104. Curaliqu*fixadijpartamt,vtlexitm~

provi/o Appareant. lOX

105. Multes effe meatu* in maculie per jpm
Hier e tranfeunt particula ftriata. ibid.

loS. fit difp^ffs iftoivm meatuum:

cur particula flMa per illoirttregr^

non pofytt.

107. Cur

PRINCIPIORUM

107. Cur etiam qua veniunt aijmo folo,
nen tranfeam ^ eofdem meatut , quam

* qua veniunt al ali». to}

108. Quomodo materia frhni elementi fer

iftot meatui flttat. 104

109. Suod alii etiam meatus illot deeujja-

tim imerfecent. lOf

110. §lmd Ittmettftella fer matulam vix

foffit trdnfire. ibid.

1 1 r. De/crtftie Stella, ex imfrevifi affa-
rentit. to6

1 1 1. Defiriftio SteUa faulatim dijparett-

tie. 107'

l-i}. In omnibus maculis multos meatas i
forticulis flriatis excavari. 108

114. Eandem ftellamfojfe fer viset affa-
eer» as flij^arere. 109

Ii'^. Totttm aliqtsand» vortisem in cujus
centrt ejl ftella, dtftrui fojfe. ibtd .

116. ^^ucmjdo deflrui fojfst , antequstm
mttlta macula circa ejsis ftellamfint cstt-
gregata. 1 1 1

1 I 7 < Quomodo fermulra mactsla circa ali-
quam, fitUam»lfe fjjjbtt , atttequam tjue
vortex defifuatstr. ibid.

118. Quomodo ifta multa macula generen-
tur. . 1 1 1

11 9. ^Mtnodo Stella fixa mtsteturin Co-
metam, vel tn Planetam. 1 13

110. ^uoftratssr talis Stella, ettmfrimum

definit fixa ejfe. ibid.

111. fer corfontm filiditatem,
quid fer eorum agitsttionem intelligamus.

1 11. Soliditatem nen a fida materia ,fed et-
iam a magnitudine acfigtsra fendere.xhiA.

113. Quomodo globuli cadeftes integro ali-
quo fidere folidiores eJfe fojfint. ttS

114. .Quomodo etiam ejfe foffist trinus jb-

lidi. ibid.

IXf. Quanod» qtsidam fint aliquo fidore
tnagis fiUdi ; alii minus. 1 1 8

l%6. D» frincifio mottss Coeneta. ibid.

1x7. De cont/nstationt motus Cometa fer
dsMrfiu vortices. 1 19

PHiLOSOPHivE.

118. fhanomma Comet arum. ibid.

119. Herum Fhejtomensm exflicatia. ixo

130. Quomodo Fixarum Istmen ad Terram

ufqtte ferveniat. ibid.

1 3 1 . An Fixa in veris locis videantur : (y>

quid fit Ftrmametustm. 1 x t

13X. Cur Cometa a nebis non videantur,
cum furat extra, nofirrun colum ; o* ^
iter , cur carbones firtt mgri , O* cineres al-
ii. ibid.

133. De Cytnetarum eosna , cr variis ejtu

fhonomenit. • 1x3

134. De qttadamrefraShont, is qtsaijla co-
ma sitfmdet. ibid.

133. Exflicatioifiiusrtfia£Honit. ibid.

l}6. Exflicatie affaritioasu coma. 1x7

137. ^uomodi etiam trabes aff tueant.

138. Cur Cornetansm cauda, ntm'fimfer

iu farte a Sole direUt averfa , nec fimfer
recta videatssr. ibid.

159. Cur tales coma errea Fixas asst Pla-
netas non aff areant. ibid.

140. Do Prinafu motus Plorata. 1 30

141. Caujfa , a qutbsts ejus errores fendent.

Prima. . ibid.

J4X. Secssnda. ibid.

143. Urtia. ibid.

144> Quarta. ‘ 131

143. ^sunta. ibid.

14^. D» frima froduSiono omtaium Pla-
nttarum. ibid.

147. Cur quidam Planeta fint aliis a Solo

remotiores; islqsse ab eurum magnitssslitte
fida non fendere. * 131

148. Cssr Soli viciniores eelerisss alsis mo-

veantur •, tamen ^ macttla firtt tar-
dijfittta. 'ibid.

149. Ctsr Luna circa Tirrar$gjnret.* 133

130. Ctsr terra circa Jitum axem vertatur.

. . • '34

13^ Cur Lutra celeritu ferattsr , quam
Terra.’ ' ibid.

13X. Ctsr fimfer Lssrta faciet, qssfmfroxime
eadem fit Tigraobvtrfa. ibid.

X33. Ctir

255

1 N D

(jj. Cur Lua» ctlerim itutdat,

tmtu nudie mmus mbnrtt m eanjunBii-
nibu* , quam m quadra : cur tjm c€t-

lum non fit rottmdum. ibid.

154. Cur ftcundarii Plarut* qui furu circa
Jorutm, tam ctltrittr i qui utri fimt cir-
ca Saturnum , tam tarde vtl nuUe modo
mcnieatuttr, 155

15). Cur ^ JEquatoru Ecliptica mtd-
tum difient ai invicem. ibid.

15^. Cur paultatim ad invicem accedam.

• ti6

157. Ultima maxime generalit caufa
emnium maqualitatum , qua in metiiut
forporum mundanorum reperiuntur. ibid.

PKINCIP.IOKUM

P H I L O S 0*P H I iE

Fort quarta.

DcTcrrl.

1, Yj y^/am hypethefim qud jam anteufi
jf fumut ejfe retinendi , dd verat
rerum naturae explicandae. • >57

1. §lua fit generatio Terra $ fecundum
iftam hypothefim. ibid.

3. DfiinBio Jirra in tret regienet : & ft^

ma deferiptio. ibid.

4. Deferiptio firuntU. 1)8

5. Deferiptio tertia. I)P

4 . Particulae tertii elementi , qua fient in

hae tertia repone, e fft debere fatit ma-
gnae. * ibid.

7. ipfaei prime ^ ftewtdo elemento,
immutari. « ibid.

t. Ejle majeret globulie fecundi elementi, fed
iifilem efikttuntu filidae mimu agita-
tue. • ibid.

9. Eae etb initio fimhutue inettbuijfe ,eir^
Tirram._ ibid.

to. Varia circa ipfiuinttrvalla materia pri-
mi (5* fttuneU elementi reUHa efji 1 40
)i. Globulos ftctmdi tlemttpi, ea-wdmru

E X

mtio fyufft, qm centro Jdtra viemmt,

ibid.

ti. lieatufque inter ipftu habuiffe empe- '
fttortt. ibid.

I). Sm femper cr affleret tenmeribeu infe-
rioret fuiffe. 141

14. De prima formatione drverforum cor-
porum in tertia Terra regione. ibid.

15. De oBionibue , quarum ope ifia corpora

genita fimt i ac prttne de generali globulo-
rum ctelefimm motu. ibid.

16. Deprimo hujue prima oBionie efieBu»
quod retldat corpora pellucida. ibid.

17. ^ Quomodo cerpM fetidum, durum fio-

tumuit ot meatue habere pefiitad radiot
lumaue tranfnuttendot. t

18. De fecundo illine prima oBumit tfjfiBu,

quod una torpora ab alite fecemat , ^ li-
quores expurget. . - ibid.

19. De tertio effeBu i quod liquormp guttnt

reddat retundat. 14)

40 . Explicatio fecunda oBunit, qtu pavi-
tae vocatur. ibid.

II. Oumet Terra partes, fi fila fpeBttUur,
non effe pavet, fed leves. , 144

44. In foo cafiflat levitas materia codt-
fiu. . ibid.

43. Quomodo partes tenues terra, ab ifin

materia coeltfh deorfum peUantur , (^ita
fiam paves. ibid.

44. Squama fit in quoque corporo pavit m,

»45

45. Ejue quantitatem nonrefietuUreptsm-
. titati materia cujufque corporit. ^bid.

44. Cur corpora non pavitem m locis fiat
naturalsbm. 144

47. Gravitatem corpora deprimero vtrfm

centrum Tirra. 147

48. De Tatia oBiom , qua efibimm i quo-
modo particulas aleris commoveat, ibid.

49. Dequarta, qua tfi calor teptid fit , ffp
quom^fublarolumintporfevtrtt. 148

)o. Cta aitim penetret, qtiam lumen, boti,

3 1. Cmt corpora fere omtna forefaciat. ibid.

34> §ljtom^ fuprrma Terrare^, induo

iivtrfa

PRINCIPIORUM

iivtrfM ecrpcrMfutrit primum dniif*. ib.

53. Diftincfio p*rtiatlArum terrfflrium in
trim fumm» gattr», > 149

34. ^uomodottrtiumcfirpMmttr duo prio-
ra fuitum fit. 1^0

33. f articulat tantum uniut geuerit inifio
torpere emtmeri. ibid,

3«. Duae tatuum in eo ejft fieties ifiarum
particularum. ibid>

37. Quomodo mfimum corput C mplura
alia fuerit divifum.

38. De formatione alteriue quarti corperie

fupra tertium. 1

39. De tjujut quarti torporie accretione, ^

tertii expurgatione. ibid.

40. Quomodo hoc tertium terpm fuerit me-

le immiitutum , fpatium aliquod inter
fe o» quartum reltqueru. 153

41. Qmmodo multa fijfura in quarto faUa

fint. 154

41. jQuomodo ipfum in variat partes fit cen-
fralhtm. ibid.

43. jQucmodo tertium arput fupra quar-

tum ex parte afcenderit , ^ ex parte in-
fra remanferit. 1 3

44. Inde m fuperficie Terra ortot e/fe mon-
tes, campos, maria, (^. ibid.

43 . Qm fit aerit natura. 1 3 7

q6. Cur facile rarefiat denfetur. ibid.

'47. De violenta efut cemprefjione in qui-
bufdam macbinit. ibid.

48. De aquanatura: cur facile modo in

aerem , modo in glaciem vertatur, ibid .

49. De fluxu o« refluxu marit. 138

50. Cur aqua horit6f afcendat, drberit

6f defcendat. 139

51. Cstraftus marit fint majores, cum Lu-
na plena ^ vel neva. t6o

5 X. Cur in aquinoMt fint maseimi. ibid.

33. Cstr aer aqua fimper ah Oriente in

Occidentem fluant. ibid.

34. Cur in eadem poli altitudine regiones

que mare haient ad Orientem, fint aliit
megu temperata. ibid;

33. CarttuUsufit fi^sto net refiuxitt inia-

PHILOSOPHIA.

cuins aut flagnit : Qi> csat in variis lite-
rihusvariit horis fiat. ibid.

3<. ^uomcdo ejstt caufia particulares in
fingulit litorihut fint hrveftigande. i 1

37. De natura Terra imeriorit. ibid.

38. De natura argenti vivi. iKi

39. De inaquaiitate caloris interiorem Ter-
ram pervadentit. ibid.

60. De ifiisu calorit aSione. I f 3

61. De fuecit acribut addit , ex quibat

fusu atramentum futorium , alumen ,
Cec. ibid.

61. De materia oleaginea bituminis , ful-
phurit, ibid.

£3. De Chymieerttm Principiis i (^quomo-
do metalla in fodinas afcendant. 164

^4. De Tkrra extersere i ^ de origine fm-
tium. ibid.

43. Cstr mare non augeatur ex eo, quod
fiumina in illud fluant. ^ iSq

6H. Cstr fontes nai fint falfi, nec mare dut-
cefiat. ibid.

47. Cstr in quiiufdam puteit aqsu fit ftdfa.

ibid.

.48. Cur etiam ex quibufdam metstibat fal
effodiatur. 144

49. De nitro, aliifqittfalihut,k fide mari-
no drverfit. ibid.

70. De vaporibus , ^iritibm , exhala-

tionibus a terra interiore ad escterierem
afcendmtibstt. ibid.

7t. Quomodo ex varia eerstm msftttra , va-
ria lapidum , aliortttnqsu fcJJUtstm genera
eriaostur. ibid.

71. Quomedo metalla ex terra mteriort ad

exteriorem perveniant ; <5* qucmodo mi-
nium fiat. 167

73. Cur non in omnebsu terra lecu metalla

imveniantstr. ibid.

74. Cur potijjimstm inveniantur in radi-

cibus montittm , verfut Meridiem (y
Orientem. ibid.

73. Fodinas emnesejfe in terra exteriore-,
nec poffe unquam ad interiorem fodienda
perveniri. ibid.

76. De

25i>

*t * * * * =

I "N D

D) /MlfkurhiittpnbitjK^giO/htltc. i£i-
77. Sllfomido /Ut ttm m>tM. ibid.
TJ^mt tx tjmbttftUm mnuiitu ignit trtan-
pjtt. ibid.

79. Cnr fiunt cmeuj/mtt /ini feltunt in
ttm m^tu ; /Uqitt ftr uUqtut horut ttttt
dtn intndum ittrtt, ibid.

Dt nmturu ignit, tjufyut ni tun 4 nn~
/ttatt. ibid.

tj . frhnum txeitttur. l& 2 _

Sj.. ^uomodt tmftrvnur, ibid.

Aj. Cur egtnt nitmmto. ibid.

84^ Slfumotlo ex /iltnhut exeutUtur. 17^
84. ,^utmedo ex Itgnit /iedt. ijl_

tfi. &urmMle tx coUtHtmt rudiorum Solit.

ibid.

17. Quomodo m /iU motu vtddt violento.

» 7 >-

18. Quomodo d drvnfirum torporum mi-

/lurg. ibid.

19. In fithmntJn litUit trajieitntihut. ibid.
$f>. Jn iit qu4 luttnt (/y non urunt: ut in

/ItUit cjtdmtiittt. 173

7j. Jnguttunqiumnrbu, in lignit putri-
dit , /imilibut. ibid.

fi_,_ In iu qu* inenhfcunt f/jt non lucent : ut
in feeno tnelu/o. ibid.

fj. lu culet uquu u/^fu, O* reliquit. 1 74
94. S^tomode in cuvitutibut t erre i gnit uc~
eendutur. I 7 _S_

9 S • Sluomodo euudtlu urdtut. ibid.

j/<. Quomodo tgnit in tu confervetur, ibid.
j7. Cur tjui flummu /it ucuminutui ^
fumut tx tu tgrtdiutur. ij£_

l8. Slucmnle uer uliu terferu fiummum
uUnt, ibid.

57^ Dt motu uerit vtrfut ignem. ibid.

100. De it-jfu* ignem tt^nguuut. ibid.

101. rtquirutur, ut u it q ue d cerfott

ultndo ignt uftum /it. \]j

171. Cur /lammu tx //tritu vini linteum
non urut. ibid.

105. Cur ^iritut vini fuciUime urdtut. ibid.
toi. Cur uquu dijjidllime. ibid.

lOf. Cur vit mugnerum ignium, nbuquu
uut fultbut injtiiit uugtutur, ibid.

E X

ctf. ^tudiu /mt etrferu qnu futile ttrun-
tur. ibid.

07. Cur quudum in/lummentur-, uliu nem.

* 7 l_

Ql^Cur ignit uliquundiu in frumit fe ceu-
fervet. ibid.

09^ Dt pulvere termemturie tx fidphurt ,
nitro curbone cenftSe ; me primo , de
fulphure. ibid..

jo. De nitro. ibid.

SJ^Jit fulphurit nitri ctnjunSume. 1 -9
II. De metu purtieulurum nitri. ibid.

J i . Cur /lummu hujut fulverit vulde di~
lutetur, ^prucifueugut vtrfut fuptrie-
ru. ibid.

1 4 . Dt eurbone. ibid.

JJ. Dt grunit hujut fuhtru , (^ in que
frucipuu if/iut vii con/i/iut. ibid.

J6. Dt lucernis tUutiJ/imt urdeniibttt.

De reltquis ignis effeiitbut. 1 jj_
^u^m cerforu dii udmetu lique-
Jcusa o* iullismt. ibid.

19 . Quunum fucentur ^dttrtfcuM. ibid.
tP. Dt uquis urdentibtu, in/ifidit , uddis.

ibid.

ju^ De fitbltmutis (jg Ms. 181

Xi..- ^ued mututo ignis grudu msuetmr
tjut efiSui. ibid.

t-i- De culte. ibid.

14^ Dt vitro, quomodo /iut. ibid.

if. ^mtrtodotjttt furticuU/imttljuttguso-
tur. iJj

Cur fit liquidstm cttm cundet , emntf
que figurui fueile tndstut. ibid.

17 - Cur , cum fitgidstm tfi , fit vulde dst-
rum. I 4

78 . Cstr vulde /rugdt. ibid.

J.V' Cur e d f ruplitm mmttutur , fi Imtt
refigeretur. ibid.

40. Cur fit fellsicidttm. 18^

§iuomodo /iut colerutum. ibid.

1. Cstr fit rigulstm infiur ureut j (^gt-
ueruliter, currigidu, estm infiexu funt ,
fionte redeunt ud priorem figttrum. ibid.
145. Dtmugnttt. Reprtitie eorum ex uute

dsBit,

PRINCIPIORUM PHILOSOPHI*.

dUtii , qu* /ut iji44 txfUrmtiorum rtqui-
runtur. 1 8_S_

L3 4^ ShUos in mire, nec in nquA tjft m*AtHi
ncifitndis pMrtiatlis firiMis utmros. > 42 -
14 5 . HmUos itiam tjft m uUii eorporiiut ttr-
ra txitrwri), fratrrqusm inforo, ibid.
lj_C~ Cur taUs mtatut jint in ferr». ibid.
147. Slua rationt ttiam jint m jingulis tju*
ratnentis. iJl 8 -

^•foModo ijii mtatut apti rtddantur
ai farticulat jlriatat ai utravit fartt
vtnitntts aimittmdat. ibid.

LJ Sb- ^u* fit natura magnttU. iIjl
1. 4^. .^mmodo fufient fiat chalybt <
qtuivu forum. ibid.

I_ 4 i. Cur ehalyht fit vaU» durui , rigidut ,

fi’npiii’ ibid.

I 4 t- ^la fit differtntia inttr ehalybtm, d*
aliud forum, i oO

I 4j. J^uomodo chalybt ttmptretur. ibid.
l_ 44 . ^«4 fit diffoauia inttr mtattu ma^
guttis, ehalybu, d' fori. ij>j_

1 4^. Enumtratie frofrittatum virtutis
magnttica. ibid.

1 4 <. j^tumodo particula ftriata ptr Tora
mtatut flusust. I>4

1 47. difficilius oanftant ptr arrtm ,

aquam , (j» terram ixtoiortm, quam ptr
intoimrtm.

l4i!. facilius iraufcant ptr magne-

tem , quam po alta corpera hujus terra
txtounrit^ ibid.

1 4 ■ Qm fint poli magnetis. ibid.

140. Cur ijh fidi ft corvtrtant vofts polos

Tora. ibid.

14 1. Cur ttiam cora ratione vofsu tjtts

centrum ft i irlmcut. . ISL&_

14 L Cur unus magnes ai alium fe convo-
tat d' inclinet i eodem modo atque ad
Teoam. >- 9 _ 7 _

1 53. Cur duo magnetes ai iirviitm acce-
dant , d" qu* fit cujujque jphara aUtvi-
tatis. ibid.

1 ^4. Cur interdum ft invicem rrfugiatu.

i <;8

I4i_ Cur fegmoitcrum magnetis partes,ijua
atut ftBionem j.mcU o ant , fe mutuo et-
iam refugiant.

14 Cur duo punila , qua prius in uno ma-
gnete contigua oant , in ejus fiagmentit
fint poli divofa virtutis. loo

1 5^ Cur eadem fit vis in quavis magnetis
psote, ac in toto. ibid.

Cur magnes fuam vim ferro fibi ad-
moto communicet. ibid.

I SP. Cur ferrum pro variis medis , quibus
magneti admovetur , ipfam sUvofimoda
recipiat. ibid.

i 4 q. Cur ferrum oblongum tam non reci-
piat , nifi fecundum fuam longitudmem.

»J11_

|gi. Cur magnes nihil amittat de fisa vi ,
quamvis eam ferro communicet. ibid.
Uli_Cw hac vis celerrime ferro eommio-
nitetur, ftd diuturnitate temporis in eo
confirmetur. ibid.

ULj . Cur chalybs ad eam recipiendam aptior
fit, quam xilius ferrum. ibid.

i 6a. Cur major ei communicetur a ptrft-
ihort magnete , quam a minus perftBo.

ibid.

liLj. Cur ipfa etiam terra vim magneticam
ferro tribuat. 101

l/L4^ Csu vis magnttica hs terra debilior
fit , quam in parvis magnetibus. ibid.
. 1 67. Cur anu magnete talia femper fua
virtutis potos m extremitatibus fuis ha-
beam. \'o\

ttZ. Cur poli magnttica virtutis non ftm-
per accurtut vtrfus Terra polos dirigan-
tur, ftd ab iit varie dtcltnem. ibid.

Cur ttiam imtrdum ijia declinatio
cum tempore mutetur. ibid.

1 70 . Cur in magnete fupra unum ex fuit
polis erelh minor ejjipoffit, quam cum
ejus poli aqualiter i terra diftant. 104

171. Cur magnes trahat ferrum. ibid.

1 71. Cur magnes armatus multo plus ferri

fujlineat, quam nudus. ibid.

1_ZJ . Cur ejus poli, quamvU contrarii, ft in-
it ■k-k-k-k x_ vicem

INDEX PRINCIPIOR

vUtm juvtm »d ferrum fuftinmdum. lo^

• 74. CurgyrMio rotuli, ferrei, » vi rmgne-
tii cui ippenfi eft , non impediitur. ibid.

17^' ^tomodo (je quire vi* uniut mogne-
tit augent vel minuat vim alterius. xo6

17 S, Cur magnei quantumvis forti* fer-

rum fibi non coeutguum k magnete debi-
lior* attrahere non fojjit. ibid.

177. Cur magnes debili*, aMfrrrum,i ma-
gnete fortiori ferrum fibi contiguum fofjit
detrahere. 107

>73. Cur in hi* Borealibu* regionibus folu*
.^flrali* magneti* fit fortior Boreali.ihiA.

179. De iit qui obfervari poffunt in ferri li-
matura circa magnetem ffarfa. ibid.

1 80. Cur lamna ferrea polo magneti* con-

junSa ejutvhn trahemlivel converten-
jb ferri impediat. »09

181. Cur eandem ttuUiu* alteris** eor^o^

interpofitio impeMat. tbid.

iSi. Cur magneti* pofitio non conveniens
eju* viret pauUattm imminuat. ibid.

1 S 3 . Cur rubigo , humiditm fittu , ea*
etiam imminuat , vehemem ignis pla-
ne tollat. ibid.

184. D* vi attroBUmi* in fucrino, cera,
refina, ©• fimilibst*. iio

183. §>ua fit caujf* iflitt* attraClioni* in
vitro. ibid.

l8tf. Eandem ipfisu cauffam in reliqui* et-
iam visleri. 1 1 1

187. Ex diSii* mteOigi , quinam rauffi effe
pofjint reliquorum omnium mirabilium
effelhutm , qui ad occulta* qsialitates re-
ferri folent. 1 1 X

1 8 8 . De iu , qui ex troBatienibst* *le ani-
mali, o» il* homine ad rerum materia-
lium cognitionem mutuanda funt. ibid.

UM PHILOSOPHIAE.

189. .^uidfitfenfm,^quomodofiat:xti

190. De fenfuum diftinehone ; ac primo d»

huemi*, hoc efl, de animi afftlbbsts, de
appetitibus naturalibus. ibid.

19 r. De facibus externi* ; ac priseto de
tafhs. X14

191. Deguftu. m

I 9 J. De odoratu. ibid.

1 94. D* auditu. ibid.

19 ^. Devifu. ibid.

19«. Ammam non fenthre y tsifi quatenut

efl iu cerebro. ibid.

197. HeMtm effe tali* natura, ut a file

corpori* metu varii fenfm in ea pqfjlnt ex-
citari. 11^

198. Nihil i nobis hs objeBi* externi* finfi*

deprehendi, priter ipfirum figura* , ma-
gmtudinet (7 motu*. xij

199. Nulla natur* phtnomenain haxtra-

Batione fuiffi prattrmijfa. xi%

xco. Nulli* me in ea principiis ufium effe,
qiu non ab omnibuf recipiamur , hancque
^nlofophiam non effe novam , fid maxi-
me antiquam vulgarem. ibid.

xoi. Dari particula* corporum mfinfiles.

ibid.

101. Democriti Thilofiphiam non nuam
differre a nqftra , quam k vulgari, xig

103. Quomodo figura* motus particula-
rum infinfilisan cegnofcamsu. 110

104. Sufficere fi de mferfilibut , qualia effe

peffint , explicuerim , etfi forte neu talia
fint. ibid.

105 . Ea tamen qiu explicui , videri faltem

meraliter certa. 111

10«. Ime plus quam meraliter. ibid.

107. Sed me omnia mea Ecclefia auBoeita-
tifubmittere. 111

PRIN-

PRINCIPIORUM

PHILOSO"

PARS PR

De frindpiu cognitionu

UoBiam iofantes nad Annus , & varia
bus AnAbUibus judicia prius tulimus, qu^m
integnun noAne rationis uAim haberemus,
multis pratjudidis ^ veri cognitione averti-
murj quibus non aliter videmur polTe libera-
ri, qu^mA Amclinvita, dciis omnibus Au- potffi, ‘efi
deamus dubitare , in qtiibus vel minimam in*
certitudinis Aifpicionem reperiemus.

Quin & illa etiam, de quibus cubitabimus, utile erit habere n.
pro falAs, uttant6 clarius, quidnam certiinmum& cognitu fadJ- Duhiaetim
limum At, mveniamus.

Sed hxc interim dubitatio ad Adam contemplationem veritatis 1 1 1 .
cA rcAringcnda. Nam quantum ad uAim vitx , quia perAepe rerum
agendarum occaAo pneteriret, antequam nos dubiis noAris exfol-
Verepoflemu^; non raro quod tantum cA veriAraile cogimur am- "fumvitit
pleiAi i vel etiam interdum , ctA h duobus unum altero veriAmilius
non appareat , alterutrum tamen eligere.

Nunc itaque cum tantum veritati quxrendx incumbamus , dubi- i v.

tabimus inprimis , an ull® res AnAbiles aut imaginabiles exiAant :

Prim^., quia deprehendimus interdum fenfus errare, ac prudenris
cA, nunquam nimis Adereiis quinos vel Annel decepenint : Dein- faifibilAut,
de , quia quotidie in fomnis innumera videmur fcntire aut imagi-
nari , qu* nuAjuam Aint ; nuilaque Ac dubitanti Agna apparent, qui-
bus fomnum l vigilia certo dignoArat.

Dubuabimus etiam de rcUquis , qux antea pro maximi certis V.
habuimus; edam de Mathematicis deraonAration&us, etiam de iis
principiis, quxhadienus putavimus eAe per A nota; tum quia vidi- matkudt-
mus aliquando nonnullos erraAe in talibus, & quxdam pro cerrif-

A . Amis"^-

i Principiorum Philosophia

fimis ac per k notis admifiiTe > quae nobis falfa videbantur ; tum ma-
ximi quia audivimus efle Deum « qui poteft omnia , & i quo fumus
creati. Ignoramus enim , an fonh nos tales creare voluerit ut Icm-
per fellamur , etiam in iis , qux nobis qu^m notilfima apparent ; quia
non miniis hoc videtur fieri potuifle quim ut interdum fellamur,
quod contingere ant^ advertimus. Atque fi non \ Deo potentilfi-
iBo, led vel ^ nobis ipfis, veli quovis alio nos e(Te fingamus, qu6
minus potentem originis noftrse auflorem alfignabimus , tanto ma-
gis erit credibile , nos tam imperfe^iosefle , ut (emper fellamur.

VI. Sed interim i quocunque tandem fimus , & quantumvis ille fit
potetis, quantumvis fallax; hanc nihilominus in nobis libertatem
bitrium, «d efic cxperimur , ut (emper ab iis credendis, qux non plan^ certa (unt
nhttmdipn & explorata , poflimus abfiinere; atque ita cavere, ne unquam ep>
remus.

tbUnUtfo-
jHt errtrm vttMrdum.

V 1 1. Sic autem rejicientes illa omnia , de quibus aliquo modo polTumm

dubitare, ac etiam felfe effe fingentes; fecil^ quidem fiipponimus nul-
tari , Ium e(Te Deum , nullum coelum , nulla corpora ; nofque etiam ipfos

non habere manus , nec pedes , nec denique ullum corpus; non au-
tmmu : at. "°s qui tdia ct^tamus nihil elTc : repugnat enim , ut pu-

^hoceft temusid quod cogitat , eo ip(b tempore quo ct^tat, non exiftere.

Ac proinde hxc cognitio , ego cogito , ergo fum , elt omnium prima &
certi (fima , qux c uilibet ordine philofbphanti ocairrat.

Hxcque optima via eft ad mentis naturam , ej ufque ^ corpore dil^
tindionem agnofeendam : Examinantes enim quinam-^mus nos, qui
omnia qux :i nobis diverfa funt fupponimus felfe e(Te, peripicu^ vi-
demus , nullam extenfionem , nec nguram , nec motum localem, nec
fimile , quod corpori fit tribuendum , ad naturam nofiram per-
' tinere , Ikl cogitationem (olam ; qux proinde priiis & certius qu^

uUa res corporea cognofeitur ; hanc enim jam percepimus , de aliis
autem adhuc dubitamus.

frimum,
^ludtrdme
. fkiltfi.
fbaimeo-
giujcimuf.

Vlll.
Di/tinffie-
nem inter
mnmumtir

mterrem
etgitanterm
treerpa.
ream, hinc
hgxifei-
IX.

fla/^jitct-

ptatn.

Cogitationis nomine intelligo illa omnia, qux nobis con(cib in
nobis fiunt, quatenuseorum in nobis confaenria HV : Atque ita non
modo intelligcre, velle, imaginari, («1 etiam fentirc , idemcftblc
quod cogitare. Nam fi dicam, ego video, vel ego ambulo, ergo fum ;
& hoc intelligam de vifione , aut ambulatione , qux corpore peragi-
tur, conclu(ionon e(lab(blutd certa; quia, ut(xpe fit in(bmnis^
pofium putare me videre, vel ambulare, quamvis oculos non ape-
riam»

PARSPRZMA. j

•riam ) & loco non movear , atque etiam fort^ , quamvis nullum ha-
beam corpus ; Sed fi intelligam de ipfo imfu , five conlcientia viden-
di aut ambulandi > quia tunc refertur ad mentem , quae Ibla (emit > fi-
ve cogitat fe videre aut ambulare , efi pland certa.

Kon hic explico alia multa nomina, quibus jam ufiis fiim, vel
utar in fequentibus, quia per fe fatis nota mihi videntur. £t fzpe
adverti Philofbphos in hoc errare , qu6d ea , qu® fimpliciffima erant
ac per (enota, Logicis defiaitionibus explicare conarentur} ita enim
ipfa obfcuriora reddebant. Atque ubi dixi hanc propofitionem, ego
(ogiu , ergo fum , cite omnium prinum & cerdlfinum , qux cuilibn
o^ne philofbphanti occurrat, non ide6 n^vi, quin ante ipfam
feire oporteat , quid fit cogitatio , quid exiftentia , quid certitudo ;
item quod fieri non poiTit, ut id quod cogitet non exi(l;at,& talia ; (ed
quia hx funt fimpliciffunx notiones , & quz (blz nullius rei exifien-
tis notitiam prxbent , idcirco non cenfui effe numerandas.

Jam ver6 ut fciatur , mentem nofiram non modo prius & certius ,
(ed edam evidentius quim corpus cognofd , noundum efi , lumine
naturali effe notiflimum , nihili nullas dTe aJQfe<%'onesfive qualitates ;
atque ideo ubicunque aliquas deprehendimus, ibi remfivefubfian-
tiam , cujus illz fint , necefforio inveniri ; & quo plures in eadem re
five fijbfiantia deprehendimus , tanto clarius nos illam cc^ofeere.
Plura vero in mente nofira , qullm in ulla alia re a nobis deprehendi ,
ex hoc manifefium efi , quod nihil plan^ efficiat , ut aliquid aliud co-
gnofeamus , quin idem etiam multd cecdus in mentis noftrx cc^i-
donem nos adducat. Ut fi terram judico exifierc , ex eo quod illam
tangam vel videam, cert^ ex -hoc ipfb adhuc magis miju judicandum
eftmentcm meam exiftere; fierienimforimpoteft,utjudicemmc
terram tangere , quamvis terra nulla exifiat ; non autem , ut id judi-
cem, & mea mens qux id judicat nihil fit ; atque ita de cetens. •

Nec aliam ob caufam aliter vifum efiiis, qui non ordine philofb-
phatifunt, qu^m quia- mentem i corpore nunquam fatis accurati
diflinxcrunt. £t quamvis fibi certius elTe putarint, fc ipfbs exifie-
re, quam quidquam aliud; non tamen advertltrunt , perfe ipfos,
mentes folas hoc in loco fiiHIe intelligendas ; fcd contr^ potius in-
tellexerunt folafua corpora, quz oculis videbant, & manibus pal-
pabant , quibufque vim fendendi perperam tnbuebant ; hocque ipfbs
1 mends natura percipienda avocavit.

Cum autem mens > qus fe ipl^ novit , & de aliis omnibus rebus

A 2 adhuc

cmmafirnt
^‘pfrfen)-
ta, dtfinitit-
nibtu Ltgi-
fis tifcitrii-
ra readi j 6*
tiJm inter
ngmtionet
fluJio aequi’
fitas nen ef-
fe numeran-
da.

XI.

nem mjtra
netierjit,
quam (tr-
fus.

XII.
Cur mm$-
nrnibut ee-
'ue inniU-
'iat.

XIII.

fintfenfu

rrliquMrion
rtrmntp~
gjiitio i Dei
ttgnitiene
e/^endeat.

4 Principiorum PHiLosopHiiK

adhuc dubitat , undiquaque circumfpicit , ut cognitionem (uam uI.
teriiB extendat ; prim6 quidem invenit apud fe mdtarum rerum
ideas, quas quamdiu tantum contemplatur, nihilque ipfis Timile extra
fceffe affirmat nec n^at , falli non potcft. Invenit edam commu-
nes quafdam notiones, & ex his varias demonftrariones componit,
ad quas quamdiu attendit, omnino (ibi perfuadet cHe veras. Sic,
exempli causa , numerorum & figurarum ideas in fcbabec, habctque
etiam inter communes nodones , quod fi eupulibm eupiedt* *ddeu , qtu
inde ex fingent erunt equdlin , & fimiles ; ex quibus (aali demonAratur
tres angulos tnanguli zquales elTe duobus refds , &c. ac proinde
hsc & talia fibi p<^uadet vera eife , quamdiu ad przmifTas , ex qui-
bus ea deduxit , attendit. Sed quia non potefl (emper ad illas atten-
dere , cum poftea recordatur fe nondum fdre , an forti talis natu-
rae creata (it , ut fillatur edam in iis, quar ipfi evidentidima ^parent,
videt fe merito dc talibus dubitare, nec ullam habere poHc certam
fcientiam , priufquam fuae auftorem originis agnoverit.

Confiderans deinde inter diverfas ideas , quas apud fe habet, unam
efle entis fummi intelligentis , fummi potentis & fumniiperfeAi,
qux omnium longe prscipuaefl, agnofeitin ipfacxidcndam, ntxi
poffibilem & contingentem tantum , quemadmodum in ideis alia-
rum omnium rerum , quas diftinfti percipit , fed omnino necefla-
& xtemam. Atque ex eo qu6d , exempli causS , percipiat
in idea trianguli nccefrari6 contineri, tres ejus angulos xqualcsciTc
duobus re£ds , plan^ fibi perfuadet triangulum tres angulos habere
xquales duobus redis ; itaexeofblo, quod percipiat, cxiflentiam
neceffariam & xtemam in entisfummi perfc(^ idea contineri , pla-
ni concludere debet , ens fumme perfeftum exiftere.

Magifque hoc credet , fi attendat nullius alterius rei ideam apud
fe inveniri , in qua eodem modo neceffariam cxiflentiam contineri
re- animadvertat. Ex hoc enim intelligct, idam ideam entis (iimmi
rw» etmee- perfedi non clTe i fe effidam , nec exhibere chimxricam quandam ,
exi- j ygf 3 ^ immutabilem naturam , quxque non potefl non exille-

jtfntuonitt-» ^ ^

et forum , re , cum neceflana cxiltentia m ea contineatur.

/eJemtn^enttm iboitaxat cemtineri.

XVI.

XIV.
Ixeoqutd
exijlentut
neteforio,
in noftr» de
Det cenee-
ftuetnti-
neatur, re- nam
ffe ctncln-
di Deum
tftijlere.

XV.

Umetdem
mtehm

ProjadifU
impedire,
^ minus
tjtoneeejji-

eottutj^

Hoc, inquam, facili credet mens noflra, fl ft prius omnino prx-
judiciis liberarit. Sed quia fumus affueti , reliquis omnibus iniwus.
elTentiam ab exiflentia diflinguere ; atque etiam varias ideas re-
rum , qux nufquam fuat , aut fuerunt , ad arbitrium effingere , fa-

cile

ParsPrima. 5

dl2 contingit » ciim in entis perfcdH contemplatione non tUDei, ab

fumus plan^ defixi, ut dubitemus , an fort^ ejus idea una fit ex iis,
quas ad arbitrium effinximus , aut faltem , ad quarum cflentiam exi-
iientianon perdnet.

Ulterius vero confiderantes ideas , quas in nobis habemus , vide- XV 1 1.
mus quidem illas , quatenus fiint quidam modi cogitandi , non mul- ^
tiim k fe mutud difierre, fixi quatenus una unam rem , alia aliam re-
prxfentat, efle valde diverfu; & quo plus p>erfc6kionis objedtivz in
fc continent , c6 perfeftiorem ipfarum caufam efTc debere. Nam
quemadmodum, fi quis in fe lui}ct ideam alicujus machinae valde rjtucMfam
artificiofor, meritb quaeri poteft, quznam fit caufa \ qua illam habet ;
an nempe viderit alicubi talem machinam ab alio fadbun; anmecha-
nicasicientiastam accurati didicerit, anve tanta fit in eo ingenii vis,
ut ipfam nullibi unquam vifam per fc excogitare potuerit ? Totum
enim artifidum quod in idea illa objeffiv^ tantum , five tanquam in
imagine continetur , debet in ejus causa , qualifcunque tandem fit ,
non tantum objedrivi five reprxfentadv^ , faltem in prima & praeci-
pua, fcd reiplaformaliteraut eminenter contineri.

Sic quia Dei , five entis fummi ideam habemus in nobis , jure poA X viii.
fumus examinare, i quanam causa illam habeamus; tantamquein
ea immenfitatem inveniemus , ut plan^ ex eo fimus certi , non poffe £>^
illam nobis fuiffe inditam, nifii re, in qua fit revera omnium per-
fe<5Honum complementum , hoc eft , nifi l Deo realiter exiftente.

£fc enim lumine naturali notiffimum , non modo ^ nihilo nihil fieri;
nec id quod efc perfedHus ab eo quod eft minus pcrfcdhim, ut \ causS
efiicierftc & tot^ produci ; fed neque etiam in nobis ideam five ima-
ginem ullius rei effe polTe, cujus non alicubi, five in nobis ipfis,
uve extra nos, Archetypus aliquis omnes ejus perfediones reipsi
continens , exifiat. £c quia fummas illas perfedtiones , quarum
ideam habemus, nullo modo in nobis reperimus, ei^hoc ipfbredld
concludimus eas in aliquo \ nobis diverlb , nempe in Deo , effe ;
vel cert^ aliquando fuilfe , ex quo evidentiffim^ fcquitur , ipfas ad-
huc^e. ....

Hocque fatis certum eft & manifeftum, iis qui Dei ideam contem- turam nm
piari, fummafque ejus p>erfeftiones advertere fu ntafTueti. C^amvis
eiiim illas non comprehendamus , quiafeiliCet eft de natura infiniti ,
ut ^ nobis, qui fumus finiti, ndn comprehendatur, nihilominus ta-yf^^f
men ipfas clariite & diftmdtiiis qu^m ullas res corporeas intcUigerc

A J poflu-

0 ^

XX.

N»t mn i
n«bis tpji / 1
ftd a Df«
/mBh, eum-
^ frtmdt
txtjftrt.

XXI.

ExifientU
n»flrtr dura-
tifnem fuffi-
rert, adexi-
flmtum Dfi
dtm$nftriPi-
dam.

XXII.

Ex mjh*
mtda exi-
Urntiom Dei
€»£nofcmdi,
§rmiM ejuf
mttriieaa
MUttrali m-
genii viet-
gntfeiidia
fimul eagnt-
fci.

XXIII.
Deum ntn
tffe etrpt-
reum, nec
fintirt- ut
nts, nec vel-
le nuditim
ftcrati.

^ Principiorum PniLosoPHiiE

pofTumus , quia cogitationem nodram magis implent > funtqae
pliciores, nec limitationibus ullis obdurantur.

Quia vero non omnes hoc advertunt; atque edam quia non ^
quemadmodum habentes ideam artihdoTz alicujus machinz, feire
folent undenam illam acceperint , ita edam recordamur ideam Det
nobis aliquando ^ Deo advenille , utpote quam femper habuimus ;
quxrendum adhuc ed* l quonam limus nos ipli,qui fummarum Dd
pcrfetfdonum ideam in nobis habemus. Nam cert^ ed lumine na>
turali nodflimum eam rem , qux novit aliquid fe perfedius , ^(e
non ede : dedidetenim ipla libi omnes perfe^ones, quarum ideam
in le habet ; nec proinde edam polTc ab ullo ede , qui non habeat in
Ic omnes illas pcifefdones « hoc ed , qui non Iit Deus.

Nihilque hujus demondrationis evidendam poted obloirare,
modo attendamus ad temporis live rerum duradonis naturam ; qu«
talis ed, ut ejus partes ^ le mutuo non pendeant , nec unquam limul
exidant ; .atque ideo ex hoc quod jam dmus, non fequiturnosin
tempore proximi fequenti etiam futuros, nili aliqua caula, nempe
eadem illa , qux nosprimiim produxit , condnuo velud reproducat,
hoc ed , conlcrvet. Facili enim intelligimus nullam vim elTe in
nobis , per quam nos ipfos conlervemus ; illumque in quo tanta
edvis, ut nos^ fe diverlbs conlervet, tanto magis etiam feipfum
confervarc , vel potius nulla ullius conlcrvationc indigere , ac de-
nique Deum ede.

Magna autem in hoc exidentiam Dei probandi modo, per ejus
fcilicet ideam , ed prxrc^tiva ; quod limul quifnamlit, quantum
naturx nodrx fert infirmitas , ^nolounus : Nempe ad eju$ ideam
nobis ingenitam rclpicientes , videmus illum elTe xtemum , omni-
feium , omnipotentem , omnis bonitads veritadfque fontem, rerum
omnium creatorem, ac denique illa omnia in le habentem, in qui-
bus aliquam perfeddonem indnitanl , live nulla imperfedione ter-
minatam, clari polTumus advertere.

Nam fani multa funt, in quibus ctli nonnihil perfedHonis agno-
fcamus, aliquid tamen etiam impcrfcidionis live limitationis depre-
hendimus , ac proinde competere Deo non polTunt. Ita in naturS
corporea, quia dmul cum locah' extenlioneaivifibiiitasincluditur,
cdque imperfeftio elle divilibilem j certum ed , Deum non elle cor-
pus. £t quamvis in nobis perfctdioxjuxdam Iit , quod Icntiamus,
quia tamen in omni fcndi palTioed, Sc patied ab aliquo pendere,

nullo

ParsPrima. j

millo modo Deum lOTtire putandum eft ; fed tantummodo intelli-
gcrc& velle : Neque hoc ipfumut nos, per operationes quodam*
mOdodidindas, (edita, ut per unicam, ftmperque eandem &fim-
plicilfimam afiionem , omnia fimul intelligat , velh & operetur.

Omnia , inquam , hoc eft , res omnes : neque enim vult malitiam
peccati , quia non eft res.

Jam vero , quia Deus (olus omnium , quz funt aut elTc poiTunt , XXIV.
vera eft cau(a; peripicuumeft optimam philolbphandi viam nos (^ ^
quuturos, (Icxipfius Dei cognitione rerum ab eo creatarum expli-
cationem deducere conemur, ut ita (cientiam pcrfeftilTimam , qu* rumetgni-
eftelFoftuum percaufas, acquiramus. Quodut(atistut6& fine er-
randi periculo aggrediamur, ei nobis cautela eft utendum, utfem- cordaml»
per quim maxime recordemur, & Deum auAorem rerum e(Te infi-
nitum ,& nos omnino finitos. • nos^itu.

Ita (i fort^ nobis Deus de (e ip(b , vel aliis aliquid revelet , quod XXV.
naturales ingenii no(hi vires excedat, qualia jam funtmyfteria In- <^redmdaef-
camationis & Trinitatis, non recufabimus illa credere , quamvis
nonclar^intelligamus; Nec ullo modo mirabimur multa efle, tum rtvtkta
in immensa ejus naturi , tum etiam in rebus abeo creatis , qux ca-
ptum noftrum excedant. m/inan «-

Ita nullis unquam fatigabimur dilputadonibus de infinito: Nam
(an^ cum fimus finiti , abfurdum elTet nos aliquid de ip(b determina-
re, atquefic illud quafi finire ac comprehendere conari. Non igitur
re(j)ondere curabimusiis, quiquxrunt, an fi daretur linea infinita,
ejus media pars edet eriam infinita ^ vel an numerus infinitus fit par tantum ea
anve impar, & talia; quia de iis nulli videntur debere cenitare, nifi
qui mentem fuam infinitam e(Te arbitrantur. Nos autem illa omnia ,
in quibus fub aUqua confideratione nullum finem poterimus in- qualia fiatt
venire , non quidem affirmabimus elTe infinita , (cd ut indefi- •

. r r\ > • ^ rr • •• r munoioBVh-

nita (pembimus. Ita quia non pofTumus imaginan exteniionem j;b,iitas
tam magnam , quin intelligamus adhuc majorem efle po(Te, dicc- fortium
mus magnitudinem rerum po(fibilium elTe inde(initam. Et quia
non poteft dividi aliquod corpus in tot partes , quin finguix ad- pl/arum,
huc ex his partibus divifibiles intelligantur , putabimus quanti-
tatem e(Te indefiniti divifibilem. Et quia non poteft fingi tantus ^
ftellarum numerus , quin pium adhuc i Deo creari potuille creda-
mus, illarum etiam numerum indefinitum fupponemus; atque iu
de reliquis.-

^61

Hxo-

XXVII.

rentut fit
inter mdefi-
Kitumd'
mfittitwn.

XXVIII.
Nan tmfiu
finales re-
rum creuta-
rum,feJeffi-
nentes ejje
exmninuot-
das.

XXIX.
Deum nan
e ffe errarunt
Mulam. ~~

XXX.

KneJejui
amnia ^ua
tUareperei-
pinuUj vera
tjp, ae taSi
iubitatianes
ante reeenfi-
tas.

8 Principiorum Philosophia

Hzcque indefinira dicemus podusqu^minfiniu;tumttnointt
infiniti foti Deo refervemus y quia in co fblo omni ex parte, non
modo nullos limites agnofeimus, fcd etiam pofltivinulloselleln*
telligimus ; tum etiam , quia non eodem mc^ pofitiv^ intelligi-
mus , alias res aliqua exparte limitibus carere, (ra n^ativ^ tannun
eorum limites , fi quos habeant , invenirill nobis noo pofle confi-
temur.

Ita denique nullas unquam rationes drea res naturales, ^ fine,
quem Deus aut natina in iis faciendis (ibi propofuit , defumemos;
quia non tantum debemus nobis arrogare , ut ejus confiliorum par-
ticipes nos effe putemus: Sed ipfum utcaufam efficientem rerum
omnium confiderantes, videbimus, quidnam ex iis ejus attributis,

S iuorum nos nonnullam notitiam voluit habere, circa illos ejusef-
cvfhis qui fenfibiKnofiris apparent, lumen naturale quod nobis in-
didit, concludendum effe ofiendat; memores tamen , ut jam di-
dium efi, huic lumini naturali tamdiu tanthm efie credendum,
quamdiu nihil contrarium^ Deo i pfo revelatur.

Primum Dei attributum quod hic venit in confiderationem ,eft,
qudd fit fummd verax , & dator omnis luminis : ade6 ut pland repu-
gnet ut nos fallat , fi ve ut proprid ac pofiti vd fit caufa errorum , qui-
bus nos obnoxios elfe experimur. Nam quamvis fortd pofieialiere,
nonnullum ingenii aigumentum apud nps homines effe vit^ur,
nunquam certd fallendi voluntas , nifiex malitia vel metn^mb^
dllitate procedit , nec proinde in Deum cadere poteft.

Atque hinc (equitur , lumen naturae , five a^ofeendi fiicultatem
\ Deo nobis datam, nullum unquam objeiffiim pofle attingere,>quod
non fit verum, quatenus ab ipsa attingitur , hoced, quatenusdard
& diftindld percipitur. Merito enhn deceptor elfet dicendus , fi p«>
verfam illam ac (alfiim pro ver6 fumentem nobis dedilTet. Ita tolli-
tur fumma illa dubitatio, qnae ex eo petebatur , qu6d nef^remus, an
fbrt^ talis eifemus naturae, utfalleremuretiaminiis, quae nobis evi-
dentiffima ede videntur. Quin & aliae omnes dubitandi caafs prius
reccnfitx , facild ex hoc principio tollentur. Non enim amplius Ma-
thematici veritates nobis fnfpedx effe debent , quia funt maxhni
perfpicux. Atque fi advertamus , quid in fenfibus, quidjn vigilia,
quidve in (bmno clarum fit ac difiin(fhim, illudque ab eo, quod con-
fufumefi&obfcurum, diftinguamus; facili quid in qualibet re pro
vero habendum fit agnofeemus. Nec opus cit ifta pluribus verWs

hoc

• *

ParsPkimaI 9

ho6Ui locOiper(cqiu,quonianain Meditationibus Meta{>liyncis jam
utcunque tn&ata fuut, 3c accurador eorum explicatio ex (equen-
tium cogrikiooe dependet.

Quia ver^ etfi Deus non fit deceptor > nihilominus tamen faepe X x X l.
contingit nosialli, ut errorum noftrorum originem &caufaminvc-
fligemus ) ipfolque praecavere difeamus, advertendum eft, non tam
illos ab inteileftu, qu^ma voluntate pendere ^ nccclTercs ,ad qua- ranti^, fft
nim productionem realis Dei concurTus requiratur: fed cum ad
iplum rcwuQtur, die tantum negationes; &cum ad nos, priva-
tiones. . vatmes.

Qiiippc omnes modi cogitandi , quos in nobis experimur , ad X X X i L
duos generales referri polTunt : quorumunuseft, perceptio five ope-
ratio intclleChis ; alius vero i volitio five operatio voluntatis. Nam ffmoJot
fentire , imaginari, & puri intclligcre, funt tantum diverfi modi per-
cipiendi ; ut & cupere, averfari, affirmare, negare, dubitare, funt di-
verfi modi volendi. mtfOefhu,

Cum autem aliquid percipimus, modo, tantum nihil plani dc
ipfo affirmemus vel negemus, manifeftum eft, nos non falli; ut tath.
neque etiam ciim id tantum affirmamus , aut negamus , quod clari X X X 1 1 f.
&diftinCti percipimus, dTe fic affirmandum autn^andum: fed
tantummodo, ciim, (ut fit) etfi aliquid non redi percipiamus , dc cimder*
eo nih^Mninus judicamus.

Atqu® ad judicandum rcquiriturquidemintclleftus; quia dc re,
quam nullo modo percipimus, nihil pofliimus judicare : Icd requiri-
tur etiam voluntas , ut rei aliquo modo percept* affenfio prjebeatur : ,

Non nitem requiritur (laltcm ad quomodocunque judicandum) in- fid friatu
tegra & omnimoda rei perceptio; multis enim polTumus allentiri,
qux nonnifi perobfcuri & confusi cc^ofeimus. jJiuatt-

Et quidem intcUedus perceptio, non nifi ad ea pauca qux illi
offeruntur^ fe extendit, cftque lemper valde finita. Voluntas
vero infinita quodammodo dici poteft : quia nihil unquam adver- tUf patm,
timus, quod alicujus alterius voluntatis, vel immenfx illius qux
in Deo eft, objedum effc poffit, ad quod etiam noftra non fe tfft,
extendat: adeo ut facili illam , ultra ea qux clari percipimus, ex-
tendamus; hocqueciim facimus, haud mirum eft, qu6d contin-
gat nos falli.

Neque tamen ullo modo Deus errorum noftrorum autor fingi x X X V I.

poteft, propterea qudd nobis intelleChim non dedit omnifeium.
r f 'i ^

imputari

nimptjp.

XXXVII.
Sutamam
ejfehtmmts
ftrftliit-
nem, juid ^
agat Itbrrt
Jni/perv»-
Juntatfm t
&perhtc
latufvel
•vituperit
dignum red-
th.

XXXVIIl.
Effi defe-
ffitm m no-
(hd aFfitnr,
tum m nc-
(hd naturd,
quod errt-
miui Etfa-
f( fuidito-
rumculpM
aliU domi-
nis, nun-
quam OHtfm
Deo tribui

fojfe.

XXXIX.

hibertatem
arbitrii ejfe
fer fe no-
tam.

IO Principiorum PHitosoPHliK

Eftcnim dcrarione intdledus creati, ut Ht finitus; ac deratiooe
intcllcdut finiti, ut noft ad omnia (e extendat. •

Quod vero latiflime pateat voluntas, hoc etiam. ipfiiis natura
convenit; ac fumma qumam in homine perfedfao efi, qtiodagac
per voluntatem, hoc eft liberi; atque ita peculiari quodammodo
(It auAor Tuarum affionum , & ob ipfas laudem mereatur. Non
enim laudantur automata , quod motus omnes ad quos inftituta funt ,
accurati exhibeant , quia necelTario illos fic exhibent; laudatur au-
tem eorum artifex , quod tam accurata fabricarit , quia non necef-
fario , fed libere ipfa Fabricavit. Eademque ratione , magis profedd
nobis tribuendum eft , quod verum amplexamur , cum amplc-
Ximur, quia voluntarii id agimus, qu^mfi non poffemus non am-
pleXi.

Quod autem in errores incidamus, defeXus quidem eft in nofir»
aXionedvein ufu libertatis, fed non in nofira natura; utpotc qux
eadem eft , cum non reXi , quim cum reXi judicamus. Et quamvis
tantam Deus perfpicacitatcm intclleXui noftro dare potuifTet , ut
nunquam falleremur ; nullo tamen jure hoc ab ipfb poifumus exige-
re. Nec quemadmodum inter nos homines, fi quis habeat poteira-
tem aliquod malum impediendi , nec tamen impediat , ipfum did-
mus eiTc ejus caufam; ita etiam, quia Deus potuiiTet efficere, ut
nunquam falleremur, ideo errorum noflrorumcaufa eft putandus.
Potcftas enim , quam homines habent uni in alios , ad hoc eft infti-
tuta , ut i^a urantur ad illos i malis revocandos : ea autem , quam
Deus habet in omnes , eft quim maximi abfoluta & libera ; ideo-
quefummas quidem ipfi debemus gratias, pro bonis qux nobis lar-
gitus eft; fed nullo jure queri polTumus, quod non omnia largitus fit,
qux agnofeimus laipri potuifie.

Quod autem fitinnoftra voluntate libertas, & multis ad arbi-
trium vel aflcntiri vel non aftentiri poffimus , adeo raani£bftum eft,
ut inter primas & maximi communes notiones, qux nobis funtin-
natx , fit recenfendum. Patuitque hoc maxime paulo anti , cum de
omnibus dubitare ftudentes, edufquc fumus pre^refli , ut fingere-
mus aliquem potentiffimum noftrx originis auXorem , modis omni-
bus nos fallere conari ; nihilominus enim hanc in nobis libertatem
elTe experiebamur , ut pioffemus ab iis credendis abftinere, qux non
plani certa erant & explorata : N ec ulla magis per fe nota 8c perfpeXa
efle poflTum , quim qux tunc temporis non dubia videbantur.

Sed

. Pars Prima.
quia jam, Deum agnofeentes , tam immenfam in eo potefta-
temefTc percimus, ut nefas effe putemus. exiftimare, aliquid un-
quam a nobis herrpofre , quod ant^ non ab ipib fuerit praeorcUnatumj
ftcilS poflumus nos ipfos magnis difficultatibus intricaro , di hanc
Dei praeordinationem, cum arbitrii noftri libertate conciliaro, atque
utramque fimul comprehendere conemur.

Illis vero nos expediemus , fi recordemur mentem nofiram e(Te
finit^ ; Dei autem potentiam , per quam non tantum omnia , qux
fimt aut e0e poffimt^b a temo prxlcivit , fed etiam voluit ac prxor-
di^vit, dio infinitam : idcoque hanc quidem a nobis latis attingi , ut
diftinftd perci piam usipl^m in Deo eilc; non autem latis
comprchchdi , ut videamus qtio pafto liberas hominum aftiones in-
determinatas relinquat; libertatis autem & indifferentis qux in no-
bis cA, nos ita confeios cllc , utnihilfit, quod evidentius & perfe-
driiis comprehendamus. Abfurdum enim eilct , propterea quod non
comprehendimus unam rem , quam Icimus ex naturij^lua nobis clTc
debere incomprehenfibilcm , de alia dubitare , quam intimi com-
prehendimus , atque apud nofmet iplbs exorimur.

Jam vero, ciimlciamus errores omnes 'noftros^ voluntate pen-
dere, mirum videri pote A, quod unquam fallamur, quia nemo eA
qui velitfalli. Sed long^ aliud eA vellefalli, quiim velle affentiri iis,
in quibus contingit errorem reperiri. Et quamvis revera nullus fit,
qui cxprclsc velit falli , vix tamen ullus cA , qui non fxpe velit iis af-
fentio , in quibus error iplb inAio continetur. Quin & ipfa verita-
tis affe^endx cimiditas, perfxpe efficit, ut ii qui non rede Aiunt
qua ratione fit affequenda , de iis qux non percipiunt judicium fe-
rant , atque idcirco ut errent.

Certum autem eA , nihil nos unquam falfum pro vero admiflu-
ros, fi tantum iisallcnfum prxbeamus qux clare & diAind^ perci-
piemus. Certum , inquam , quia cum Deus non fit fallax , facultas
percipiendi quam nobis dedit , non poteA tendere in falfum ; ut
neque etiam facultas alfentiendi , ciim tantum ad ea , qux clare per-
cipiuntur , A extendit. Et quamvis hoc nulla ratione probaretur,
ita omnium animis ^ natura imprelTum cA , ut quoties aliquid clar^
percipimus, ei fponte affentiamur, & nullo modo poffimus dubi-
tare , quin fit verum.

Certum etiam cA , ciim afientimur alicui rationi qu^ non per-
cipimus , vel nos falli , vel cafu tantum incidere iavcfAatcm ; atque

B X * ita

XL.

Cert mut-
tiam tnrnia
ejftitDeo
praordnut-
ta.

XLI.

orLitrii »0-
Jhi lihertas
^ Ddfra-
erdi -latio ,

Jiittultou-

(ilttntur.

XLir
^Ij^edo
tfuamvit
ttolhnut fal-
li, faflaimir
tamgiftr
fo^vo-
Um^tm.

XLin.

Sofnufi- ,
^HomfaUi,'
cumjvlit
clare fy <U-
JlmOe per-
ceptis ajfen-
tomtr.

XLIV,
Nosfemper
malttuM- .

ti Pri NciPioRUM Philosophi A

MT/ , cum ita nefdre nos non falli. Sed fan^ raro condngii , ut aflentiamur iis ,
Mfmttmur qu* advcmmus ^ nobis non cflc percrota ; quia lumeanaturae nobis
didat , nunquam nifi dc re cogniti ciTc judicandum. In hoc autem
ttfi emfu m- frequentiflim^ erramus, quod multa putemus i nobis olim fuiflTe p>cr-
cepta, iifquc memori* mandatis , unquam omnino perceptis , aflen-
idque ex et tiamur } qu* tamen revera nunquam percepimus.

»«nt ingere , cfued fuppenamus eu /iujfe antea fatis a nobis fer^eHa.

X L V. Quin & permulti homines , nihil plan^ in tota vita per^
tis redi, ad certum dc eo judidum ferendum. £ten^

^^Tqssid ptionem cui certum & indubitatum judidum poffit innijU non mo*
sbjhnfla. do requiritur Ut fit clara , fcd etiam ut fit diftinda. Clr^“

I vocoii*

lam , qu* menti attendenti pr*lcns& aperta cft j ficut i no-

bis videri dicimus, qu* oculo intuenti prsfmtia latis fortiter &
aperti illum movent, ^iftindam autem illam , qoat^ ciim clara fit ,
ao omnibus aliis ita fejunda ell & prxeifa, ut nihil plmialiud,quim,
quod claru/h ^ , in (e contineat.

XLVI. Itadum^quis magnum aliquem fentit dolorem, clarillima qui-
f^^jie^- <^cmineo eft ifta perceptio doloris, Icd non femper cft diftin^;
tm^ilaram vulgocoim hofnines illaihconfundunt cum obfcuro fuo judidode
el/t}ofeper- naturd ciusV^^quod putant effein parte dolente fimile (cnfui dolo-

etp non pt
dijlmcla ,
non autem
diJtmOatK,
nip fit dora.

XLVII.

/Idprma
atatis ffa-
juAkm e-
menJanJa,
fhnplket no~
tknetejfe
tmpderan-

ris , quem frtlum clari percipiunt. Atque ita poteft efle clara per-
ceptio, qu* non fit diftinda ; non autem ulla diftinda, nin fit
clara. ,,

Et quidem in' prima xtate mens ita corpori fuit immerfa , ut
quamvis multa clari, nihil tamen unquam diftindi perceperit; cum-
que tunc nihilominus dc multis judicarit , hinc multa haufimusprz-
judicia , qu2 i plcrifque nunquam poftea deponuntur. Ut autem
nos iis poffimus liberare , fiimmatim nic enumerabo fimplices omnes
notiones, ex quibus cogitationes noftrx componuntur; & quid in
unaquaque fit darum , quidque obfcurum, five in quo poOGmus fal-

das.A-auui j n

■mqZST h,diftmguam.

' quaque
fit clarum.
XLVIII.
Omnia qua
fub perce-
ptionem tso-
ftramca-
dtsnt, Ipe-
llari mt res
rerumve
affidionat»

Quzeunque fub perceptiooem noftram cadunt , vel tanquam
res, rerumve affcfdiones quafdam confideramus; vd tanquam zter-
nas veritates , nullam exiftentiam txtra ct^tationem noftram ha-
bentes. Ex iis qu* tanquam res confideramus , maximi generalia
funt fubftantia, duratio , ordo , numerus, & fi qu* alia fiint ejufino-
di, qu* ad omnia genera rerum fe extendunt. Non autem plura
qu^m duo fummagenera rerum agnofeo ; unum cft rerum inielle-

■ dua-

Pars P r i m a. • jj

Aualium, five cogitati varum , hoceft, ad mentem five ad fubflan- vtlm
tiam certantem pertinentium ; aliud rerum materialium, fiveqiHi
pertinentad fubftantiam extenfam , hoc eft , ad corpus. Perceptio,
volitio , omncfque modi tam percipiendi quim volendi , ad ful> rati$.
ftanriam cogitantem referuntur j ad extenlam autem magnitudo, five
ipfamet extendo in longum, latum& profundum, figura, motus,
dtus, partium ipfarum divifibtlitas ,& talia. Sed & alia quxdam ia
nobis experimur, qu» netfad'folam mentem, nec etiam adlolum
corpus referri debent, quxque, ut infr^ fuo loco odendetur, ab
arfta& intima mentis noftraecum corpore unione proficifeuntur; 8*
nempe appetitus famis, dtis, &c. Itemque commotiones , five
animi patnemata, quxnon in fbla cogitatione confidunt, ut com-
motio ad iram , ad hilaritatem , ad triditiam , ad amorem , &c. Ac
denique fenfus omnes, ut doloris, titillationis, lucis & colorum,
fonorum, odorum, faporum, caloris, duritiei, aliarumque tadti-
lium qualitatum.

Atque hxc omnia tanquam res , vel rerum qualitates fcu modos X L I X.
confideramds. Ciim autem agnofeimus fieri nonpofTe, ut exnihi-
lo aliquid fiat, tunc propofitio nxe. Ex nihilo nihil fit, non tanquam ptfeita
res aliqua exidens, neque etiam ut rcimodus confideratur : f^ut yuonerari,
veritas quxdam xtema, quxin mente nodra fedem habet,
turque communis notio, five axioma. Cujus generis funt , Impofll-
bile ed idem fimul efle & non eile : Quod faftum ed , infetdum efle
nequit : Is qui cogitat, non poted non exidere dum cogitat : Et
alia innumera , qux quidem omnia recenferi facili non pofiunt , fed
nec etiam ignorari , ciim occurrit occafio ut de iis cenitemus , & nul-
lis prxjudiciis cxcxcamur.

Et quidem quantum ad has communes notiones , non dubium L.
ed, quinclar^ acdidinid^ picreipi jwflint , alioqui enim communes
notiones non eflent dicendx : Ut etiam re vera quxdam ex ipfis, non n„nm^s
xque apud omnes ido nomine dignx funt, quia non xqu^ ab omni- «hcmnibm,
bus perdpiuntur. Non tamen, ut puto, qu6d unius hominis co-
gnofccndi facultas, latius pateat quim alterius; fed quia fortS com-
munes idx notiones, adverianturprxjudicatis opinionibus quorun-
dam hominum , qui eas idcirco non facili capere pofiunt : etiamfi
nonnulli alii , qui prxjudiciis idis funt liberi , evidentifiim^ ipfas
percipiant.

Quantum autem ad ea , qux tanquam res vcl rerum modos fpe- _ vi/r*

B 5 «damus,

quiSiftud

non conve-

nuum-

v*ct.

14 ^ PriNCIPXOIIU»| PHIi/#50PHl *

(flamus, operae pretium cft, ut fingula (wrfiinconGdereraws. Pef
&^^3ntiam nihil aliud intciligcrc poflumus, quirem quxitaexi'*
frit, ut nulla aliarc indigca^ad cxiflendum. £t quidem (ubAantia
qux nulla plane re indigeat, unica tantum poted intelligi, nempe
Deus. Alias vero omnes, non nifi opeconcurfiis Dei exiftere pofle.
percipimus. Atque ideo nomen fubftantix non convenit Deo & illis
tmtvo (^ , utdid folct in Scholis , hoc cft , nulla ejus nominis Hgnifica-
119', |K>te(l dillincflc intelligi, qux Deofc creaturis Iit communis.

L 1 1. Poflunt autem fubftantia corporea , & mens , five fubftantia co-
tnmti gitans , creata , fula hoc communi conceptu intelligi ; quod fint res ,

univoce con-
njenuit ,
tfuoinod»
iffiieogni-
Ic/ttur.

qux folo Dei concurfu egent ad exiftendum. Verumtamennon po-
ted fubdantia primum animadverti ex hoc folo, quod fit res exi-
dens ; quia hoc fbliim per fe nos non afhcit : fcd facili ip(am agno*
feimus ex quolibet ejus attributo , per communem illam notionem ,
quod nihili nulla (i nt attributa, nullxve pr^rictates, aut qualitates.
Ex hoc enim, quod aliquod attributum adede percipiamus , conclu-
dimus aliquam rem exidentem , (ive fubdantiam cui illud tribui
podit , necediuib etiam adede.

Et quidem ex quolibet attributo fubdantia cognolcitur : (cduna
tamen ed cujufque fubdantix prxeipua proprietas, qux ipfius natu-
ram edentiamque condituit , & ad quam alix omnes referuntur.
Nempe extendo in longum , latum & profundum fubdantix corpo-
utmentu”’' naturam condituit; & cogitatio condituit naturam fubdantix
togitatio, cogitantis. Nam omne aliud quod corpori tribui potcd, extendo-
nem prxfupponit, edque tantum modus quidam rei extenfx ; ut&
omnia , qux in mente reperimus, funt tantum diverd mtxli cogitan-
di. Sic , exempli causa , dgura nonnid in re extensa potcd intelligi ,
nec motus nid in fpatio cxtenlb ; ncc imaginatio , vel fenfus , vel vo-
luntas , nid in re cogitante. Sed ^ contra potcd intelligi extendo, dne
figura vel motu, & cogitatio dne imaginatione, vellendi, & ita de
reliquis : ut cuilibet attendenti dt manifedum.

Atque ita facile polTumus duas claras & didiniflas habere notio-
nes, fi ve ideas, unam fubdantix cenitantis creatx , aliam fubdan-.

LIII.
Cniuf^tu
fuiijlantiu
unumejje
prucipuum
uttrioi

(orftru ex~
tenfto.

LIV.
fjjoemecfo
elaru/

nottmTlM- *** corporex ; fi nempe attributa omnia cogitationis , ab attributis

extenfionis accurate didinguamus. Ut ttiam habere poflumus
paittuee i claram & didin<flam , fubdantix cogitantis incrcatx atque

" independentis , id ed. Dei; modo ne illam adxquati omnia qux

bfrefoSi-

tmrtii I
torpor f te ,
item Dei.

in Deofunt exhibere fupponamus, nec quidquany^tiam in eaefle

fin-

A R 'S ’ P R t W X. 15

fihgamus, ftfdeatantrtm advertamus, quaercvwa inipftlrontincn-
tur , quxquc-cV^denter pcrcipinfu»^ natonni entis fumme perfctfli
pertinere. Neccert^ quifquam talem ideam Dei nobis inefle nega-
re poteft , nifi qui nullam plane Dei notiriam in f\uraanis mentibus
efle arbitretur.

Duratio, ordo, & numerus , ^ nobisetiamdiftinftiflim^intelli-
gentur , (1 nullum iis fubftantix conceptum affingamus , Icd pute-
mus durationem rei cUjufque , e(Te tantum modum , fub quo
concipimus rem iftam, quatenus eflc perleverat j Et fimiliter, nec
ordinem , nec numerum elle quicquam diverfum l rebus ordinatis ,
& numeratis, fed effe tantum modos, fub quibus illas confidera-
mus.

Et quidem hic per modos plani idem intelligimus , quod alibi
per attributa , vel qualitates. Sedciim conlidcramus fubflantiam ab
illis affici , vel variari , vocamus modos j ciim ab ifta variatione talem
pofle denominari, vocamus qualitates; ac denique, ciim genera-
lius fpcftamus tantum ea fubftantix inelTe, vocamus attributa. Ideo-
que in Deo non proprii modos aut qualitates , led attributa tantum
elTedicimus, quia nulla in eo variatio e(l intelligenda. Et etiam in
rebus creatis, ea qux nunquam in iis divcrlb modo ft habent , ut
exiUcntia & duratio , in re exiAente Sc durante , non qualitates , aut
modi , led attributa dici debent.

Alia autem funtin rebus iplis, quarum attributa vel modi efle di-
cuntur; alia vero in noftra tantum cogitatione. Ita cfim tempus^
duratione generaliter fumptd diftinguimus , dicimufque ellc nupe-
rum motus, eft tantum modus cogitandi ; neque enin\prolcAo
intelligimus in motu aliam durationem qu^m in rebus ndif motis:
ut patet cx eo, quod fi duo corpora, unum tard^, aliud celeri-
ter per horam moveatur, non plus temporis in unoquimin aHp
numeremus , etfi multo plus fit motus. ut rerum omnium du-
rationem metiamur, comparamus illam cum duratione motuum il-
lorum maximorum , & maxime xquabilium , l quibus fiunt anni
&dies; haneque durationem tempus vocamus, ^od proinde ni-
hil prxter modum cogitandi , durationi generaliter fumptx fuper-
addit.

Ita etiam cum numerus non in ullis rebus creatis, fed tantum in
abftraifto , five in genere confideratur, eft modus co^tandi dunta-
xat; ut & alia omnia qus univcrfalia vocamus.

Fiunt

LV,

duratu , or-
di, monerut
ttiamdijlin-
flt mtelli-
gantur.

Lvr,
Si^idfnt
modi, (fuaii-
tattt, attri-
buta.

LVir.
^i^dam
attributa
ejfemrebur,
alia in cogi-
tatione. Et
ijuid durati»
temfue.

LVIII.
Numerum
^ uniruer-
falia omnia,
effe tantum
modos cogi-
tatdt.

LIX.
QiumoA tf-
ntverftlia
fiatt: tr
Jint
ifumque
‘Vulgata-', ge-
nuf, ^ecttSf
difffreutia,
froprium,
aiodnu.

D* Jtjhih-
Bityukm,*
ffimi dt
rtali.

i<5 Principiorum Prilos6pri a

Fiunt bzc univerlalia ex eo taotiim , quod una 8c eadem Idti
uumur ad omnia individua, qitr inter (efimiliafant, certanda:
Ut ctiafx^unum & idem nomen omnibus rebus per ideam idaro re-
prxfcntatis imponrmus ; quod nomen ed univerfale. Ita cum vi-
demus duos lapides, nec ad ipfbrum naturam, fcd ad hoc tantum
quod duo (unt attendimus, formamus ideam ejus numeri quem
vocamus binarium; cumque podea duas aves, aut duas arbores vi-
demus, nec etiam carum naturam, fed' tantum qu6d dux (int
confideramus, repetimus eandem ideam quam priiis, qux ide6
cd univcrfalis ; ut & hunc numerum eodem univcrfali nomine bi-
narium appellamus. Eodemque modo, cum (pedamus dguram
tribus lineis comprehenfam , quandam ejus ideam formamus;
quam vocamus ideam trianguli; & eadem podea ut univcrfali uti-
mur ad omnes alias figuras tribus lineis comprehenfas animo no-
dro exhibendas. Cumque advertimus, ex triangulis alios eHe ha-
bentes unum angulum redum , ali6s non habentes , formamus
ideam univerfalcm trianguli redanguli , qux relata ad prxccden-
tem ut magis generalem, fpccics vocatur; Et illa anguli redhudo ,
cd di£drentia univcrfalis, qua omnia triangula redangula ab aliis
didioguuntur ; Et quod in iis balis potentia xqualis (it potentiis late-
rum , ed proprietas iis omnibus & folis conveniens : Ac denique , (i
Tupponamus aliquos e) ufmodi triangulos moverf, aliosnon flave-
ri-, nge erit hi iis accidens univerfale. Atque hoc pado quinque uni-
verfalia vulg6 numerantur , genus , fpecies , differentia , proprium, &
accidens.

‘ Numerus autem in iplis rebus, oritur ab earum didindionc ; qux
didiodio triplex ed , rcalis , modalis , & rationis. Rcalis proprii
tantum cd inter duas vel plurcs fubdantias : Et has perdpimusife
mutuo realitcr effe didindas , ex hoc folo , quod unam abfquc alte-
ri clare & didindi intclligerc podimus. Deum enim agnofccntcs,
certi fumus ipfum pofTe efficere, quicquid didindi intclligimus:
adeb ut , exempli causa, ex hoc (blo , quod jam habeamus ideam
fubfbntix extenfx five corporex, quamvis nondum certo finamus
ullam talem revera exidere^, ceni tamen (imus illam pode exide-
re ; atque (j. exidat , unamquamque ejus partem i nobis co^*tatione
dednitam, realiter ab aliis ejufdem fubdantix partibus clie di din-
dam. Itemque ex hoc (blo, quod unufquifquc intelligat (c cfTe
rem cogitantem , & poffit cogitatione exdudcre i (e ipfo omnem

aliam

^ P -A R S P R I M A. 17

aliam fubilantiam > tam cogitantem quam extenfam » certum cii
unumquemque Hc fpedatum y ab omni alia fubflantia certante >
atque ab omni fubfiancia corporea rcaliter diAingui. Ac etiamti
fupponamus , Deum alicui tali fubflantia: cogitanti , fubAantiam ali-
quam corpoream tam arde conjunxifTe, ut ardius jungi non pollint,

& ita ex illis duabus unum quid conBavifTc , manent nihilomi-
nus realiter diftindae ; quia quantumvis arde ipfas univerit, po-
tentia , quam ante habebat ad eas feparandas , iive ad unam abf-
que alia confervandam , feipfum exuere non potuit, & qua: vel
^ Deo pofTunt feparari , vel lejundim confervari , cealiter funt "

diftinda.

DiAindio modalis cA duplex ; alia Ailicct inter modum pro- LX I.
priS didum, &fubAantiam, cujus c A modus j alia inter duos mo-
dos ejufdem fubAantiae. Prior ex eo cc^noAitur, quod poffiraus Mi.
quidem fubAantiam clare percipere abfque modo > quem ab illa dif-
ferre dicimus , fed nonpofTimuSy viceversa, modum illum intellt-
eerefine ipsa. Ut figura Semotus, diAinguuntur modaliter i fub-
Aanda corporea, cui infunt; ut edam affirmatio Se recordatio ^
mente. PoAerior vero cognofeitur ex eo , quod unum quidem mo-
dum abfque alio poffimus agnofeere , ac viceversa ; fed neutrum ta-
men fine eadem fubAanda cui infunt : Ut fi lapis moveatur , Se fit
quadratus , poffiim quidem intclligerc ejus figuram quadratam , ; *

fine motu; Se vicevena, ejus motum , fine fi^ra quadrati; fed
nec illum motum, nec illam figuram pofTum intclligerc fine lapi-
dis fubAanda. DiAindio autem qua modus unius fubAantiae dif-
fert ab alia fubAantia , vel i modo alterius fubAantiae , ut motus
unius corporis ab alio corpore , vel i mente , atque ut motus i du-
bitatione, realis potius dicenda elTe videtur , quam modalis ; quia
modi illi non clare intelliguntur fine fubAandis realhcr diAiiK^s,
quarum funt modi.

Denique diAindio radonis , cA inter fubflandam Se aliquod ejus L X I r.
attributum, fincquoipfaintelli^nonpoteA; vel inter duo talia at-
tributa ejufdem alicujus fubAantia;. Atque agnofeitur ex eo , quod
non poffimus claram Se diAindam iAius fubAantix ideam fbima-
re , u ab ea illud attributum excludamus ; \'el non poffimus unius
ex ejufmodi attributis ideam clare percipere , fi illud ab alio f^
paremus. Ut quia fubAantia quxvis , fi celTct durare , cefTat et-,
iam efTe, radone tantum a dufationc fua diAinguitur; £t omnes

C modi

LXIII.

ct£itatia iy
extmjia eu-
pinltt fa-
gtiafci faf-
fmtt ut ean-
Jiitufntf/
naturam
tnentU ^
rarfarU.

LXIV.
§tjtama<ia et-
iam ut utatii
fuiflantU.

l.XV.
SluemaJa
ifpn-tmma-
ii fint etum
caiuafctttdi.

i8 Principiorum Pmilos^phtje

modi codtandi, quos unquam in objedHs confidcnumis, ratione
tantum differunt , tum ab objeftis dc quibus cogitamur, tum^fe
mutu6 in uno & eodem obje<fto. Memini quidem, me alibi hoc
genus diflinflionis cum modaliconjunxidc; nempe in fine refpon-
fionis ad primas ob)c(^ione$ in Meditationes dcprima Philoibphia:
fed ibi non erat occafio de ipfis accurate differendi , & fufficiebet ad
meum inflitutum , qu6d utramque ^ rcali difiinguerem.

Cogitatio & extenfio fpedari poffunt ut confiituentes naturas
fubfiantixintelligentis&corporcx; tunequenon aliter condpide^
bent, qu^mipfa fubfiantia cogitans & fubfiantia extenfa , hoceft,
qu^m mens & corpus ; quo pado clariffimc ac difiindiffime intel*
liguntur. Quin & facilius inteliigimus fubfiantiam extenfam , vel
fubfiantiam cogitantem , qu^m fubfiantiam fblam , omiffo co qu6d
cogitet vel fitextenfa. Nonnulla enim oft difficultas, iaabfiraheii*
da notione fubfiantix, l notionibus cogitationis vel extenfionis,qux
fdlicet ab ipsa ratione tantum diverfx funt; & nondiflinftior fiteon*
ceptus ex eo , quod paudou in eo comprehendamus , fed tantum ex
eo , quod illa qux in ipfb comprehendimus , ab omnibm aliis accu-
rati difiinguamus.

Cogitatio 8c extenfio fumi etiam poffunt pro modis fubfiantixf
quatenus fdlicet una & eadem mens plures diverfiu cogitationes
habere potefi ; atque unum & idem corpus , retinendo fuam eandem
quantitatem, pluribus diverfis modis poteft extendi ; nunc fcilicet
magis fecundum longitudinem , minufque fecundum latitudinem,
,vel profunditatem , ac paul6 pofb h contra magis fecundiim latitu-
dinem, & minus fecundum longitudinem. Tuneque modalitcri
fubfiantia diftinguuntur, & non miniis clare ac diftindi quiUn ipla
poffunt intelligi; mod6 non ut fubflantix , five res quxdara ab aliis
ieparatx, fed tantummodo ut modi rerum (pedentur. Per hoc enim,
quod ipfas in fubfiantiis quarum funt modi confideramus, eas ab
his fubif antiis diflinguimus , & quales revera funt agnofdmus. At i
contrario, fi eafdem abfque fubftantiis , quibus infunt , vellemus
confiderare , hoc ipfb illas ut res fubfiflentes fpedaremus , atque
ideas modi & fubftantix confunderemus.

Eadem ratione diverfbs cogitationum modos , ut intelledio-
nem , im^nationem , recordationem ,.volitionem , &c. itemque
diverfbs modos exten fionis, five ad extenfionem pertinentes, ut fi-
guras omnes, &fitus partium , & ipfarum motus optime perci-r-

piemus, .

P A R S P R 1 M A. ip

pfemus>« ^ tantum ut modos rerum quibus inHint rpedemus ; &
quantum ad motum (i de nullo niii locali cogitemus, ac de vi, ^
qua exatatur (quam tamen fuo loco explicare conabor) non inqui-
ramus.

Superfunt renfus , a£^e^s , & appetitus , qui quidem «tiam cla- L X V T.
ri pordpi pofllint , li accurati caveamus , ne quid amplius de iis
judicemus, qukm id prtecisi , quod in perc^tione noftra conti- ffyu
netur, & cujus intimi confcii fumus. Sed pcrdifl&cile cft idobfcr- pftiru/,eU-
vare, faltem circa («ifus; quia nemo noftrum cft, qui non ab in-
eunte aetate judicarit, ea omnia quz fentiebat, e(le res quafdam
extra mentem fuam exiftcntes , & {cnftbus fuis , hoc cft , perceptio-
nibus , quas dc illis habebat , plan^ (imiles : aded ut videntes ,
exempli gratia, colorem, putaverimus nos videre rem quandam
extra nos fxjHtam , & plan^ limilem ideae illi coloris , quam in nobis
tunc experiebamur } idque ob confuetudinem ita judicandi, tam
clare & diftinde videre nobis videbamur , ut pro oerto & indubita-
to haberemus.

Idemquc plan^ eft de aliis omnibus qux ftntiuntur , etiam de ti- L X v i r.
dilatione ac dolore. Quamvis enim hxc extra nos efle non puten-
tur j non tamen ut in fola mente , five in perceptione noftra (olent
(pedari, (ed ut in manu , aut in pede , aut quavis alii pane noftri fitHL
corporis. Nec ftn^ magis cenum cft , ciim, exempli causa , dolorem
(cnrimustanquamin prae, illum eile quid extra noftram mentem,
in pede exiftens , quim ciim videmus lumen tanquam in Sole , illud
lumen extra nos in Sole exiftere ; fed utraqueifta prxjudida funt pri-
mx noftrx xtads , ut infri clard apparebit.

Ut autem hiCquod clarum eft , ab eo quod obfcurum, diftingua- L X V 1 1 r.
mus, diligendlTim^ cft advenendum, dolorem quidem & colorem, ”

& reliqua cjufmodi clar^& diftindi percipi, ciun tantummodo ut
fenfus five cc^itationes (pedantur ; -Ciim autem res quxdam cik feimu.Min
judicantur, extra mentem noftram exiftentes, nullo plani modopof-
(e intclligi quxnam res fint , fcd idem plani elTc ctim quis dicit fe
videte in aliquo corjxirc colorem , vel (entire in aliquo metnbro do-
lorem , ac fi diceret (e id ibi videre vel fentire, quod quidnam fit pla-
ni ignorat , hoc eft , fe nefeire quid videat aut fentiat. Etfi enim
miniis attendendo, fibi facili perfuadca^icnonnull^^ejus habere
Doutiam, ex eo quod fupponat eCTequid fi mile (cnft^li coloris,
aut doloris , quem apudleexperiror; fi tamen examinet quidnam ^

C z fic,

LXIX.
Ltngt *htcr
tcgntfit tmt-

gmtjtdtHnn,

fi^mn ,
0'(- ^uam
€$lcrei , d»-
Lrttt &(.

LXX.
St/ ptjfe •
(iutbtu mo-
riU de fen/i-
biUbtu tm£-
iiion ferret
puerum t/n»
errorem
freeeave-
niM , alio in
errorem m~
tiimru/.

LXXI.

Pr^npuam

ianfam, ^

lo Principiorum Philosophia
fit, quodifie fenfuscoloris, vel doloris, tanquam in corpore cot&>
rato , vel in parte dolente exificns rcprzfcntet , omnino adycrtct fe
id ignorare.

Prxfcitim fi confideret, fe long^ alio modo ct^nofeere , quidnam
ficinvifb coipore magnitudo , vel figura, vel motus, ((altem loca-
lis; Philofopni enim alios quofdam motus il locali di verfbs effingen-
do, naturam ejus fil^ miniis intelligibilem reddiderunt) vel fitus , vel
duratio , vel numerus , & fimilia , qux in corporibus clar^ percipi
jam didum efi ; quam quid in eodem corpore lit color , vel dolor ,
vel odor , vel (apor , vel quid aliud ex iis , qux ad fenfus dixi e(Ie re-
ferenda. Quamvis enim videntes aliquod corpus , non magis certi
fimus illud exifiere, quatenus apparet ficatum , quilm quatenus
apparet coloratum ; longii tamen evidentius agnofeimus , quid fit in ,
eo efle figuratum , quam quid fit efle coloratum.

Patet itaque in re idem e(Te, cum dicimus nos percipere colores
inobje^s, ac fi diccrcmusnosperdperealiquid inobjetflis, quod
quidem quid fit ignoramus, fed l quo efficitur in nobis iplisfenlus
quidam valde m3nifeft«s& perfpicuus, qui vocatur fenfus colorum;

In modo autem judicandi permagna efi diverfitas : nam quamdiu
cantum judicamus aliquid efle in c^jedis (hoc efl, in rebus , qualeA
cunque demum illae fint, ^ quibus fenfus nobis advenit), ^uod quid-
nam fit ignoramus, tantum abefl ut fallamur, quin potius in eo er-
rorem praecavemus, qudd advertentes nos aliquid ignorare , miniis
proclives fimus ad temer^ de ipfb judicandum. Ciim ver6 putamus
nos perdpere colores in objcftis , etfi iTCvera nefeiamus quidnam
fit, quoa tunc nomine coloris appellamus, necullam fimilitudinem
intelligere poffimus , inter colorem quem fupponimus efle in obje-
d.is, &illumquem experimur effe in fdifu, quia tamen hoc ipfum
non advertimus , & multa alia funt , ut magnitudo, figura, numerus,
6cc. qux clari percipimus non aliter i nobis fentiri vel intelligi,
qu^m ut funt , aut faltem efle poflunt in objcftis , fadli in eum er-
rorem delabimur , ut judicemus id , quod in obje^s vocamus
colorem , efle quid omnino fimile colori quem fentimus , atque
iu ut id , quod nullo modoperdpimus , a n^is clari percipi arbi-
tremur.

Hicque pciinam ^ pAteipuam errorum omnium caufam licet
agnofccrc. Ndmpc in prima xtate i mens noflra tam arite corpori
erat alligata , ut non aliis certationibus vacaret , quam iis folis »

P A R « P' R i M A. ■ 2r

peirqaASea{entiebat qu* corpus afficiebant: necdum ipf^adquid- frfju&m
quam extra (e pofitum referebat, fedtantiim ubi quid corpori in-
commodum occurrebat , fentiebat dolorem ; ubi quid commodum,
fentiebat voluptatem ; & ubi fine magno commodo vel incommo-
€k> corpus afficiebatur , pro diverfitateparthifn in quibus, & modo-
rum quibus afficiebatur , habebat diverfosquofilam foifus , illos la-
licet quos vocamus fenfus laporum , odorum , fbnorum , 'caloris i
frigoris, luminis, colorum & fimilium, quae nihil extra certatio-
nem pofitum repraelOTtant : Simulque etiam percipiebat magnitu-
dines, figuras, motus, & talia; qux illi non ut Icnfus, fcd utres
quxdam , vel rerum modi , extra cogitationem exiftentes, aut lal- ■
tcra exiftendi capaces exhibebantur , ctfi hanc inter ifta diffbren-
tiam nondum notaret. Ac deinde cum corporis machinamentum-, .

quod ficJk natura fabricatum cft , ut propria fii3 vi variis modis mo^
veri poffit, hinc inde temerJlc contorquens, cafu commodum quid ^

tlTequebatur, aut fugiebat incommodum, mens illi adhxrens inci-
piebat advertere, id quod ita affequebatur , aut fugiebat , extra le ef-
fe ; nec tantum illi tribuebat magnitudines , figuras , motus , & talia,
qux utres aut rerum modos jKrdpiebat, (ed etiam fapores, odores, '

& reliqua , quorum in (efoifum ab ipfo effici advertebat. Atque o- X
mnia tantum referens ad utilitatem corporis , cui erat immerfa , c6
plusautminhs rei efle putabat in unoquoqcftobjeftoi quo afficie-
batur , prout plus aut minus ab ipfo afficiebatur. Unde faftum eft,
ut multo plus fiibftantix , (eu corporeitatis , efle putaret in faxis aut
metallis , qu^m in aqua vel aifre , quia plus duritiei & jX)ndcrofitatis
in iis fentiebat. Quin & aerem , quamdiu nullum in eo ventum, aut
fr^s, aut calorem experiebatur, pro nihilo prorfus ducebat. Et quia
non plus luminis \ fiellis , quim ab exiguis flammis lucernarum ipfi
afiulgcbat , idcirco nullas ftellas flammis iftis majores fibi reprxfen-
tabat. Et quia nec terram in gyrum verti, nec ejus fuperfidem in .

globum curvaram efle notabat , ideo proclivior erat ad putandum ,

& eam immobilem , & ejus fuperfidem planam efle ; Millequc aliis
ejufmodiprxjudiciis, i prima infantia mens noftra imbuta eft; qux
deinde in pueritia non recordabatur fiiiflc i fe fine fufficienti exa-
mine recepta , fcd tanquam fcnfu cognita , vel \ natura fibi indita ,
pro veriflimis, cvidcmiffimifqucadmifit.

^ ' Et c^uam-vis jam maturis anhis , cum mens non amplius tota cor- L X X 1 1.
porifervit,iiccomnia ad illud refert; fed etiam de rerum , in ft ipfis

' C I fpc- ■

11 Principiorum i*HiLosopHiA

fioM fpc< 5 btaruTn , vcriute inquirit , permulta ex iis , qux ftc antea

&Uaefle deprehendat ; non tamen ideo facili ipia ex memoria
tivifd ne- ' fua expungit , & quamdiu in ea hxrcnt , variorum errorum cauf* ei^
(bpoflunr. Ita exempli causa « quoniam a prima xtate ftellas ima*
ginati fumus perexiguas, et(i jam rationes Aftronomicxperfpicud
nobis oftendant, iprasefTequ^mmaximas, tantiira tamen prxjudi*
cata opinio adhuc valet, ut nobis perdididie lit, ipfas aliter ^ukn
prius imaginari.

LXX 1 1 1. Prxterca mens noftra , non fine aliqua difficultate ac defat^a-

Tertiam tione , poteft ad ullas res attendere ; omniumque difficillimi ad illa
attendit, qux nec fcnGbus, nec quidem imaginationi prxfentia funt ;
lemur, ad Sivc quia talcm exeo quod corpori conjunda Iit , habet naturam;
epau^fen- fiyequia inprimis annis, ciim tantum circa fenfus& imaginationes
jrntiTnm occuparctur , majorcm de ipfis quim de exteris rebus cogitandi
fant , atten- ufum & facilitatem acquifi vit. Hinc autem fit , ut jam multi nullam
l^ajrSi ^i'^ 5 ^ 3 ntiam intelligant , nifi imaginabilem , & corpoream , 8c etiam
ftmwdeiOu Icnfibilem. Neque enim norunt ea fbla cITe imaginabilia, qux in
neu ex extenfioiie, motu & figuri confidunt , etfi alia multa intclligibilia
^^}me^n: oecputant quidquam pofle fubfirterc , qw^ non fit corpus;

frarenerpta nec dcniquc ullum corpus non (enfibile. £t quia revera nullam
e^m^eju- yem ^ qualis ipfacd , fenfu (olo percipimus, ut infra clar^ofiende-
tur, hinc accidit, ut pkrique in tota vita nihil nifi confuse percH
piant.

L X X I V. Et dcniquc propter loquclx ufum , conceptus omnes nodros ver-

quibus COS exprimimus, alK^mus, nec.eosjiifi fimulcumidis
fuide« 7 $JL' verbis raemorix mandamus : Cumque facilius podea verborum
pttu tujtnt quikmrcrum recordemur, vix unquam ullius rei conceptum habe*
'r^ut'1'cu- tam didintdum , ut illum ab omni verborum conceptu ftpa-
ratenmre- remus: cc^kationclque hominum fcr^ omnium , circa verba magis,
* qu^m circa res veriantur ; adeo ut pcrfxpe vocibus non intelle^
^ prxbeant affcndim , quia putant leiUasoiim intellexific, vel ab aliis
qui eas rc<d^ intelligcbant accepidc. Qux omnia , quamvis accurati
hic tradi non poffint, quia natura humani corporis nondumiuitex*
pofita, necdum probatum ed ullum corpus exidere, videnmrta*
men fatis polTc intelligi, ut juvent ad claros &didin<dos conceptus
ab obfcuris & conffifis dignolcendos.

LXXV. Itaque ad (cri 6 philolbphandum 4 veritatemque omnium rerum
nn^ie^ cognofobilium indagandam, primo omnia prxjudicia func*depo-

nen-

P A R $ P R 1 M A. 25

nenda; H ve accurati cft cavendum , nc ullis ex opinionibus olimi ferwnja
nobis receptis fidem habeamus , nifi prius , iis ad novum examen re-
vocatis, veras effe comperiamus. Deinde ordine cft attendendum
ad-nodones, quas ipfimet in nobis habemus , eaeque omnes & folx,
quas Ac attendendo clar^ & diilind^ cognofeemus , judicandx funt *
verx. Quod agentes , inprimis advertemus nos exiftere , quatenus
fumus naturx cogitantis ; Et Amul edam & e(Tc Deum , & nos
ab illo pendere , & ex ejus attributorum conAderadone , exterarum
rerum veritatem poAe indagari , quoniam ille eA ipfarugi caufa ; £t
denique prxtcr nodones Dei & mentis noArx , elTe edam in nobis
nothiam multarum propoAtionum xtcmx veritatis , ut quod ex ni-
hilo nihil Aar, &c. itemque naturx cujufdam corporex. Ave cx-
tenfx, diviAbilis, mobilis, &c. itemque fenfuum quorundamqui
nos a£Rciunt , ut doloris , colorum , Aiporum , &c. quamvis nondum
fciamus qux At caufa , cur ita nos aJOBciant Et hxc conferentes cum
iis qux confuAiis antea certabamus , ufum claros Sc diAinffos
omnium rerum cognofcibilium conceptus A>rmandi acquiremus.

Atque in his paucis, prxdpua coTiidonis humanx principia conti-
isui mihi videntur.

Prxter extera autem , memorix rioArx pro fumma i-^ulacftin- LXXVI
Agendum , ea qux nobis \ Deo revelata funt , ut onmium cerriffima,
effe credenda : Et quamvis fbrtd lumen radonis , qu^ maximi cla- JMwi , ^ce-
tum & evidens, aliud quid nobis fiiggererc videretur, fbli umen au-
ftoritati di vinx podiis, qulm proprio noAro judicio, Ademeflcad-
hibendam : Secl in iis , de quibus rides divina nihil nos ddeet , mini- -

sni decere hominem philofbphum, aliquid pro vero affumere, quod
verum efle nunquam perlpexit ; & magis Aaere (diAbus , hoc eft, fifhumMt

confidcrads infwdx fux j udiciis , qu^ maturx rationi. *'

•1

PR-IN-

»4

PRINCIPIORUM

§lmhtura-
ttBiuhtu re-
rum nuit e-
rialium exi-
ffeutia certi
eegnefiatur.

, 11 .

z' Qjuituf et-
iam c^m-

PHILOSOPHIAE

PARS SECUNDA.

■«

Dc prindpM rerum materialium.

Tfi nemo non fibi fatis perfuadeat res materiales cxi-
Aere , quia tamen hoc ^ nobis paulo ant^ in dubium,
revocatum cft, & inter primaj noftrx xtatis prxjudi-
cia numeratum » nunc opus cA , ut rationes inve Alge-
mus , per quas id certo cognofeatur. Nempe quicquid
fentimus , procul dubio nobis advenit ^ re aliqua , quz k mente no-
Ara diverfa eA. N eque eriim eA in noAra potcAate efficere > ut unum
potius quam aliud (entiamus ; fcd hoc a re illa qux fenfus noAros
afficit , plani pendet. Quxri quidem potcA an res Illa fit Deus , ai|
quid ^ Deo diverfum: Sedquiafentimus,nvepotius^(cnruimpul(i
clare & diAin<Ac percipimus materiam quandam extenlam in lon-
gum, latum, & proAincum , cujus varix partes variis Aguris prxditae
(unt, ac variis motibus cientur; ac etiam efficiunt ut varios (enliis
habeamus colorum , odorum, doloris, &c. Si Deus immediate per
feipfumiAius materix cxtenfx ideam menti noArx exhiberet, vel
tantum A efficeret , ut exhiberetur ^ re aliqua , in qua nihil elTet ez-
tenflonis , nec Agurx , nec motus ; nulla ratio potcA excogitari , aic
non deceptor edet putandus. Ipfam enim clar^ intelUgimus tanqium
rem i Deo, & i nobis five i mente noAra plane diverfam; ac etiani
clar^ videre nobis videmur, ejus ideam i rebus extra nos poAtiS)
quibus omnino Amilis eA , advenire ; Dei autem naturx plane repu-
gnare ut fit deceptor, jamanti cA animadverfum. Atque ideo hic
omnino concludendum eA , rem quandam extenfam in longum , la-
tum &: profundum , omnefque illas proprietates quas rei extenfae
convenire clare percipimus habentem , exi Aere. EAque hxc res cx-
tenfa, quam corpus five materiam appellamus.

Eadem ratione menti noArx corous quoddam magis arfl^ , qu^
reliqua alia corpora conjundumeile, concludi potelt , ex coquod

per-

PaksSbcvnda. »5

perfptcu^ advertamus dolores > aliolque ienfus^nobis ot impitovHb
advcnire; quos mens eft conftia non i lefol» proftcf(H> nec ad
plMI^pminere ex eo folo quod fit res cogitans ytTedrantiim ex eo efe a-Be.
qbod tJfei+cuidam reiextcniaeacmbbili adjunAaficj qnsres hu-
manum coimus appellatur. Sed accuratior ejus rei expUeariononeft
hujus loci.

Saris erit , fi advertamus , l^uum perceptiones non rcftrri , ntfi 1 1 1,

ad iftam corporis humani cum mente conjun<5Honem , Ar nobis qoi>
dem ordinarii exhibere , quid ad illam externa gorpora^rodeffe pof-
fint , aut nocere ; non autem i nifi interdum St ak«ccidenti > nos do- rrverajtt m
cwc, qualia in fi: ipfisexiftahf. Ita enim Ytnfbtim grajudlcn facild
deponemus, ^fobintelledhi, ad ideas fibi Enatura inditas difigen- ritctmf$fit§
ter attendente , hic utemur. . ^bit^ert.

Quod agentes, percipiemus naturam materie ^five corpori»»^ " 7*'
univerfum fpeftati , non confifterein eo qudd fniN^s dura , vel ppn- Natwram
derofa, vd colorata, vel alio aliquo modo lenius aft cien^ded^anthm T Tm i iT ’*
ih eo, qu6d fit res extenfa in lonetim , latum & profundum. Nam dantibi/mi^
quantum ad duritiem , nihil aliud de illa Icnfus nobis indicat, quJm
partes durorum corporum refiftcre motui manuum noftrarum, cum
in illas incurrunt. Si enim quoriefirunque manos nofire^verfiisali-
quam partem moventur, corpora^mnia ibi^Bxifientia recederent J

eideni celeritate , qui illae accedunt^ nullam unquam duritiem
fentiremus. Nec ullo modo potefi intclligi , corpora q«* lic recede-
rent , tdcircofiaturam corporis eireamilTura , nec proinde ipfa in du^
ritie confidit. Eademque ratione odendi potcd, &r pondus , &
rem , & alias omnes cjufmodi qualitates, quae in materia corjSm
fentiuntur , ex ea tolli poile , ipsa integra remanente : undefixjuictir,
i nulla ex illis ejus naturam dependere.

Duae ver6a«lhuccauraefupeHunc,obquaspoteddubitari ,anve^ v.
ranatura corporis in folacxtenfione confidat. Unaed, qubd mul-
dexidimerit, pleraque corpora fic pode rarefieri, ac condenfari, ut lOtn*
ratefadapUis habeant extentionis qu^m condenfata] fintqueedam vacHt,h»m
Qiannulli adc6 fubrilcs , ut fubdantiam corporis abgufdem quanti- ‘ 777 7 ”7"
taft , .itque ipfam quantitatem ab extenfione diftinguant. Altera eft, f-^ierem
quod ubi nihil aliud ede intelligfmgs , quiro extenfioocm in Ion-
g;um , laturo & profundum , non (bleaimis dicere ibi ede corpus , IM
tanmmmodorpatium, & quidem fpatium inane ; qaodfi^omnes
fibiperfiiadent ede purum tsihil. »

D Sed ‘

2?o

▼I.

fiMMTtfii-

Bm.

vri.

Emi nm

MNMv intiBi-
gibili exf li-
mi.

VIII.
Slimtiu-
ttm dr "It-

PrINCIPIOROM PHILO$OPhX.<S
Sed quantum ad rarefatftionem & condenfationem » quicunque
ad cc^itationes fuas tttendet » ac nihil volet admittere niH quod
dar^ perdpiat « noo putabit in ipfU aliud quidquam contingeiUb
qu^m ligurae mutationem ; ita fcilicet > uc rara corpora illa fint * in-
ter quorum partes multa intervalla exiftunt} corporibui aliis reple-
ta ; & per hoc nntiim denfiora reddantur > quod iplbrum partea
ad invicem accedentes^ intervalla illa imminuant t vel plani tol-
lant : quod ultimum 11 aliquando contii^t» tunc corpus tam deo-
him cv^it t ut repugnet ipTumdenllus reddi polle. Atqui non ided
ininustunCiCRtenlum ell» qulUn cum partes habens ^ le mutuo di&
litas , ma/ttt ipatium amplentur : quia quicquid exicnlionis io po-
ris » live inter>'allis , ^ partibus ejus relidis condneAr » nullo m^o
ipli tribui debet y fcd diis quibufvis corporibus t ^quibus intervalla
iua replentur. Ut cum videmus fpongiam » aqua vel alio liquore
tuigencem y non putamus iplam , Ikundiim lingulas fuas«partes
asagis cxtc|dam > qudn cum coraprefla eA & Gcca; faJ tantumm»>
dt^roshabcri^aiagis patentes * ac ided per majus Ipatium die di^
iulam.

£t laoe non videih) quid moverit nonnullos y ut mallent dicew
rareladionem heri per augmenutionem quantitatis « qu^m iplam
hbc Ijwngix exemplo- explicare. Nam etll cum aer aut aqua rare-
fiunt » non videamus ullos iplbrum poros qui ampliores reddantUTy
nec ullum novum corpus y quod ad illos replendos accedat; noocA
tamen rationi um conlentaneum , aliquid non intelligibile efiUnge-
Myd eorum rarefadioocmverbotenusex{^icandam, quilmexnoc
rarefiam y concluderem ipfis e£Te poros, live intervalla qua
ampliora redduntur y & novum ^quod corpus accedere y quodipla
implet : etll hoc novum corpus nullo Ibilu perdfMamus : nulla enim
ratio nos cogit ad credendum, corpora omnia quaRexilhint debere
fenfiis nollros afitccR. Ac racela<^onem perl^d hoc modo , non
autem ullo alio, fieri polTe percipimus. Ac denique plani repugnas
aliquid nova quantitate , vclnovacxtenllone augeri , quin llmiU et-
iam nova fubAanba cxtenla , hoc ell, novum corpus ei accedat r Ne-
(uic cuim ullum additamentum cxtenHonis vel quantitatis , fine ad-
oiumento rubAantifle , que llc^uanta 6c extenfa , poteft intclligi , ut
CX lequcnttbus clarius patebit.

Qpippe quantitas i fubAantia cxtenla in re non difiert , led tan-
tum exparte noAri conceptus, ut St numerus i re numerata. Ita

IciHcct

ParsSeconda. ^

IHlicet ut tonm naturam fabftantix corpore» , quae eft in fpatto dc- mitm» £f-
ccm-pcdum , pofltmus confiderare , quamvisad Ulam maifuram dt-r)^'
cem pedum non attendamus: quia plan^ eadem imclHgitur in qua-
Kbct iftius fpatH parte ac in toto. Et viceversa, poteft inteliigi nume- & lamtra-
rus denarius, ut etiam quantitas continua decem pedum, ecfi ad iftam **•
determinatam fubdantiam non attendamus : quia plan^ idem eft
conceptus numeri denarii, Hvead hanc menhiram decem pedum,

Hve adqtridlibec aliud referatur ; & quantitas continua decem pe»
dum , et(i non poflit inteliigi tine aliqua fubftantia extenla , cujus ik
quantitas , poteft tamen ime hac determinata. In re autem heii non
poteft, ut vel minimum quid ex iila quantitate aut exteniionc tolla-
tur, quin tantundem etiam deTubdantia detrahatur; ncc viceversS,
ut tantillum de fubilantia detrahatur, quin tantundem dc quantitace
ac exteniione tollatur.

Et quamvis fbrt^ nonnulli aliud dicant , non pnio tamen ipfos i X.
aliud ei dc re percipere; ied ciun fubibntiam ab extostione , aut
quantitate diilinguunt, vel nihil per nomen (ubftantis intelligunr, rrmihemmk
vel coniufam tantum iubftantix incorporeae ideam habent, quam
falso tribuunt corporex, hujurqucfubilantixcorporex veram ideam ^tur,^-
extenHonirelinquunt, quam tamen accidens vcKant, atque ita plani fiu* c»Hcfi
aliud efiemnt verbis , qu3un mente comprehendant. ^

Non edam in re digerunt ^tium , live locus internus , ^ (iib- ^x.
Aantia corporea in eo contenta , fcd tantum in modo, quo i nobis f*
concipi Iblent. Revera enim extenfio in longum , latum & profun-
dum , qux fpatium confl ituit , eadem plani eA cum illi , qux cot^i- tmnu.
tuit corpus. Sed in hoc difierentia eA , quod iplam in corpore ut An-
gularem conAderemus, & putemus (emper mutari quoties muta- k

tur corpus; in (patio vero unitatem tantum generteam ipA tribua- ^

mus, adeo ut mutato corpore quod (parium implet, noa tamen ex-
ted^o fpatii mutari cen(catur , (ed remanere una & eadem , quam-
diu manet cjufdcm magnitudinis & Agurx , (ervatque eundem A-
tum inter externa quxo^ corpora , per qux illud fpatium determi-
namus.

Et quidem facili agnofccmus, eandem elTe cxtenAoncm, qux xr.
naturam corporis & naturam fpatii conAituit, nec ma»s hxc duo ^***^*^
I (c mutud di Aerre , quim natura generis aut fpcciei ^ natun

individui ; A attendentes ad ideam quam habemus alicujus corpo- Jfaiitia c*r-
ris , exempli causi lapidis , rejiciamus ab illa id omne , quod ad cor-
• . . Da' poris

XII.

^wmdi «A

ttutm
rtitm tmJt,
yuM» umcfi-

PrINOIPIORVM PRIL<y50PRIjK
porisnatiRWi non reqdn coi;no<ciinos : nempe rejtcbmas priirii
4 » itie m, quia (i lapb liquefiat, aut in pulvifculos quirn minuii(&>
laiM dividatur t iUam amittet, noqoe tamen idc6 definct eilecor^
pus ; rrjkiamm etiam colorem , quia vidimus' &pe lapidei aded
pdhiddostnitnulhis iniiscfieccolor; rejiciamus graviutem, quia
qunmvisignis fit levifTimus, non idc6 miniis putatur cfie corpus; ac
denique rejiciamus frigus, & cakxem, aiiafque omnes qualitates,
qniar^non confiderantnr in lapide, vel iis mutatis, non ide6 hpb
corporis naturam amifilTc exiAiinatur. Ita enim advertemus , ninil
plan^in ejus idea remanere, praete r quam qudd fit quid extenfum
in longum, latnmde profiiodum; quod idem continetur in idea
i|»tii , non roodo; oorpoiibas pleni , fcd ejus etiam quod vacuum
appellatae»

£(l autem differentia in modo concipiendi ; nam fublato lapf^
de ex<^sario v^ilucu- in- qt» eft , putamus etiam ejus eatenfionem
efle ful^tBiii , utpote quam ut tt^ularcra dc ab ipfb mleparabi-
lem fpeSaimis : md incenm exteotonem loci » io quo erat lapis ,
remanere arbimmur , candemque effe , quanavis jam ille k^s
lapidis ft iigno, vel aqui, vrd aere, vcl alio quovb corpme occu-
petur, vel etiam vacuus efle credatnr. Quia ibi confideranir ex-
tenfio in genere , cenicturque eadem efie lapidis , ligni , aqoil,
airis, aUorumque corporum , vel etiam tpfius .vacui , fi (moch de-
tur, mod6 tantum fit ejufdem magnitudinis ac figurae, fcrvetqoe
anndem fitum inter corpora externa, qux fpatium illud dellrmi-

naor.

XIII. Qiiippe nomina loci aut fpatii , non fignificant quicquam diver-
(um ii corpore, quod dideurefie io Joco ; f«l tantum ejus tnagui-
tudinem , figuram , & ficum inter alia corpora defignant. Et qui-
dem uc ille mus determinetur , refjMCcre debemus ad alia aliqua
' corpora, quz ut immobilia fpedemus: Ac prout ad diverfa

dmus, dicor poffumus eandem rem, eodem tempore locum mu-
‘ care, ac non mutare. Ut cbm navis in mari provehitur, quii^ct
in puppi manet femper uno in loco, fi ratio habeatur partium na-
^ vis , inter quas eandem fitum fervat ; & ilie idem aifidud locum
* mutat, fi ratio littorum habeatur, quoniam affidu^ ab unis rece-

^ic,&ad accedit. Ac praeterea, fi putemus terram moveri,

; ■ tantumque praecisi procedere ab Occidente verfus Orientem,
quantum navis imerim ex Oriente in Oeddentem proouvetur;

dicc-

XIV.

P A R 5 » H C US-N D A. 19

dicemmraritis illomqui fedet inpuppL Jocurafiium non mutare:
quia nempe lod determinadonem , ao immotis quibuIdanaM^i
ponftis dcibmemus. Sed H tandem cogitemus , nulla ejufmo(n|pft-
€tA verd immota in univerfb repcriri y ut probabile clTe infrll oftendo>
tur; inde concludemus, nullum efle permanentem ullius reiJocum,
nili quatenus i cogitatione noftra determinatur.

ID^crunt autem nomina lod& fp^di, quia locus magis exprel^
si defignat fitum , qu^m magnitudinem aut figuram ; & i contra,
magis ad has attendimus , cum loquimur de fpado. Dicimus enim
fiequenter unam rem in locum Uteriusfuccedere, quamvis non fit
accurati ejufdcm magnitudinis , nec figurae ; (ed tunc negamus illam
idem (patiumcKcuparc; aelemper cum ille firus mutatur, dicimus
locum mutari , quamvis eadem magnitudo ac figura perma-
neat ; Cumque dicimus rem efle in hoc loco, nihil aliud intel^
ligimus , quiim illam obdnere hunc fitum inter alias res; & ciun
a^mus i|^m Implere hoc fpatium , vel hunc locum , intclligi-
mus praeterea ipfiun efle hujus dctermi&atae m^imdints , ac 6-
gurx.

Atque ita Tpadum quidem femper fumirq^ pro extenfione in XV.
longum , latum & profundum. Locum auatoiifeliquando confide^
ramus, ut rei quz inloco eft internum, &aliquandoutipficxter- nw.profu-
num. Et quidem internus idem plani eft quod fpatium ; exter-
nus autem fumi poteft pro fuperfide qux proximi ambit loca-
tum. Notandumque eft , per fupcrficiem non hic intelligi ullam funuaur.
corporis ambientis partem , led lolum terminum , qui medius efl
inter ipfum corpus ambiens id quod ambitur ; quique nihil
aliud eft quii m modus: vel certi intelligi fuperficiem in commu-
ni, quz non fit pars unius corporis magis qu^m alterius, fed ea-
dem femper clTe cenfeatur , ciim retinet eandem magnitudinem
& figuram. Etfi enim omne corpus ambiens cum fua fupcrficie
znutetur ; non ideb res quam ambit , locum mutare exifiirtratur ,
fi eundem interim fitum fervet inter illa externa , qux tanquam
inunobilia fpedantur. Ut fi navim in unam partem i fluminis
lapfu , & in contrariam H vento um zqualiter impelli fuppona-
mus , ut fitum fuum inter ripas non mutet , facile aliquis credet
ipfam manere in eodem loco, quamvis omnis fuperficies ambiens
mutetur.

V^um autem phiiotbphico more fiimptum , hoc eft , in quo

D 5 nulla

XVf.

mt detur VM~
tuum , Jive
m ^utnuna
fLmejitres.

XVII.
IWtnem ex
‘Vulgt ufu
n»H exclude-
re amne cor-
ftu.

XVIII.
§lt^»d» e-
mendoneium
fit frnjad:-
cium de 'in-
iu» nbfiluti
functe.

jo Prtmciptor« M Ph I lOSOl»H I A

nulla pland fit fubAantia, dari non poife mantfeftum cft , ex^
qu^cxtenlio fpatii, vel loci interni, non difF^rat abextenHotte
cca^^s. Nam cum ex eofolo , quod corpus (it cxtcnrum in Ion-
cum y latum -& profundum , red^ concludamus illud c(Te fub>
ibntiami quia omnino rqjugnat ut nihiliTit aliqua cxtenfio, iden»
edam de fpado , quod vacuum rupponitiu*, eft concludendum :
quod nempe ciim in eo (it cxten(io , necc(rari6 etiam in ipfo (it
fubdantia.

Et quidemex vulgi ufu per nomen vacui , non (olemus (icaificare
locum vel fpatium in quo nulla plahd (it res, (ed tantummodo locum
in quo nulla (it ex iis rebus , quas in eo c(Te debere cogitamus. Sic
quia urna fada eft ad aquas continendas, vacua dicitur, ciim aere
tantum ed plena ; Sic nihil ed in pilcina , licet aquis abundet , (i in ea
dc(int pilees *, Sic inane cd navigium , quod comparatum erat ad ve-
htodas merces , (i (olis arenis , quibas frangat impetus venti, (it onu-
ilum i Sic denique inane ed (patium , in quo hilul ed (enfibilet
quamvis maceria creata & per (c fub(tdentc plcnum^(ic ; quia non (b-
lemus condderare , ni(i eas res qux ^ fen(ibus atdnguntur. Atqui (l
podea, non attendentes , quid per nomina vacui & nihili (itintelli-
gendum , in fpatio^od vacuum e(Te diximus , non modd nihil fen^
(ibiie,*fcd omnino nullam rem contineri exidimemus; in eundem
errorem incidemus , ac (i cx eo qu6d udtatum (it dicere , urnam in
qua nihil ed nili aer, vacuam c(Ie, ideo judicaremus a<^m io ea
concentum non e(lc rem fubddentem.

Laplique fumus (ere omnes , ^ prima xtate in hunc errorem , pto-
ptere^ quod non advertentes , ullam ede inter vas & corpus in eo
contentum , necdTariam conjunedionem ; non putavimusquicquara
obdare, quominus (altem Deus ediciat, ut corpus, quod vas ali-
quod replet , inde auferatur, & nullum aliud in ejus locum fuccedat.
Jam autem , ut errorem illum emendemus, conliderare oportet
nullam quidem e(Te connexionem inter vas &hoc vel illud corpus
particulare quod in eo continetur , fed ede maximam ac omnino
nccclTariam , inter vads (iguram concavam &extcn(ionem in genere
fumptam , qux in ea cavitate d(bet contineri : Adeo ut non magis
repugnet nos concipere montem (inc valle, qu^mintclligcreidam
cavitatem ablque extcnlionc in ea contenti , vel hanc extendonem
abfque fubdantia qux dt extenla : quia , ut fxpe didhim cd , nihili
nulla poted ede extendo. Ac proinde d qnxratur quid det , d Deus

auferat

ParsSecunoa.

auierat omne corpus quod in aliquo vaTe continetur* Sc nullum aliud
in ablati locum venire permittat ? re(jx>ndendum eft, va£s latera libi
invicem hoc ipfo fore contigua. Cura enim irltcr duo corpora nihil
interjacet * nccc-ffc eft ut (c mutu6 tangant « ac raanilcft^ repugnatut
dillcnt y live ut inter ipla (it didanda > & tamen ut ida didaiida iit ni«
hil y quia omnis didanria cd modus extcDdonis * & ideo line fubdan-
da excenia efle non poted.

Podquam lic advertimus fubdandae corpoe^ naturam in eo
tantum conlidere* quod fit res exten(a; cjulquc e x^ fionem non
tiflediverlamabcay quxfpado quantumvis inani tnlm (olet; facili
cognofeimus fieri non polle , ut aliqua ejus pars plus (padi occupet
una vice qu^m alia y ficque aliter rarefiat* quam modo paul6 ant^
explicato ; vel ut plus fitmateriz * five fubdandae corporeae in vale,
citm plumbo , vel auro * vel alio quantumvis gravi ac du|^ corpore
pknumcdy querneum a^mtantitm continet* vacuumque exidi^
matur , quu partium materiae quantitas * non pende^ ab caf um gn^
ykatc y aucdurkie * dd 4 folaeaoeofione, quae fen^r in eodem va£
cd xqualis.

Cc^olcimus edam fien non pofle ut aliquae atomi y fi vc materix
partes ex natura fua indivifibiles exidant. Cimvenim * fi qux fint*
nccelTanddcbeant e(Te extenlx* quantumvis parvx fingantur * po(^
fumus adnuc unamquamque cx ipfis in duas aut plura minores cq^«
udone, dividere , ac proinde agnolcere efle divifibilcs. Nihil enim

S olTumus cogitatione dividere, quin hoc >pfi> cognofcanps dd divi»
bile i atque ideo, fi judicaremus id ipfum efle indi vifibile* judicium
podrum ^ cppnidone dilTendrec. Quin edam fi fingamus, Deum
efficere vc^ild , ut aliqua materix particula , in alias minora divi»
di non pome * non tamen illa proprie indivifibilis erit dicenda. ..Ut
etenim cfleccriteam ^ nullis creaturis dividi pofle»nopcot^ fibnpfi
ejuldem dividenda: facultatem potuit adimere ; quia fieri plan^ non
^edy ut propriam fuam potentiam imminuat : quemadmodum
lupr^ notatum ed. Atque idc6 ablblutd loquendo* illa divifibilis
remanebit y quoniam ex natura fua ed taliv ^

Cognofeimus prxtcrca hunc mundum > five fubdandx corpo^
rex univerfitatem, nullos cxtenfionisfux fines habere. Ubicunque
enim fines illos elTe fingamus * (emper ultra ipfot aliqua (pada inde-
finiti extenfa * noP modo imaginamur , fcd edam veri imagina-
bilia, hoc^vcfl, rcalkeflivpcrcipimus» ac proinde edam fubdandam

corpo*

XIX.

Ex hk M '
eonfirmxri»
mmxit rxrf-
jhihtn* tu-
Hafirnt.

XX.

Ex hk tt-
uan inmn-
Jfrari,nidtiv
atvmtt Atr i

XXI,

Itfmmxti-
dtam rfi m~
Afixittttc-
ttnfmm.

5CX1I.

Itanuttam

effi matt~
rtton (ah ^
ttrra ( (u
flaret mar-
d»f fffi mn
/-#•

xxiir.

Omnem ma-
teria varia-
tiearni , fivt
emtulH tjm
ftrmmttm
titvtrfiMim
fttaure i
atfta.

XXIV.

tof jmxta
vulgarem
jeajutu.

XXV.

fit me-
tui frtfrit
fumft;u.

1% Principioru M Philosophive

corpoream indefinite extcnfam in iis contineri. Quia, ut )Ofn fiic^
oficnfum efi, idea ejus exteniionis, quam in fpatio qualicunque coo«^
cipimus , eadem piant eft oum idea fubftantiae corporex.

Hineque etiam coiKgi facili potefi , non aliam elle materiamoe^
quam terrx ; ~ atque omnino fi mundi efient infiniti , non polle non
illos omnes ex una & eadem materia confiare ; nec proinde plures,
fed unum tantum , elTc polTc : quia pcefpicu^ imelligimus illaim ma«
tcriam , cujus natfBi in eo (blo conliftit quod fit fuSfiantiaextenli^
omnia omnino/patiaim^inabilu, in quibus^dii illi mundi efle de-
berent, jam ^cupare : necuUius alterius materke ideam in nobit
reperimus.

Materia itaque in toco urnverfbuna & eadem exibit ; utpot<bc|li|l
omnis per hoc unum tantum agnofeitur , qu6d fit extcnla. Omne(«
que proMctates, quas in ea clar^ percipimus, ad hoc unum reducun*
tur quod Iit partibilis, & mobilis l^ndiim partes; & proinde CPp i H
illarum omnium alft £lionum,qi^ex ejus partium mot0 liqui pollb
percipimus. Partipo enim , qux fit fbli cngkatiaae^iMhilmutatf
iklomnismatcrix variatio, live omnium ejus formarum diverfital|
pendet ^ moto. Quod palfim edam k PhiloTc^is videtur fuille
animadverfum ; quia dixerunt naturam elle principium motus 8c
qqiLtis. Tunc eqim per naturam intellexerunt id.per quodpsumom
corporcxiakscvaduntquaksiplaselleexpertmtir.

Mqttts autem (lalicct localis, neque enim ullus alius liib
tationem meam cadit; necidc6ettam ullmn ahumui rerum n a n a »
fingendum poto) , motus, inquam, ut vulgd lumitur, nifaij aliud eC
qu^ ddh , qua mfm aliquod ex una loto m alium migm% £t idcirco»
quemadmodum fiipr^ monuimus, eandem rem codeiti ^npore di-
ci polle locum mutare 8t non n^utare, ita eadem etiam did poceft
moveri & non moveri. Utquiiedetinnavi,dumealblvk^ portu,'
putat quidem le moveri, fi reTpIciac adlictora, eaqueut Immota
confideret; non autem fi ad iplam navim , inter cujus partes eundem
femper litum lavat. Quia etiam , quatenus vulgo putamus in omni
motu clle at^onftn , in quiete verd cdTadonem adionis , magis
proprii tunc dicitur quielcmquim moveri , quunullamiplcadiQ-
nem Icntir. ^ ' .ri

*Scd fi non tam ex vulgi uTu, quUm ex rei veritate, conlideremus,
quid per motum debeat intelligi , ut aliqua ei determinata natum
tribuatur; dkere pollumus ijfe trta^tioum timmfanitmtHtxu,fioo

umm

•

PaksSecukda.

tmim corfmk^ ex tUmid emm torpotttm , qud illud mmedUti contingunt^
&tpuiHjmifhefctntuf^^m, in vicinum aliorum. \Jh\^\xn\xm.

corpus, fivennani partem outeriae, intclligo id omne quod fimul
translnnir; etfi nirfus hoc ipflim conftarc poflit ex multis partibus,
quas alios in k habeant motus ; Et dico cfle tranflationcm , non vim
vel actionem quae transfert, ut oftendam illum (cmper ede in mobili,
non in movente, quia harcduo non latis accurati (olent didin^i ; ac
cfle duntox 9 t t jus modum , non rem aliquam fubfiftentcm , ficut fi-
gura cft modus rei figurat® , ac quies rei quiclcentis.

■Quippe notandum cft, magno nos in hoc praejudicio 'laborare, xxvr.
quod plus adionis ad motum requiri arbitremur, quim ad quietem, timfiut «.
Hocque ideo nobis ab ineunte aetate perfuafimus , qu6d coipus no-
ftrum (oleat moveri il noftra voluntate , cujus intime confeii fumus, tum ^u*m
& quielcere ex hoc (blo, qudd terrae adhxreat per gravitatem , cujus
vim non (CTtimus. Et quidem quia i(b gravitas, aliaequeplurcs cau-
fx l nobis non animadverfae , motibus , quos in membris noftris ciere
volumus, rc(i(hint,efficiuncque ut fatigemur, putamus majore a-
dione, five majore vi opus e(fe ad morum ciendum, qulm ad illum
fiftcndum ; fumentes (cilicet aftionem , pro conatu illo quo utimur
ad membra noftra & illorum ope alia corpora permovenda. Quod
tamen prxjudidum (acili exuemus , 'fi confideremus , non modo *■ .
conatu nobis opus elTe ad movenda corpora externa , (^ (aepe etiam
ad eorum motus fiftendos , chm ^ gravitate aliave caufa non (linun-
tur. Ut exempli gratia , non majori utimur aftione ad navigium
in aqua ft^ante quieicens impellendum , qu^m ad idem , cum
movetur, iubito retinendum, vcl certi non mult6 majori; hinc
enim demenda eft aqux ab eo fublcvatx gravitas, & ejuldem lentor,
il quibus paulanm fifti polTet.

Cum autem hic non agatur dc illa adione , qux intelligitur e(Te x X V 1 1.
in movente , vel in eo qui motum fiftit , fed dc (ola trandationc , ac Motum &
tranflationis ablcntil , five quiete ; manifeftum cft hanc tranflatio- ,

nem extra corpus motum e(Te non pofTc , atque hoc corpus alio mo- vtrjit mo-
do (c habere, chm transfertur , & aJio cum non transfertur, five ciim dotmpork
quiefeit : aded ut motus & quies nihil aliud in eo fint , quim duo
diverfi modi.

Addidi prxterea/.tranftationem fieri ex vicinia corporum conti- x X V 1 1 1.
guorum, in viciniam aliorum, non autem ex uno loco in alium : quia. Motum pm-
ut fupii expofiu , loci acceptio varia eft , ac pendet K noftra cogita-

E tione :

mjiadttr-
ftra cvnti-
pu tjus
^ludmrv*-
tur.

XXIX.
Hee referri
ntfi ad ea
firpgra ctn-
tigua, quee
tan^Hom
futuentia
J^eaoMtur.

XXX.
Curexdao-
kuscarftri-
h:u centi-
guisqna fe-
paraatar ,ii
invicem, u-
mm petiut
^tum aliud
miveridka-
'ftir.

PrINCIFIORUM PHILOSOPH I iE
tione ; fcd cum per motum inteUigimus cam trandatioaeaH , qu»
Bt ex vicinia corporum contiguorum , quoniam una tantum corpo*'
ra, eodem temporis momento ejurdem mobilis contigua effe poT-
funt t non pomimus ifti mobili plures moB» eodetA) tempore tri-
buere , fcd unum tantum.

Addidi denique, tranflationem illam fieri ex vicinia, non quo-
rumlibet corporum contiguorum , fed eorum dufltaxat, quaetan-
quam quiefccntia fpeftantur. Ipfa enim tranflatiocft reciproca, nec
poteft intclligi corpus A B transferri ex vicinia corporis CDi quin-
fimul etiam intclligatuf corpus CD, transferri ex vicinia corporis
AB : Acplan^ eadem vis& aftio requiritur ex una parte atque ex*
altera. Qj^propter fi omnino propriam , & non ad aliud relatam
naturam motui tribuere vellemus , cum duo corpora contigua unum*
in unam , aliud in aliam partem transferuntur , ficque ^ fe mutud fc-
parantur, tantundem motus inunoquimin altero elTe diceremus»
Sed hoc i communi loquendi ufu nimium abhorreret, ciimenim'
aflueii finaus lUrc in terra , eamque ut quiefeentem confiderare,
quamvis aliquas ejus portes aliis miiwribus corporibus contigui,
4> eorum vicinia transferri videamus , non tamen ipfam ideo mo-
veri putamus.

Hujufquereipra;cipua ratio efe, quod motus intdligaturcflc to-
tius corporis quod mpvetur, nec poffit itaintelligi eUe totius ter-
rx , ob tranflationem quaruniim ejus partium , ex vicinia minorua*

corporum quibus contigux funt;
quoniam fxpe plures ejufmodi tranl^
lationes fibi mutud contrarias, in-
ipfa licet advertere. Ut fi corpus
E F G H fit terra , Sc fupri ipfam
eodem tempore corpus A B tranP-
feratur ab E verfus F , ac CD ab
H verfus G , quamvis hoc ipfo par-
tes terrx corpori A B contigux , i
B verfus A transferantur , neque
minor vel alterius naturx aftio in
iis elfe debeat, ad illam tranflationem , quim in corpore A B , non
ideo inteUigimus terram moveri ^ B verius A> five ab Occidente
verfus Orientem , quia pari ratione ob id qu6d ejus partes corpori
C D condgux , transferantur ii C verfus D > inteUigendum effet

eam

PaksSecvnz>a^

tam eti^in aliam partem moveri, nempe ab Oriente in Occiden-
tem ; quz duo inter le pugnant. Ita ergo ne nimium ^ communi uTu *

loquendi recedamus , non hic dicemus terram moveri , fed (bla cor-
pora A B & G D ; atque ita de reliquis. Sed interim recordabimur ,
id omne quod iealc eft ac pofirivum in corporibus quat moventur,
propter quod moveri dicuntur, reperiri edam in aliis iplbrum con-
tiguis , qus tamen ut quiefeentia tantum fpcifbntur.

« <£tTi autem unumquodque corpus habnt tantum unum motum
fibi prorium , quoniam ab unis tantum corporibus fibi contiguis
& quiekentibus recedere intelligitur , participare tamen etiam po- ream^i
teft ex aliis innumeris, fi nempe fit pan aliorum corporum alios mo-
tus habendum. Ut fi quis ambulans in navi horologium in pera ge-
fiet, ejus horolcgii rotulae unico tantum motu fibi proprio move- '
bunrur , fed pardeipabunt edam ex alio , quatenus adj undx homini
. ambulanti, unam cum illo materiz panem component , & ex alio
quatenus erunt adjuikiae navigio in mari fluifiuanti , ex alio qua-
tenus adjundxipfi mari, &dmique alio quatenus adjun^s ipfi ter-
tae, fi quidem toto terra moveatur : Omnefquc hi motus revera erunt
in rotulis ifiis; fed quia hon facile tam multi fimul intclligi, nec
edam omnes .^(gnofei polTunt , fuffidet unicum illum , qui proprius
efi cujuique corporis , in iplbconfidcrare.

Ac praeterea ille unicus cujufque corporis motus , qui ei proprius x X X I r
efi,infiarpIuriumpotcficonfiderari: utcuniinrodscurruumduos
diveribsdifiinguimus, unum fcilicct circularem circa ip^rum axem,

& alium redum fecundum longitudinem viae per quam feruntur.

Sedqudd ideo tales motus non fint revera diftinifii, patet ex eo,
quod .unumquodque punifium corporis quod movetur, unamtan-
tiim aliquam lineam deferibat. Nec rofen , quod ifia linea faepe fit ribnsft^
valdccontorta , & ideo k pluribus diverfis motibus genita videatur ;
quia poirumu$imaginari,codem modo quam-
pinque lineam , edam redam, que omnium
fimplicifitmaefi, ex infinitis diverfis motibus
Orum ellc. Ut fi linea A B feratur verfus
C D , & eodem tempore pundum A fera-
tur verfus B , linea r^a A D , quam hoc
pundum A deferibet , libn minus pendebit
^duobus modbus redis, ab A in B, & ab
A B in C D , quam linea curva , qux k quo-

£ z

VIS

XXX III.

fljmmdtiH
mwii m$tit
ihttgerchr-
culu4ctrft-
rum ftviml
mrvfatw.

3^ Principiorum PniLosopHiiE

vis rotz pun£To dcfcribicur , pendet ^ motu redo Se drcuUri. Ac
proinde quamvis fxpe utile fit unum motum in plures partes hocpa-
do difiinguere> ad faciliorem ejus perceptionem, abiblut^ tamen
loquendo, unus tantum in unoquoque corpore efi numerandus..

£x hoc autem, quod fupra fuerit animadverfum, loca omnia cor-
poribus plena e(Tc , (emperque eafdcm materix partes squalibus lo-
cis coxquari ; (equitur nullum corpus moveri poiTe nifi per circu-
lum , ita fcilicet , ut aliud aliquod corpus ex loco quem ingreditur
'expellat , hocque rurfus aliud, & aliud, ufque ad ultiraum , quod in
locum ^ primo derelidum , eodem temporis momento, quo dereli-
dus efi , ingrediatur. Hocque hal^ intelligimus in circulo perf^
do, quia videmus nullum vacuum , nullamquie rarefadionem , aut

condenlationem requiri , ut
pars circuli A moveatur ver-
ius B , mod6 eodem tem-
pore pan B moveatur ver-
fus C , C verfus D , ac D
verius A. Sed idem intelligt
etiam poteft in circulo non
perfedo, & quantiunlibet ir-
r^lari, mod6 advertatur,-
quo pado omnes locorum
inxqualitates , insquali mo-
tuum celeritate po(Tint com-
penfari. Sic tota materia con-
tenta in (patio £FGH,cir>
culariter moveri poteft ab(^
que ulla condeniatione vel
vacuo , Sc eodem tempore
ejus pars qus eft verfus £ ,
tranfire verius G , ac ea quS>«
eft verius G, tranfire ver-
fus £ : modo tantum ut (pa-
G fupponitur efie
quadruplo latius quilm in E,
ac duplo qu^m in F & H,
ita etiam quadruplo celerius
moveatur in £ qdUn in G,

ParsSecunda.

ac duplo celerius quam in F vel H; atque ita reliquis omnibus in lo-
ds motus celeritas at^ulHam loci compeniet : Hoc enim pado, in *

quovis determinato tempore , tantundem materis per unaih iftius
drculi panem , quam per alteram traniibit.

Fatendum tamen eft in motu ifto aliquid reperiri, quod mens XXX iv.
quidem noftra percipit efle verum, fed tamen, quo paAo fiat, non
comprehendit , nempe divifionem quarundam particulanim mate- mJerU m
riae in infinitum , five indefinitam , atque in tot partes , ut nullam co-
gitatione determinare poflimus tam exiguam , quin intclligamus
ipfam in alias adhuc minores reipfa elle divifam. Fieri enim non tfuoHvu m
poteft, ut materia qux jam implet fpatiumG, fucceflive impicat
omnia fpatia innumeris gradibus minora , qus funt inter G & £ ;
ni(i aliqua ejus pars, ad innumerabiles illorum fpatiorum menfuras
fi^am fuam accommodet : quod ut fiat , necefle efl omnes imagi-
nabiles ejus particulas, qux funt revera innumerx , ^ (e mutuo ali-
quantulum removeri, & talis quantulacunque remotio , veradivi-
fiocft.

Notandum autem me hic non loqui de tota materia, fedtan- XXXV.
tum de aliqua ejus parte. Quamvis enim fupponamus duas aut tres
ejus partes efie in G, tantx latitudinis , quantx efi fpatium £, •ntfitlir
itemque etiam plures alias minores , qux maneant indivifs ; nihilo-
minus intclligi poteft eas moveri circulariter verfUsE, mod6 qux- dumTqum
dam alix ipfis admiftx fint, qux fe quomodolibet infi»ftant, & figu- /«r> ttfi mn
rasfuas fic mutent, utjunftx iftis figuras fuasnon ita mutantibus,
fed fblam celeritatem motus ad rationem loci occupandi accommo-
dantibus , omnes angulos quos iftx alix non occupabunt, accurati
compleant. Et quamvis, quomodo fiat indefinita ifta divifio, co-
gitatione comprehendere nequeamus , non idc6 tamen debemus
dubitare quin hat ; quia clar^ percipimus illam neceflarid (equi , ex
natura materix nobis evidentiillm^ cognita , percipimufque etiam
eam eOc degenere eorum qux i mente noftra , utpote finita , capi
non polTunt.

Motus natura fic animadversi, confiderare oportet ejuscaufam,
eamque duplicem ; Primo icilicet univerfalcm & primariam , qux frmutriam
cfteaufa generalis omnium motuum qui funt in mundo; ac deinde
psracularem , I qua fit , ‘ut finguix materix partes motus , quos
prius non habuerunt, acquirant. Et generalem quod attinet, ma-
niieftum mihi videtur illam non aliam efie , quim Deum ipfum , qui

£ 5 mate- ctnffrvare.

^8 Prikcipiorum Philosophia

materiam Hmul cum motu.& quiete in prtndpio creavit y jamque
per (bium fuum conouium ordinarium, tantundem morus & quiem
in ea tou quantum tunc pofuit, confervat. Nam quamvis ille moms
nihil^aliud fit in materia mou qu^ qus modus , certam tamen 9c
determinatam habet quantitatem , quam facile intelligimus ean-
dem lemper in tota rerum univerlitate elTe pofle, quamvis in (inguUe
ejus partibus mutetur. Iu fcilicct ut putemus, ciun una pars mate-
riat duplo celerius movetur qu^m altera , & hzc altera dupl6 major
eft quam prior, tantundem motus e(Te in minore quim in majore, ac
quanto motus unius partis lentior ht , tantb motum alicujus alterius
ipH aequalis heri celeriorem. Intelligimus edam perfe^'oncm ede
in Deo , non foliim quod in fc ipib fit immutabilis , led edam qudd
modoqu^m maximi conflanti & immutabili operetur: Ade6 ut iis
mutationibus excepds, quas evidens experienda, vel divina reve-
latio certas reddit , quafque fine ulla in creatore mutadone fieri per-
cipimus, aut credimus, nullas alias in qus operibus fupponere de-
beamus, ne q^a inde inconflantia in ipfb arguatur. Unde fequitur
qu^m maximi rationi ede conientaneum , ut putemus ex hocfblo,

. qu6d Deus diverfimode moverit partes materiz , ciim primum illas
creavit, jamque totam iflam materiam confervet, eodem plani mo-
do , eademquerationequa prius creavit , eum edam tantundem mo-
tus in ipsa femper confervare.

XXXVII. Atque^x hac eadem immutabilitate Dei, regulz quzdimfivc

CQgnofci pofTunt , quxfunt cauf* fecundariz aepard-
culares diverforum motuum , quos in fingulis corporibus adverti-
rnjuantHM mus. Harum primacfl , unamquamque rem, quatenus eflfimplex
^rrinn^ & indivifa, manere quantum infe eft in eodem femper flatu, nec
fittafnff. unquam mutari nifii caufis externis. Ita fi pars aliqua materixfic
quadrata, facili nobis perfuademus illam peipctuo manfuram ede
^ '' quadratam , nifi quid aliunde adveniat quod ejus figuram mutet \ Si

quiefeat, non eruimus illam unquam incepturam moveri, nifi ab
aJiqua caufa ad id impellatur ; Nec ulla major ratio efl fi moveatur,*
cur putemus ipfam unquam fua fponte, nullo alio impeditam,
motum illum fuum ede intermidurant Atque ide6 concludendum
efl id quod movetur, quantum in fe e(l,'femper moveri. Sed quia hic
veffamur circa terrain, cujus conflitudo talis efl, ut motus omnes
qui prope illam fiunt , brevi fiflanmr , & fiepe ob caufas quz fenfus
iioflros latent, i$le6 ab incunte artate Qepe judicavimus eosmotus,

qui

mrwtur
frmffr mt-
ym

P A R S S E C t; Nt O A . 59

qui fic \ caufis nobis ignotis fiftebantur , fud fronte defiiiere : Jam-
que proclives fumus ^ illud de omnibus cxiuimandum , qu^ vi-
demur in multis clTe experti; nempe illos ex natura fua cellare, fi-
ve tendere ad quietem. Quod profeftb legibus naturae quim maxi-
mi adverfatur ; quies enim motui eft contraria , nihilque ad fuum
contrarium , live ad deftruftionem fui ipfius / cx propria natura feni
potcft.

Etvcrb quotidiana experientia in Hs quae projiciuntur, regulam
nollram omnino conbrmat. Neque enim alia ratio efl;, airproje-

perlevercnt aliquandiu in motu,pollquam d manu jaciente fepa-
ratafunt, quam quia (emel mota peigunt moveri, donec ab obviis
corponbus retardentur. £t manifmum efl, ipla folere ab aere, aliif*
ve quibuflrbet fluidis corp>oribus in quibus moventur , paulatim re-
tardari , atque ideo motum ipforum diu durare non polTe. Aerem
enim motibus aliorum corporum rcfiftcre , ipfo fcnfu taftus poflii-
mus experiri, li flabello ipfum percutiamus ; idemque volatus avium
confirmat. Et nullus alius eft liquor, qui non manifellius adhuc
quimaer, motibus projedorum rcfiftat.

Altera -lex naturae eli ; unamquamque partem materis Icorfim
Ipedatam, non tendere unquam , ut fecundum ullas lineas obli-
quas pergat moveri , Icd tantummodo (ecundhm redas ; ctfi mul-
cx fspe cogantur defledere propter occurfum aliarum , atque ut
paulo ante didum ell , in quolibet motu fiat quodammodo circu-
lus , ex omni materia fimul mota. Caufa hujus regulx eadem ell qus
praecedenris , nempe immutabilitas , & (implicitas operationis,
per quam Deus motum in materia conlhrat. Neque enim illum
confervat , nifi prscisd qualis efl eo iplb temporis momento quo
confervat , nulla habiti ratione ejus qui fort^ fuit paulo ant^. Ac
quamvis nullus motus fiat in inflanti, manifeflum tamen efl omne
id quod movetur, in lingulis inflantibus, qus poflunt delignari dum
movetur , determinatum elTe ad motum fuum continuandum ver-
fus aliquam partem , fecundum lineam redam , non autem unquam
fecundum ullam lineam curvam. Ut exempli causa , lapis A , in fun-
da E A per circulum ABFrotatus, eo inflanti, quo efl inpundo
A , determinatus quidem efl ad motum verfus aliquam partem ,
nempe Iccunditm lineam redam verfus C , ita fcilicct ut linea re-
da A C , Iit tansens circuli. Non autem fingi potefl illum deter-
minatum efle ad uUum motum curvum : ctfi enim prius venerit

XXXVIII.

Devutu

frujelltrton.

XXXIX.
Mttr* Itx
ruiturae s
qnidvimli
motus ex ft
ipfi ftt re-
llus, tp' kfei
<fux tirettU-
riter un-
venturtten-
drrefemfer,
ut receaaut
a tentro cir-
culi tpum
dcfcnbuttt.

Principiorum PnxLosoPHiiK

• * -i ■> '

• - -•'Ii

- * rtoq

: . • »>1*
-tm.i k.4

■

. - V

.'«un

XL.

Tertis lex :
^uidwuem
eirpM alteri
fertmri $e-
eurremla, ni-
hdsmittst
de fu» m»tu,
ttrurreud»
•verimiuut
firti tan-
tum amit-
tat , quan-
tum m iUud
Transfert,

ex L ad A y per lineam curvam , nihil tamen iltius curvitatis in-'
telligi poteA in eo remanere , dum eA in punAo A. Hocque etiam
experientia confirmatur , quia fi tunc i funda egrediatur, non pe^
get moveri verfus B, Icd verius C. Ex quofkjuitur, omne cor-
pus quod circulariter movetur , perpetuo tendere , ut recedat I cen-
tro circuli quem defoibit. Ut ipfb manus (cnfu esurimur in lapi-
de, dum iHum funda circumagimus. Et quia connderationeiAa in
fequentibus faepe utemur , diligenter erit advertenda, fufiufque in-
fri exponetur.

Tertia lex naturx hacceA. Ubi corpus quod movetur alteri oc-
currit , fi minorem habeat vim ad per^dum f^undiim lineam re-
^bm,qu^m hoc alterum ad ei refiAendum, tunc defleatur in aliam
partem , & motum fuum retinendo fblam motus determinationem
amittit; fi ver6 habeat majorem, tunc alterum corpt» Acum mo-
vet , ac quantum ei dat de fiio motu , tantundem perdit. Ita experi-
mur dura quxlibet corpora projeda , chm in aliud durum corpus
impingunt , non ide6 ii motu ceflare , fixi verfus contrariam partem
reflefti; contril ver6, ciim occurrunt corpori molli , quia AcUdin
illud motum omnem fuumtrai^inittunt, ide6 Aatim ad quimm re~

dud.

Pars Secunda.

reduci. Atque omnes caufae particulares mutatbnum , qu® eorpori-
bus accidunt, in hac tertia l<^e continentur ; faltem e® qu® ipfe cor-
pore® funt ; an enim & qualem mentes humanz vel Angclicx vim
habeant corpora movendi, non jam inquirimus; ied ad tra(5btio-
nem de homine refervamus.

Demonftratur autem prior pars hujus legis, ex eo quod diffc- XLf.

rentia (it inter mofum in fe fp^tum , & ipGus determinationem

A *n I ^ • /T* pTt$rts par-

verius certam partem; quaht, ut ula determinatio poflit mutari,

motu intero remanente. Ciim enim , ut antd didlum eft , unaqu®- •
que res, non compoGta , fcd Gmplex, qualis eft motus, feroperefle
perfeveret, quamdiu i nulla caufa externa deftruitur ; &inoccurfii
duri coiporis , appareat quidem caula qu® impediat , ne motus alte-
rius corporis , cui occurrit , maneat determinatus verfus eandem par-
tem; non autem ulla, qu® motum ipfum tollat, vel minuat, quia
motus motui non eft contrarius; hinc fequitur illum idcirco minui
non debere. ^

Demonftratur e&m pars altera , ex immutabiUtate operationis XLII.
Dei, mundum eadem actione , qua olim creavit, continuo jam
confervantis. Cum enim omnia corporibus fint plena, & nihilomi-
nus uniulcujulque corfxaris motus tendat in lineam reiftam , perfpi-
cuum eft Deum ab initio mundum creando, non modo diverias
ejus partes diverlimod^ movilTe, (ed fimul etiam effccilTe, ut un® •
alias impellerent, motufqucfuos in illas transferrent : adeo ut jam
ipfum conftrvando eadem adione , ac cum iifdem luibus, cum
quibus creavit , motura non iifdem materi® partibus (emper infi-
xum , fidexunisin alias , prout fibi mutuo occurrunt, tran/euntem
confervet. Sicque h®c ipfa creaturarum continua mutatio , immu-
tabilitatis Dei eft argumentum.

. Hic vero diligenter advertendum eft , in quo confiftat vis cujuf- X L 1 1 r.
que corporis ad agendum in aliud, vel ad adioni alterius refiften- /»”/•-
dum ; nempe in hoc uno , quod unaquxquc res tendat , quantum in cir-

fe eft,ad permanendum in e^em ftatu in quo eft, juxta legem primo ad «-
loco pofitam. Hinc enim id quod alteri conjuni^m eft , vim habet
nonnullam, ad impediendum ne disjungatur; id quod disjundum
eft , ad manendum disjundum ;id quod quiefeit, ad perfeverandum
in fua quiete , atque ex confluenti ad reliftendum iis omnibus qu®
illam pofTunt mutare; id quod movetur ad perfeverandum in fuo
motu, hoc eft , in motu ejufdem celeritatis , & verfus eandem par-

F tcm.

XLIV.
hittkm non
tjfe motui
toittrarium,
fid ^Hieti :
dftermt-
vattontm in
miam par-
tem determi-
nationi m
partem op-
pojitam.

XLV.
fHjmnodt
popt deter-
minari ,
quatitimt
tnjnfijue
torpor if mo-
tus mutetur
propter alio-
rum torpo-
rum occur-
fum\ iduua
per regulas
leanentes.

XLVI.

Prona.

xLvir.

Secunda.

XLVIII.

Tertia.

4Z Principiorum Philosophia

tem. Vifque illa debet aellimari tum l magnitudine corporis in quo
eft , & fuperficiei , fecundum quam iftud corpus ab alio ^jungitur;
tum a celeritate motus , ac natura , & contrarictate modi , quo di-
verfa corpora fibi mutu6 occurrunt.

Atque notandum eft, unum motum alteri motui «qui velod
nullo modo efle contrarium : Icd proprii tantum duplicem hic
inveniri contrarietatem. Unam inter motum & quietem , vel
etiam inter motus celeritatem- & tarditatem , quatenus (alicet
ifta tarditas de quietis natura participat ; Alteram inter determi-
nationem motus verfus aliquam piartem , & occurfum corporis in
illa parte quiefccntis, vel aliter moti , atque pro ratione partis,
inquam corpus alteri occurrens movetur, h«c contrarictas eft ma-
jor vel minor.

Ex quibus utpolTimus determinare , quo pafto (ingula corpoty -
motus (lios augeant vel minuant, vel in alias parces convertant , ob^
aliorum corporum occurfus , oportet tantuqij^qd^^lu lubduccrci'
quantum in unoquoque Ht virium, live ad moiftodumyllve ad motui
rcliftcndum , ac pro certo ftatuerc, illud Icmper, quod valentius eft,
Ibrtiri (uum efifeftum. Hocque facili calculo fubduci pofict , fi duo
tantum corpora fibi mutuo occurrerent, eaqucellent perftfk^dura,
& ^ reliquis omnibus fic divila , ut eorum motus i nullis aliis circum-
jacentibus impedirentur, nec juvarentur; ea enim regulas fequen-
tes obfervarent.

Primo, fi duo illa corpora, put\ B&C, elTent plancxqualia,
& «que velociter moverentur , B quidem ^ dextra verfus finiftram ,
& C illi in diredum ^ finiftra verfus dextram , ciim fibi mutud oc-

currerent reflederentur, & poftea per-

gerent moveri, B verfus dextram , & C

verfus finiftram, nulla parte fuz celgi-
P tatis amifia.

Secundo , fi B eftet tantillo majus
quiimC, disteris pofitis ut prius, ttlnc
Iblum C reflederetur , & utrumque verfus finiftram eadem cele-
ritate moveretur.

Tcrti6,fi mole eflent «qualia, fed B tantillo celerius movere-
tur qnam C , non tantum ambo pci^rent moveri verfus finiftram,
fed etiam transferretur ex B in C , modia pars celeritatis qua hoc
ab illo excederetur: hoc eft, fi fuilTcnt prius lex gradus celeritatis

j ParsSecunda.
in B» & quatuor tantum in C, poft mutuum occurfum unum-
quodque tenderet veifus HniAram > cum quinque gradibus cclcri-
taris.

Quart6y fi corpus C plani quie/cerct, cfletque pauld majus XLIX.
qusim B, quacunque cum celeritate B moveretur veriiis C, nun-
quam ipfum C moveret ; (cd ab eo repelleretur in contrariam par-
tem : quia corpus quielccns magis refifiit magnx celeritati quam
parv* , idque pro ratione exceflus unius fupra alteram ; Sc idcirco
femper major efict vis in C ad refi Aendum , qu^m in B ad impellen-
dum.

Quinto, fi corpus quiefeens C, efict miniis quikm B, tunc L.
quantumvis tardi B verfus C moveretur, illud ficum moveret,
partem fcilicct fui motus ei talem transferendo , ut ambo poftea
xqui celeriter moverentur: nempe fi B elTct duplo majus quam
C, transferret ipfi teniam partem fui motus, quia una illa tertia
pars tam celeriter moveret corpus C, qu^m dux alix refidux, cor-
pus B duplo majus. EtitapoAquam B ipfi C occurriAct , una ter-
tia parte tardius moveretur quam priiis, hoccA, tantundem tem-
poris requireret, ut moveretur per fpatium duorum pedum , quim
priiis ut moveretur per fpatium trium. Eodem modo , fi B effet
triplo majus quam C, transferret ipfi quartam partem fui motus;

& fic de exteris.

Sexto, fi corpus C quiefiens, efict accuratiflirai xquaJe corpo- j_j,
ri B verfus illud moto , partim ab iplb impelleretur , & partim
ipfum in contrariam partem repelleret : nempe fi B veniret ver-
fus C, cum quatuor gradibus celeritatis , communicaret ipfi C
unum gradum , & cum tribus refiduis, reflederetur verfus partem
adverfam.

Denique, fi B & C verius eandem partem moverentur , C lii.
quidem tardiiis , B autem illud infequens celerius , ita ut ipfiim S<-ptmu,
tandem attingeret, efletquc C majus quam B; fid exceffus ce-
leritatis in B efict major , qu^m excefius magnitudinis in C ,
tuncB transferret tantum de fuomotu inC, utambopoAcaxqu^
celeriter , & io eafdem partes moverentur. Si autem ^ contra
cxcefiiis celeritatis in B minor efiet , quSm excefius magnitudi-
nis in C , B in contrariam partem reflederetur , & motum o-
mnem fuum retineret. Atque hi excefius ita computantur : Si C
cfid dupb majus qu^m B, & B non moveretur duplo celerius

F 1 quiUn

Liir.

Harum re-
gularum
mfum effe
th^cUem,
fre^terei
^»d mum-
qued^ue car-
fus a multis
fimul tanga-
tur.

LIV.
^Iftafmt
rtrptra du-
ra, qua flui*

LV.
Durarum
farte/ nulla
aUaglutina
fimuljungi,
quam earum
quate.

44 Principior UM Philosophia ,

quam C , ipfum non pelleret , fcd in contrariam partem reflede*
retur; Sivero magis qu^m duplo celerius moveretur, ipfiim pel-
leret. Nempe li C haberet tantum duos gradus celeritatis , & B
haberet quinque : demerentur duo gradus ex B, quitranflad in C,
unum tantum gradum efficerent ; quiaC eft duplo majus qu^m B :
qu6 fieret ut duo corpora B&C, cum tribus gradibus celeritatis
poftea moverentur ; & ita de exteris eft judicandum. Nec ifta ^ent
probatione, quia per fc funt manifcfta.

Sed quia nulla in mundo corpora elle poffiint, ^ reliquis omnibus
itadivila , & nulla circa nos elTe folent pland dura , ideo mult6 diffi-
cilius iniri poteft calculus , ad determinandum quantum cujufque
corporis motus ob aliorum occurfum mutetur. Simul enim habm-
da eft ratio, eorum omnium qux illud circumquaque contingunt, ea-
que quantum adhocvaldediveribs habent effedus , prout funt du-
ra , vel fluida , quorum ideo diverfitas in quo confiftat, hic eft qux-
rendum.

Nempe (cnfu tefte, non aliam agnoftimus, qu^m quod fluido-
rum partes facili recedant ex locis fuis, atque idcd manibus noftris
verfus illa (emoventibus non rcfiftant; contri autem durorum par*
tesita fibi mutuo cohxrcant, utnon fine vi, qux fufficiatadiltam
illorum cohxrentiam fuperandam , (ejungi poffint. Et ulterius in-
veftigantes,qui fiat, ut quxdam corpora, fine ulla difficultate loca fiia
corporibus aliis relinquant, alia non item, facili advertimus ea qux
janf funt in motu, non impedire, ne loca, qux fponti deferunt ab
aliis occupentur; (edea qux quiefeunt, non fine aliqua vi ex locis
filis extrudi poffe. Unde licet colligere , corpora divifa in multas
exiguas particulas , motibus ik fc mutu6 diverfis agitatas , efle fluida ;
ea ver6, quorum omnes particulx juxta fe mutuo quiefeunt, efle
dura.

Neque profc^l6 ullum glutinum poffumus exet^tare , quod par-
ticulas durorum corporum firmius inter fe conjungat, qulim ipfa-
rum quies. Quid enim effe pofTct glutinum iftud? non fubftantia ,
quia cum particulx iftx fint fubftantix , nulla ratio eft cur per aliam
fubfhntiam potius quim per fe ipfas jungerentur : non etiam eft mo-'
dus ullus diverfusil quiete; nullus enim alius magis adverfari poteft
motui , per quem iftx particulx feparentur , qu^m ipfarum quies.
Atque prxtcr fubftantias , & earum modos , nullum ^ud genus re-
rum agnoftimus.

Oafui-

, ParsSecunda. 45

Quantum autem ad fluida, ctfl fenfu non advertamus ipibrum
particulas moveri , quia funt nimis exigu® ', facili tamen ex cfFcfti-
Dus id colligitur, prsdpu^io aere & aqua, ex eo quod alia multa
corpora corrumpant; Neque enim a&io ulla corporta, qualis ifta
corruptio cft , flne motu locali elTe poteft ; & ciufae ipforum motus
infra dicentur. Sed in eo eft difflcultas , quod iflx fluidorum parti-
culae, non poflint omnes eodem tempore in unamquamque partem
ferri j quod tamen requiri videtur, ut non impediant motum cor-
porum ex qualibet parte venientium ; quemadmodum videmus illas
eum non imf>edire. Nam fl , exempli causa , corpus durum B ,
moveatur verfus C , ac quaedam ex partibus fluidi intermedii D ,
ferantur in contrarium k
C verfus B , hae motum
ejus non juvabunt , fed
contr4 magis impedient,
qu^m fi plane eflent fi-
ne motu. Qux difficultas
ut folvatur , recordan-
dum efl, non motum, fed
quietem, efle motui contrariam; & motus determinationem verfus
unam partem, efle contrariam ejufdem determinationi verfus partem
oppofitara, ut jam diftum eft ; itemque omne id quod movetur, ten-
dere femper, ut pci^at moveri fecundum lineam redam. Ex his
enim patet primo, corpus durum B dum quiefdt, magis opponi
flia illa quiete, motibus particularum corporis fluidi D fimul ^-
datis , quam iifHcm opponeretur fuo motu, fi moveretiu’. Ac
deinde quantum ad determinationem, verum quidem cft tot efle ex
particulis ipfius D, qux moventur ^ C verfus B, quot funt qux
moventur in contrarium ; quippe exdem funt qux venientes l C,
impingunt in fupcrficiem corporis B , ac deinde retorquentur ver-
fus C. Et quidem fingulx ex iftis feorfim fpedatx , impingentes in
B , pellunt ipfum verfus F , atque ita magis impediunt , ne mo-
veatur verfus C, quilmfi clTent fine motu : fed quia totidem etiam
ab F tendunt in B , illudque pellunt verfus C ; .idcirco , quan-
tum ad hoc attinet , B non magis Mllitur verfus unam partbm qu^m
verfus alteram , &ided, nifi quid aliud accedat , manet immotum.
Cujufcunque enim figurx ipfum efle fupponamus , femper accu-
rati ^ totidem particulis fluidi , ex una parte pelletur qu^m ex altera;

F 5 mod6

280

LVf.
Fluidtrum
particttlst
tttpmU vi
verfat t-
nmtspgrUt
mtverii Et
eerpia du-
rum m flui-
do exijims,
d minmut vi
pojftdtter-
mht/trt ad
motum.

4<J PR INCIPIORUM PHirOSOPHliE

mcxl6 nc fluidum ipfum in ullam partem magis feratur qu^m in re-
liquas. Et fupponere debemus , B omni ex parte ^ fluido D F
circumdari; Atque fl forte non tanta fltiflius fluidi quantitas iilF
qu^m in D , nihil refert; quia non agit in B fe toto, (ed dunta-
xat iis fuis partibus qux fuperfleiem ejus attingunt. Hadenus ver6
IpeAavimns B ut immotum ; jam fl ponamus ipfum ab aliqua vi ,
aliunde adveniente , impelli verfus C , hxc vis (quantumvis exi-
gua) fufliciet , non quidem ad ipfum (e Ibla movendum, fcd ad con-
currendum cum particulis corporis fluidi F D , ipfafque determi-
nandas ad illud etiam pellendum verfus C , eique panem fui motus
communicandam.

L V II. Qiiod ut clarius intelligatur : fingamus primo , corpus durum B

Ejufdnn rei nondum cfle in fluido F D , (ed hujus fluidi particulas 4 e i o 4 , difi
d^n/lra- modum annuli , moveri circularitcr fixundum ordinem

notarum 4 e i ; aliafque ouj ao moveri eodem modo fecundum
ordinem notarum ouj. Ut enim corpus aliquod fit fluidum, de-
• ' bent ejus particulae moveri pluribus modis , ut jam didum cft.

r Quiefeat deinde corpus durum B in hoc fluido F D inter 4 & «,

quid fiet ^ nempe panicQlae ae io impedientur ab ipfb , ne pofllnc
tranfirc ab 0 verfus 4 , ut abfblvant circulum fui motus; item-
. /Ji' que paniculae oujf a ^ impedientur ne peigant ab 4 verfus 0; ac
venientes ab i verfus 0 pellent B verfus C ; itemque venientes

ab verfus 4 , ipfum tan-
tundem repellent verfus F;
ideoque nullam folx habe-
bunt vim ad illud moven-
dum , fcd refledentur ab $
verfus « , & ab 4 verfus e ,
fietque una circulatio ex
duabus , fecundum ordinem
notarum d.c\ouyA\ & ita propter occurfum corporis B , non qui-
dem fiftctur ullo modo ipfarum motus, fed mutabitur tantum de-
terminatio , nec incedent per lineas tam redas , vel tam prope acce-
dentes ad redam , quam fi in B non impingerent. Tandem deni-
que accedat nova aliqua vis, pellens B verfus C, hxc vis , quan-
tumvis exigua , junda ei qua particulx fluidi venientes ab 1 ver-
fus 0 , ipfum etiam pellunt verfus C , fuperabit eam qua venientes ab
j verfus 4, illud in contrariam partem repellunt; atque ideo fuflS-

ciet

ParsSecumda. 47

det ad ipfanim determinationem mutandam , & effidendum ut fe-
rantur fecundum ordinem notarum 4 / ««>, in quantum hoc requi-
ritur ad motum corporis B non impediendum :quia cum duo cor-
pora determinantur ad motum verfus partes plan^ contrarias, &fibi
mutuo oppolltas , illud in quo major eft vis, alterius determinatio-
nem debet mutare. Atque quod hic dico de particulis aetou/, de
omnibus etiam aliis fluidi FD, quae in B inipingunt, eft intclli-
gendum : quod nempe finguJx , ex iis qu* illud pellunt verfus
C, oppofitsfint totidem aliis, id ipfum in contrariam partem pel-
lentibus ; quodque perexigua vis iliis’ adjunfta , fuffidat ad harum
determinationem mutandam ; quodque quamvis nullx fort& deferi-
banr tales circulos, quales hic repraelentantur 4e/o&oi«_7, haud
dubi^ tamen omnes circularitcr, & aliquibus modis huic aequipol-
lenbbus moveantur.

Itacigo mutatd determinatione particularum fluidi, qux impe- Lvrir.
diebant ne corpus Emoveretur verfus C, hoc corpus B omnino in-
dpiet moveri , & quidem eadem aim celeritate , qua vis 4 fluido di- taniiuf w«-
verfa illud pellit, H fupponamus in ifto fluido nullas efle particulas, veantur,
qu* non celerius , vel laltem *que celeriter moveantur. Nam fi qu*
tardius agantur , quatenus ex illis conftat , rationem fluidi non habet, extntns , H-
neque tunc fuffidt minima qu*que vis , ad corpus durum in hoc «
fluido exiftens movendum , led tanta requiritur, ut fuperet refiften-
tiam qii.T oritur ab iftarum fluidi particularum tarditate. Ac ideo nml^birt.
fepe videmus aerem , aquam &: alia fluida multum refiftere corpo-
ribus , qu* in ipfis valde celeriter aguntur , iifdemque fine ulla diflli-
cultatc cedere , cum lentius procedunt.

Ciim autem corpus B fic movetur verfus C , non putandum eft, l I X.
illud aedpere fuum motum ^ fbli vi externa ipfum impellente , fcd Ctrpmdu-
maximsl ex parte a fluidi particulis j ita fcilicet, ut e* qu* componunt
circulos deio ajuo, tantum amittant de fuomotu, quantum Jian, nm
acquirente* particul* corporis du ri B qu* funt intero &4j quippe
qu* jam facient partem motuum circularium de i oa Sc djf uoa:
quamvis prout ultcriiis procedent verfus C , novis femper fluidi par- frdpartM
ticulis jungantur.

Supereft tantum hic explicandum , cur paulo ant^ non dixerim , jacmte.
mutari abfolut^ determinationem particularum djfuoy fcd mutari
in quantum hoc requiritur , ad motum corporis B , non impedien-
dum. Qwppehoc corpus B} nonpotcft celerius moveri , quimi ijltfluid»

^81

a8 Principiorum Philosophia

celeritatrm vi advcntitii impulfum cft; quamvis fxpc omnes p^cul* fluidi
acquvrrrt , p p , multo plus habcant agitarionis. Hocque unum cit ex us , qux
nobis inter philofophandum pricipui funt obfervanda, ut ne cui
an- caufx ullum cfifeftum tribuamus « qui potentiam ejus excedat. Ita
fulfumejf. ponentes corpus durum B , in medio fluidi F D prius immotumt
nunc ab externa aliqua vi , exempli causa y i manu mea y tardo motu
impelli y cum hxc foja impulfio me* manus fit caufa cur moveatur,
credi non debrt ipfum celerius moveri quim impellitur ; & quam^
omnes fluidi particul* multo celerius moveantur , non putandum eft
cas determinari ad motus circulares dtioa 8 ca;M 0 ^ 8 c fimileSy qui
fint celeriores hac impulfionc y fedipfas quatenus celerius aguntur,

in quaflibet alias partes y ut priiis y Iwi. n • j ' •

L X I. Atque ex his clar^ percipitur y corpus durum undique fluido cin-

Cum ctrpw ^jn iUo quiclccns y ibitanquaminxqmlibrioconfiftere; ac

quantumvis fit magnum y Icmpcrtameni minima vi y polle inha^
verfitt uli- vej illam partem unpelli > five illa vis aliunde adveniat y five in hoc fit
fita, qu6d fluidum iftud totum fimul y verfus aliquem locum feratur.
Ut flumina feruntur versus mare, ac totus aer Euro flmeftrturvcr-
tumdtftrre Occidcntcm. Quod ubi contingit , omnino ncceflc eft , corous
rSwm durum in tali fluido exiftens , fimul cum ipfo drferri : Necobftat
ftctnimtt. regula illa quarta, juxta quam, ut paulo ant^ dK^meft, corp^
quiefcensi nullo alio fe minori, quantumvis celeriter afto , poteft
ad metum impelli. ‘

L X 1 1. Quinimo li ^d veram & abfolutam motus naturam attendamus ,

cim cer^ut confiftit in tranflatione corporis moti , ex vicinia corporum ali(>
rum fibi contigftorum , & in utroque ex corporibus, qu* fe mutuo
Jfrtur,ntn contingunt, eft xqualis, quamvis non eodem modofoleat nomi-
ukiru mt- ^ agnofeemus , non tam proprife moveri corpus durum ,

cum Uc l fluido ipfum continente defertur, qu^km fi nonab eo defer-
retur y quia tunc nempe ^ vicinis iftius fluidi particulis minus recedit.
L X I ir. Unum autem adhuc eft , in quo e^rientia rcguKs motus , pauld

C*r yiw- traditis , valde videtur adverfari ; nempe qu6d videamus mul-
1 Z I 2 r ta corpora, manibus noftris longe minora , tam finniter fibi mutud
/7«/, M adhxrere, ut nulla earum vi fqungi poflint. Si enim illorum partes,
glutino fibi invicem adhaereant, quim qu6d fi^l* )iata
vicinas quiefeant, & omne corpus quod quiefeit., ab alio fe majon
i$u n$pris quod movctur , poflit ad motum impelli ; non apparet prima fronte
dividmtKT. (exempli causa) clavus feneus, vel aliud quodlibet ,non ma-

•V gnum

Pars Secunda. 4^

gnum , fed valde dumm corpus » fola vi manuum noflrarum in duas ; '*
partes dividi non pofljt. Licet enim unamquamque mediam partem
iftius clavi , pro uno corpofe numerare , cumque ifta media pars ma-
nu noilrint minor > videtur ejus vi debere pofle moveri, atque fic
ab alia media parte divelli. Sed notandum cft manus noftras elTe ad-
modum molles , five ad naturam corporum fluidorum , magis quam
durorum accedentes ; ideoque non totas flmul agere Ibicre in corpus
ab iis movendum , fid eam tantum ipfarum partem , quae corpus
iftud tangens , tota fimul in illud incumbit. Quippe ficuti media
pars clavi ferrei, quatenus ab alia ejus media prtecfl dividenda, ra-
tionem habet unius corporis ; fic pars manus noftrr proximi illam
tangens, & ipsa minor, quatenus i reliquis ejufdem manus partibus
fejungi potclt, habet rationem alterius corporis : Etquia facilius i
reliqua manu poteft feparari , quim pars clavi i reliquo clavo , &
ifta feparatio fine doloris fenfu fieri nequit , ideo clavum ferreum
fbla manu frangere non pofllimus : fed fi illam malleo , lima , forfi-
ce, aliove inftrumcnto muniamus, ut ita ejus vis ad partem corpo-
ris dividendi , minorem corpore quo utitur , ad illud dividendum
applicetur, quamlibet ejus duritiem poterit fuperare.

Nihil hic addam de figuris , nec quomodo ex carum infinita varie- L X 1 v.
tate, motuum quoque varietates innumerae confequantur j quia fatis
ifta per fc ptebunt, ubicunque ufus veniet ut dcipfis agamus. Et
fuppono, meos Iciftores vel prima elementa Geometriae jam no- <)uamm
vifle, velfaltcm ingenium fatis aptum habere ad Mathematicas dc-
monftrationcs intelligendas. Nam plafle profiteor , me nullam aliam theft tAjfr»-
rerum corporearum materiam agnofeere , qu^m illam omnimodi di-
vifibilem, figurabilem & mobilem , quam Geometrx quantitatem
vocant, &proobje<5tofuarumdemonftrationumafrumunt; ac nihil fictmnM
plan^in ipfa confiderare, praeter iftas divifiones, figuras& motus j
nihilquedeipfisut verum admittere, quod non ex communibus illis txfiuantstr,
notionibus , dc quarum veritate non poflumus dubitare , tam eviden- &(ertn de
ter deducatur , ut pro Mathematica dcmonftratione fit habendum.

Etquia fic omnia Naturx Phaenomena pofTunt explicari, utinfe- dartfvgunt.
quentibus apparebit, nulla alia Phyficz principia putocfte admit-
tenda , nec alia etiam optanda.

PRIN-

5 °

PRINCIPIORUM

OpfTM Dei
r.miisetmpl/e
tef,ttan nm

f*3*-

ri.

CetuenAum
effe,fie Ktmit
Jeprrkt eb
nebit ipjit
fintienter,
finer ^tut
Deus Rbi
frepejwt tn
«rtiindt
munde d ne-
bit tnteUipf
fuppma-
tnut.

III.

flue fenf»

dut pe^t
mmm pro-
pter homi-
nem faBa

PHILOSOPHIA

PARS TERTIA.

De Mundo adJj?eSiabili.

Nventis jam quibufdam principiis rerum materialium^
qux non \ prxjudiciis fenuium , fcd \ lumine rationis ita
petita funt , ut de ipforum veritate dubitare nequea»
mus y examinandum e(l , an ex iis (olis omnia naturx
phxnomena poiTimus explicare ; I ncipiendumque ab iis
qux maximi univcrfalia funt , & i quibus reliqua dependent ; nem-
pe l generali totius hujus mundi adl'pc(5fabilis condruiftione. De qui
ut refle philofbphemur , duo funt inprimis obfervanda : Unum y ue
attendentes ad inhnitam Dei p>otentiamj & bonitatem, ne verea-
mur nimis ampla, & pulchra, & abfoluta ejus opera imaginari:
fed^ contrario caveamus, ne li quos forte limites, nobis non certd
cc^nitos , in ipHs fupponamus , non latis magnifici de Creatoris
potentia fentirc videamur.

Alterum , ut etiam caveamus, ne nimis fuperb^ de nobis ipHs Ihi-
tiamus. Quod fieret non modo , H quos limites , nobis nulU cogni-
tos ratione , nec divina revelatione , mundo vellemus afongere , tan-
quam H vis nollrx cogitationis , ultra id quod ^ Deo revera fadum
ell, ferri pofTct; fed etiam maximi , li res omnes propter nos fo-
los,ab illo creatas elTc lingeremus; vel tantum, ii fines quos libi
propofuit in creando unive^o , ingenii noUri vi comprehendi polle
putaremus.

Quamvis enim in Ethicis Iit pium dicere, omnia i Deo pro-
pter nos fada eife, ut nempe tanto magis ad agendas ei gratias im-
pellamur, ejufque amore incendamur; ac quamvis etiam fuo Icn-
fu Iit verum , quatenus Icilicet rebus omnibus uti polTumus ali-
quo modo; faltem ad ingenium noftrum in iis conliaerandis exer-
cendum , Deumque ob admiranda ejus opera fuljjiciendum : Ne-
qu.iquam tamen ell veriTiiiule, lic omnia propta nos fatffa elTe,

^arsTertia. 51

■ut tiullUJ alius fit eoram ufus; efletque plani ridiculum & ineptum
idinPhyficaconfideratione fupponere; qiua non dubitamus , quin
muln exiftant , vel olim extiterint , jamque effe defierint, qux nun-
quam ab ullo homine vifa funt aut intellcfta , nunquamque ullum
ufum ulli praebuerunt.

Principia autem qux jam invenimus, tam vaftafunt & tamfce-
cunda, ut multb plura ex iis liquantur, quilm in hoc mundo afpcda-
bili contineri videamus; ac etiam multo plura, qu^m mensnoftra
cenitando pcrluftrarc unquam polfit. Sed jam brevem hifioriam
prxeipuorum natiirx phxnomcnenn (quorum caufx hic funt invefti-
gandx) , nobis ob oculos proponemus;non quidem ut ipfis tanquam
rationibus utamur ad aliquid probandum ; cupimus enim rationes
cfFcduum a caulis , non autem i contrario aufanun ab efFeftibus de-
ducere :led tantum ut ex innumeris cfFcAibus, quosabiifdem cau-
lis produci polTc judicamus , ad unos potius , quim alios conllde-
randos mentem noftram determinemus.

Nobis quidem primo intuitu , Terra exteris omnibus mundi cor-
poribus multo major die videtur , &Sol & Luna exteris ftcllis : Icd
villis dcfc(fhim indubitatis ratiociniis emendantes, inprimis adver-
timus Lunx ^ Terra diftantiam circiter triginta terrx diametros x-
quare, Solis vero fexcentas aut feptingentas : Quas diftantias cum
apparentibus Solis & Lunx diametris conferentes, facili ex ipfis col-
ligimus , Lunam quidem efle multo minorem Terra, led Solem efle
multo majorem.

Agnolcimus etiam, vifu ratione adjuto, Mercurium plus ducentis
terrx diametris ^ Sole difiare; Venerem plus quadringentis; Mar-
tem nongentis aut mille; Jovem tribus millibus & amplius ; ac Sa-
turnum quinque aut lex millibus.

Quantum autem ad Fixas, non permittunt quidem phxnomcna,ut
ipfas ^ Sole aut Terra non magis quiim Saturnum diftare arbitremur,
fcd nulla obftant, qu6 miniis ad quantumlibet immenfam diftan-
tiam remotas elTefupponamus; colligiturque ex motibus coeli infra
explicandis, eas nobis elTe adeo diftantes , ut Saturnus ad ipfas
comparatus videatur admodum propinquus.

Ex quibus manifeftum eft,Lunam & Tcrram,fi ex Jove vel Satur-
no confpiccrentur , multd minoresellc apparituras, qulm appareant
jupiter & Saturnus ^ terra conlpedi ; nec fortS etiam Solem majo-
rem vifura iri, lircfpicerctur cx Fixis, quiim Fixx nobis ^ terra vi-

G 2 dentur :

IV.

De P/ftent-
menis , pvt
txferrmen-

tiSi

esrum ujut
«d pkilof»~
fluendum.

tio SJiantue
(ir moffu-
tudinis mter
Stlem, Ter-
ram tirList
tum.

VI.

Qjsajltdi-
flant ui reli-
qmrtim fla-
net, irum d
Se/e.

VII.
F/xof non
fofe ptppeni
nimii remt-

tjf.

VIII.
Terram i
e<e’e (on^e-
llatH, non
apfaritti-
rmn effe.

niji ut fU-

netam-.ytve
MUt Sjturn»

mmoTtm.

IX.
Stlrm
Fixut prt-
fria lut*
fulgtrt.

Ltauvn (y
«Itas Plauf-
tdf , lucem a
Stie trmt$M-
ri.

XI.

Terram ra-
tione Itemi-
nit i Plane-
tis non dif-
ferre.

XII.

Lunam, eiim
navaefttd
Terri iliu-
nmetri.

XIll.

intw

51 Principioho M Philo8ofh‘ia

dcnter : • atque idcirco > ut fine prxjudicio partn mundi aTpedabilis
inter (c comparemus cavendum eflenc Lunam, vel Terram, vel
Solem magnitudine Stellas fuperare arbitremur.

Differunt autem inter fe StcUx,non modo quod unx aliis fint ma-
joresi fed etiam quod quawlam propria luce fulgeant , alix ver6 tan-
tiim aliena. Ut inprimis de Sole dubium efle non poted , quin lu-
cem qua oculos noftros pcrftringit in fe habeat : neque enim tan-
tam ab omnibus Fixis fimul fumptis mutuari potefe, ciimipfx tan-
tam ad nos non mittant , nec tamen l nobis magis dident quam ^
Sole; ac nullum aliud corpus apparet magis radiofum ^ quo illam
accipiat ; fi quod autem effet , procul du^io appareret. Idem de
omnibus Stellis Fixis facife credetur ab iis , quiconfiderabunt qu^m
vividos radios vibrent , ac quantum ^ nobis & i Sole fint remotxi
fi enim alicujus Stellx Fixxtam vicini effemus qu^m Solis, credi-
bile ed eam ipfb non minorem, nec miniis lucidam elfe apparitu-
ram.

Contra vero Lunam videmus , ea tantum parte fplendcre quam
Soli habet obverfam; unde cognofeimus illam elfe proprio lumine
deditutam, & tantum radios il Sole acceptos verfus oculos nodros
refieftere. Quod idem etiam de Venere perfpicillorum ope obfer-
vatur. Idemque de Mercurio, Marte ^ Jove & Saturno non difficul-
ter perfuadetur , ex eo quod eorum lumen obtufius five placidiys
fit quam Fixarum, & ^ Sole non aded dident, quin podint ab ipfb
illuminari.

Denique idem dc terra experimur ; conflata enim ed ex opacis
corporibus , qux Solis radios excipientia , illos non minus validi
qu^m Luna r^edunt ; quin etiam nubibus cd involuta , qux licet
multo minus opaexfint, quiim plerxque alix ejus partes, fxpe ta-
men ipfas videmus, ciim \ Sole illudrantur , non miniis albicantes
effe qu^ Lunam ; adeo ut fit fatis manifedum , eam ratione luminis
^ Luna , Venere , Mercurio , aliifque planctis non differre.

Quod etiam confirmatur ex eo , qu6d Luna exidente inter So-
lcm& Terram, ejus facies qux ^ Sole non illudratur, debilequod-
dam lumen odendat, quod facili conjicimus ad illam pervenire i
Terra, qux tunc radios ^ Sole receptos eam verfus refledit ; mi-
nuitur enim paulatim, prout pars Terrxil Sole illuminata, abeafe
avertit.

Atqueomnino fiTcrram ex Jovcrefpiceremus , minorquidera,

fed

ParsTbetia. 55

jftdrort^noD minus lucida nobis appareret, quimhinc Jupitcr ap> Fixa/, ^
pareat; ex vicinioribus autem Planctis major videretur ; fcucx Fixis
propter nimiam earum difbntiam , omnem confpcdum effugeret, nume-
£x quibus fequitur ipfam inter Planetas , & Solem inter Stellas Fixas
pofTc numerari.

Differunt etiam inter fe Stellae in eo , qu6d illx quas Fixas voca- x I v.
mus,eandcmfempcrifc mutu6 diftantiam , eundemque ordinem
fervent ; alix autem aflidui inter le litum mutent j unde Planetx live ^ fe mirZ
errante^s appellantur. diflantum

Equidem, ut in medio mari tempore tranquillo, cum quisex
una navi alias eminus rcfpiat mterle litum mutantes, Ixpe potelt FiamtM.
dubitare quiburnam ex illis , & annon etiam fux , motus (i quo pro- X V.
cedit illa utus variatio), fittribuendusj Ita errores Planctarum h terra
conlpC(ffi tales apparent , ut ex ipfis Iblis cognofei non poflit, qui- farmtw
bulham corporibus fint proprii tribuendi; Cumque lint valde inx-
quales & implicad, non facili cft illos explicare, nili ex variis pafeeJpU.
modis quibus poliunt intelligi , nnum aliquem eligamus , fccun-
diim quem ipfos fieri fupponamus. In quem finem inventx funt ab
Alfronomistrcsdiverfxhypothefes, hocell, politiones, qux non
ut verx , Icd tantum ut pnxnomenis explicandis idonex conlide-
rantur.

Flarum prima elf Ptolomxi, qux quoniam multis phxnomenis XV i.
advcrlatur (ut inprimis incremento & decremento luminis , auodin
Venere licut in Luna oblcrvatur) , jam vulgo ab omnibus Pnilolb-
phis rejici fblet , ideoquc-hic ^ me prxtermittetur. wn fatirfa-

Secunda eftCopernici,& tertia Tychonis Brahe: qux dux qua-
tenus funt tantum hypothefes, eodem modo phxnomenis fatisfa- Hypothtpf
dunt , & non magna inter ipfas differentia eft , mfi quod illa Coper- Cop^iet <fr
nicialiquantdlimplicior Iit & clarior; adeoutTycho non habuerit
occalionem illam mutandi , nili quia non hypothcfin duntaxat, fcd m^uatitum
ipfam rei veritatem explicare conabatur. ^

Quippe cum Copemicus non dubitaffet motum Terrx tribuere, Tyd^H/m
hocTycho tanquam in Phy lica valde abfurdum, atque I communi wA» wi-
hominum fcnfu alienum voluit emendare: fed, quia veram motus
naturam non fatis conlideravit, verbo tantiun afferuit Terram quie- Tone tri-
fccrc , ac re ipsi plus motus ei conceflit quim alter.

Quapropter ego , in hoc tantum ab utroque diUmticns , qu6d *^x*”
omnem motum verius quim Tycho , & curiolius qu^ Copemicus Mtaceva-

G 3 fim .

ter.

XXI.

54 P RiNCT?»ioR u M Philo soPHliE
tim fim terrae detrafturus; illam hic proponam hypothcCn, quae <v
Ctffmuim, nmium fimpUciffima , & tam ad phaenomena intelligcnda , quJm ad
^mTy- eorum caulas naturales inveftigandas accommodatiflima efle vide-
<Unem,Ter. tur : ipfamquc tantum pro hypothcfi , non pro rei veritate haberi

"^“^X X. Prim5 , qub nondum certi fumus , quantum l nobis diflent ftcl-

TixMsptf- IxfixacjnecpolTumuseasfingcrctamrcmotas, Ut hoc phaenomenis
repugnet, ne fimus contenti fupponcre ipfas elTc fupra Saturnum,
qtumnutxi- Ut vulg6 omncs admittunt, fcd libertatem fiimamus quantumlibet
tnt dtjfm- ajtiores exiftimandi. Si enim carum altitudinem , cum diftantiis
h!c fupra terram nobis notis vellemus comparare , illa qux jam iis
ab omnibus conceditur, non effet minus incredibilis qu^mquxvis
major; fi vero ad Dei creatoris omnipotentiam rcipiciamus, nulla
poteft cogitari tam magna , ut ideo fit minus credibilis quim quxvis
minor. Atque non tantum ad Planctarum, fed etiam ad Cometa-
rum phinomena commodi explicanda, maximum fpatium inter
illas & fphxram Saturni ponendum efle , infri oftendam.

Sccund6, quia Sol in hoc convenit cum Fixis, & cum flamma,
Solem iMjfar quod lumcn l fe ipfb emittat ; putemus eundem etiam in motu cum
flamma , & in fitu cum Fixis convenire. Nempe nihil quidem hic
^mJemvMl- fupratcrram videmus cfTc mobilius flamm^; nam & alia corpora,
M moiili juxta qux pofita cft , nifi fint admodum fblida & dura , parriculatim
^Mn^ex diflblvit , ac fecum movet ; fed tamen ejus motus fit tantum fecun-
uru /«■* in dum paitcs , & tota migrare non fblct ex uno loco in alium , nifi ab
aliquo alio corpore, cui adhxrcat, deferatur: qui ratione pofTumus
etiam exiftimare Solem conflare quidem ex materia valde fluida &
mobili, qux omnes cocli circumjacentes partes fecum rapit; fed in
hoc nihilominus ftellas fixas imitari , quoanon ex una coeli regione
in aliam migret.

Neque incongrua videri debet Solis cum flamma comparatio, ex
eo quod nullam flammam hic videamus qux non continuo egeat
alimento , quod idem de Sole non obfervatur. JELx legibus enim Na-
turx, non miniis flamma, quim quodvis aliud corpus, ubi fcmel
gentMlimer.- (emper exifterc perfeverat, nifi ab aliqua caufa externa de-

ftruatur: fcd quia conflat materia quammaximi fluida & mobili,
aflidui hic fupra terram ^ materia drcumjacente diffiptur ; atque
ideo eget alimento , non ut eadem qux jam exiflit confervetur, fcd
tantum ut , dum ipfa extinguitur, femper alia nova in ejus locum fub-

flitua-

aitnm mi*
irgre.

XXII.
Solem h.
flamma dif-
ferre, quM
non Ita e-

*1>ARS Tertia.

- . . 1 .

r. ; -*
;W' ,»

I /

■ t> ■

4.J

56 Principiorum Philosophia

ffituatur : Solem autem non ita definiunt partes coeli ei vicine «
ideoque non ha eget alimento quo reparetur. Sed tamen edam in-
fra oilcndetur» novam (emper materiam in Solem ingredi , & aliam
ex eo elabi.

XXIII. Hicque notandum Sol in fitu non differat l Fixis, ipf» omnes

Ftx/umnes Jn unius alicujus fphaBrx*circumfcrentii non verfari, quemadmo-
%h!fraltn fupponunt , quiaillc in eadem ifta fphaerx circumferen-

verfari.fed di eflc non poteft : Sed ut Sol vaftum quoddam drea ft fpadum
uyuvn^i^- habet , in quo nulla Stella Fixa continemr ; ita fingulz Fixz ab
omnibus aliis valde remotz ctTc debent , & unz mult6 magis quim
cafthMbtrt, alix , i nobis & i Sole diflare. Sic in hac figura fi S fit Sol» Ff
ftell* Fixz ; atque aliz innumerz , fupra & infii , & ultra hu-
jusfigurz planum , per omnes (padi dimenfiones fparfz intclligen-
tur.

XXIV. Terrio, putandum eft, non tantum Solis & Fixarum , fedtodus
Cmlyef* etiam coeli materiam fluidam eflc, five liquidam : quod jam vulgo

omnes Aftronomi concedunt , quia vident phznomena Planctarum
vix aliter pofle explicari.

XXV. Sed in hoc muki mihi videntur errare, quod fluiditatem coelo
Cmltj omnia tribucntcs , illud tanquam fpatium plane vacuum imaginentur , iu
torpora mje moribus quidcm aliorum corporum non refifiat, fed przterea
tamdiftrt f nullam habeat vim ad ipfa fecum deferenda : neque enim in rerum

natura ullum tale vacuum eflc poteft , ac fluidis omnibus hoc eft
commune , ut idc6 tantum non refiftant aliorum corporum mori-
bus , quod in fc ipfis etiam habeant motum i Et quia hK motus faci-
IS in omnes partes determinatur , ejus vi , ciim in unam aliquam par-
tem eft determinatus, neceflario fecum deferunt alia omnia corpo-
ra in fe contenta, quz ^ nulla causa externa rednentur, quantum-
vis ipfa fint fblida & quiefeenda & dura ; ut ex ante didis eft manife-
ftum.

XXVI. Quarto , cum videamus Terram nullis columnis fufTultam, nul-
Ttnram m ' jjfque fimibus appcnfam, fed circumquaque fluidiflimo tantum coelo

cindam eflc, putemus quidem illam quiefeere, ac nullam habere
niMommiu propcnfioncm ad motum , quandoquidem nullam advertimus ; fed
akndrffm. ^gp^gnius hocobftarc, quominiisab ifto coelo deferatur, &qus
motibus immota obfcquatur ; Ut navis, nullis ventis nec rem is im-
pulfa, nullifqueanchoris alligata, in medio mari quiefdt; etfifbit^
aqux ingens moles occulto c^udclabcns, ipfam fecum ferat.

PARs T^.RTlAi 57

quemadmodum caet^ri planetz in hoc cum terra conveniunt , X X V 1 1 .
qudd iint opaci & radios Solis refledUnt > non immerit6 arbicrabi*
mur illos etiam in hoc ei fimiks efle, quod unufquifque quielcat in Jfljtenmi.
ea coeli regione in qua verlatur ; quodque omnis variatio htus quz in
illis oblovatur , ex eo tantum procedat , qudd omnis materia coeli >
tjusB illos continet , moveatur.

Hicque oportet eorum meminiilequx de natura motus fupr^ di- X x V 1 1 1 .
Aafunt; nempe illum quidem (fi proprii loquamur, & fecundum
rei veritatem ),efie tantum tranfladonem unius corporis ex vicinia
eorum corporum , qujBipfum immediati confingunt, & tanquam f”o’Vfri,
quiefccntia fpedantur, in viciniam aliorum j fcd faepe etiam ex ufu
vulgi a<%onem omnem / qua corpus aliquod cx uno loco in alium vit 1 cal»
migrat , motum vocari ; & hoc Icnfu dici pofle , eandem rem eodem
tempore moven ac non moveri , prout ejus locum varie determina-
mus. Unde lequitur nullum in terra , nec etiam in aliis planctis ,
motum proprii didum reperiri ; quia non transferuntur cx vicinia
partium coeli quae illos immediate confingunt, quatenus ifix partes
coeli , ut immotx confiderantur. Ad hoc enim deberent ab omnibus
fimul lejungi , quod non fit ; fed quia materia coeli fiuida efi , nunc
unx ex ejus particulis, nuncalix, ^ Plancta quem contingunt re-
moventur, idque permotum qui illis tantum tribui debbt, non au-
tem Planetx : Quemadmodum partiales trandationes aqux & aeris,
qux in terrx fupcrficie fiunt, non tribui (olent ipfi terrx, fed illis
aqux & acris partibus qux transferuntur.

Motum autem fumendo juxta ufum vulgi , dicendum quidem eft XXI X.
Planetas alios omnes moveri ,ncc non etiam Solem Sc I^as ; Icd
nonnifi admodum incongrui^ idem de Terra dici poteft. Vulgus Ten^e efe
enim a Terrx partibus , ut immobilibus fpe<fbtis , ftellarum loca de-
terminat ; hafque eatenus moveri judicat , quatenus ^ locis ita deter-
minatis recedunt : quod commodum eft ad ufum vitx , ideoque ra» jux-
tioni confentaneum. Quin etiam omnes ab incunte xtate putavi-
mus, Terram non elTc globof^fed planam, & in ea efle ubique turi fed tmt
idem furfum,& idem deorfum, eoidemque mundi cardines , Orien- <*«>
tem , Occidentem , Meridiem , & Septentrionem ; quibus idcirco
tifi (umus ad reliquorum omnium corporum loca defignanda. Sed fi'
quisPhilofbphus, animadvertens Terram effe globum in coelo flui-
do & mobili concentum , Solem autem & Stellas fixas eundem (em-
per inter le fitumfervare, hisuuturut immotis ad illius locum de-

H termi-

XXX.

Planetss
tnrnes arem
Silem a cmlt
Jffrrri.

XXXI.

fingttlt Pls-
net4t deft~
'rmtwr.

PrINCIPIORXJ M PniLOSOPHIiB
terminaDdum , & ideo aBirmct ipfain moveri , abfque rarione \a^ .
quetur. Nam primo , juxta philofbphicum (rafum , locus determi»
nari non debet per corpora valde remota, qualesAmtExat, l^per
condgua ejus quod dicitur moveri. Ac deinde, juxta ufum vulgi,
non e(l cur Fixas conlideret ut immotas , potius qo^ T erram , mfi
quod putet ultra ipfas non elTc ulla alia corpora, il quibus leparen*
tur , & quorum rdpedu did poflint moveri , Terra autem quielce-
re, illo fcnfuquo didt Terram moveri refpe^ Fixarum. Atqui
hoc putare \ ratione eft alienum ; Ciim enim mens nolba» ht talis
naturx , ut nullos in mundo limites agnolcat , quilquis ad immenfi-
tatcm Dei , & fcnfuum noflrorum inhrmitatem attendet , xquius
efrejudicabicfurpicari, ultra illas omnes Hellas Fixas quas videmus,
(orte ede aliacorpora, ad qux comparata Terra quiefccre, iplsau-
tem omnes (inuil moveri did po(Tmt, quim fulpicari nulla pofle
talia eife.

Sic iuquc fublato omni Imipulo de Terrx motu , putemus totam
materiam coeli in qua Planetxverfantur , in modum cujufdam vorti*
cis, in cujus centro eHSol , afliduc gyrare, ac ejus partes Solivid>
niores celerius moveri quiim remotiores , Planetafque omnes ( J
quorum numero cH Terra), inter eardcm illius ccelellu materiae par*
tesfemper terfari. £x quo folo, line ullis machinamentis, omnia
ipforum phznomena fadllim^ intelligentur. Ut enim in iis (lumi-
num lods , in quibus aqua in fc ipfam contorta vorticem (^t H-va-
rixfcllucx illi aquz incumbant, videbimus ipfas limul cum ei de-
ferri , & nonnullas etiam circa propria centra converti , & eo cele-
rius int^rum gyrum abfolvere, qu6 centro vortids erunt vicinio-
res; & denique, quamvis lemper motus circulares adedent, vix ta-
men unquam drculos omnino per(edosdelcribere , fed nonnihil in
longitudinem & latitudinem aberrare: Ita eadem omnia dc Planetis
abfque ulla diificultate polTumus imaginari , & per hoc unum eunda
eorum phxnomena explicantur.

Sic itaque S Sol , & omnis materia czlellis eum drcumjacens
ita moveatur inealdem panes, nempe ab Occidente per Meridiem
verfus Orientem live ab A per B verfus C , fupponendo polum
Borcalem fupra hujus hgurz planum eminere; ut ea qux eu drea
Saturnum , impendat fer^ annos triginta ad eum per totum circu-
lum h deferendum; ea vero qux elldrca Jovem, intra annosis
illum cum .ejus alTeclis dclerat per circulum 2j. : ficque Marsduo-

Pars Tertia. *

bus annis, Terra cum Luna uno anno, Venus o 5 o meniibus, &

Mcrcuriustribus, circuitus fuos in circulis^, T, $ * $ , materii
coeli cos deferente , abfbivant.

Nec non etiam corpora quzdam opaca , perfpidllorum ope nobts X X X l T.

^ confpicua , quz dicuntur Solis macuix ,■ ipfiufque fiiperficiei conti-
gua funt , fpatio viginti fex dierum eum drcumcant.

Ac prxterea ut fxpe in aquarum vorticibus vidi contingere, in xxxrrr
majon illo coeleflis materiz vortice fint alii minores vortices , unus
incujuscentrofitjupiter, alterin cujus centro fit Terra, qui in eaC- 7Vrr«

dem partes ac major vortex ferantur; & ille qui habet Jovem in cen-
' tro , deferat circa ipfum quatuor ejus affeclas , tali celeritate , ut re- • &
motifiimus diebus i 6 , fequens diebus 7 , tertius horis 85 , &
centri proximus horis' 41 unum circuitum perfidat; ficque, dum A«r*r.
femel in majon drculo circa Solem fercutur , minores fuos circulos • ' :

circa Jovem aliquoties percurrant; Eodemque modo vortex, qm

habet Terram in centro, effidat ut Luna menfis fpatio eam cir-
cumeat , ipia autem Terra iinguLs diebus , circa proprium axem inte-
grum gyrum ablblvat ; Ha ut eodem tempore quo Terra & Lunadr-

H a culum |

• * ■ ■ i"

xxxa V.
hhtus ctch-
rum mu ejpr
ffrfeHecir-
(ular,-j.

XXXV.
Dtaberra-
titne Plant-
tirrum m la~
titudmfm.

XXXVI.

Demotum

hngttudt-

Ufm.

<So Principiorum PHiLOSOPHiiS

culum communem fcmcl peragrabunt , terra 555 vicibus cipca pro*

prium centrum , & Luna duodecies circa terram vertatur.

Denique ne putemus omnia centra Planetarum accuracd in eo-
dem plano (emper confidere , nec circulos quos deferibunt efle o-
mnino perfectos ; (edut in omnibus aliis rebus naturalibus contin-
gere videmus , ifta tantum prxterpropter talia efle,' ac edamlaben-
tibus feculis continuo mutari arbitremur.

Nempe fi hxc figura reprslcntct planum , in quo centrum Terne
toto anno verfatur , quod vocatur planum Eclipticae , atque ope Fi-
xarum in cjelo determinatur , putandum eft unumquemque ex aliis
Planctis , in alio quodam plano verfari , ad hoc nonnihil inclinato , &
ipfum interfecantein linea quae tranfit per centrum Solis; ita ut Sol
in omnibus iftts planis reperiatur. Exempili caula , orbita S*atumi
fecat nunc Eclipticam in lignis Cancri & Capricorni , fupra iplam
autem attollitur, hoc eft, verfus Boream inclinatur in Libra, ^in-
fra eandem' verfus Auftrum deprimiturin Ariete, angulufqueipfius
inclinationis eft circiter graduum 1». ficque aliorum Planetarum
orbitx Lcant Eclipticam in aliis locis; led inclinatio in Jove &Mar-
teeft minor, in Venere uno circiter gradu major, & in Mercurio
maxima; eft enim fere 7 graduum. Ac prxterea etiam Solis macu-
1 * (faltem fi verx fint otaTervationes Scheineri S» I. poft cujus dili-
gentiam, nihil circa iftarum macularum phxnomcna defiderari pofle
videtur), in planis 7 gr.idibusaut amplius ad Eclipticam inclinans,
circa Solem volvuntur; ade6ut earum motus, hac in re non diffe-
rat ^ motibus Planetarum. Luna etiam circa Terram lertur, in plano
quod 5 gradibus ab Ecliptica defledit; & Terra circa proprium axem
in plano ^Equatoris 23] gradibus ab Ecliptica defleftente; quod
planum .£quatoris ipfa fecum defert. Atque hx Planetarum aber-
rationes ab Ecliptica, vocantur motus in latitudinem.

Ipfbrum autem circuitiones circa Solem , vocantur motus in lon-
gitudinem ; Hique etiam in co aberrant , quod non xqualiter ubi-
que ^Solediftent; fedhac xtate, Saturnus ab eo remorior eft in
Sagittario qu^m in Geminis, vicefima circiteV diftantix fux parte;-
jupiter in Libra remotior eft qu^m in Ariete; ficque aliiPlanetx
habent Aphelia & Perihelia fua aliis in locb. Pbft aliquot autem
fxcula, hxc omnia mutata cfle deprehendentur; ac finguli Plane-
tx, nec non etiam Terra, planum in quo nunc eft Ecliptica, di-
verfts in lods iccabunt , & pauld magis vel minii$ ab illa defle-

Acat;-

‘P^rsTertxa. (fi

& illorum maximz ac minimz 4 Solediftamiae , iiNliis (ignis
reperientur.

Jam vcrd noa opus eft ut oftendam , quo pado cx hac hypothcC
(equaiRur phznomena diei & no<5lis, xibcis& Iwemis» (iveacccf-
fus Solis ad Tropicos, ^ccjuCdcm receflus, pha(ium Lunz, Ecli-
pfmm, (Utiodum & retrogradationum quz apparent in Planetis,
przcedionis xquino<%orum', variationis in obliquitate Eclipdcz,
acfunilia: faciUtnim ab illis , qui vel prima elementa AUronomiz
didicerunt , intelligentur.

Sed breviter adhuc dicam , quo pado ex hypothefi Braheana ,
quam vulgo jam admittunt illi omnes, qui Copemicanam repu-
diant , plus motus Terrx quim per hanc tribuatur. Primd, ma-
pente Terra juxta eorum Orionem immobili , nece(& eft ut totum
coelum unicum ftcllis, circa ipTam fingulis diebus volvatur ; cpiod
intelligi non poteft , quin fimul intclligatur fieri tranllationcm o-
mnium partium Terr* , ex vicinia partium coeli quas tangunt in vi-
dniara aharum ; cumque hsc tranflatio fitredproca , ut fupri di-
dum eft , & eadem plan^ vis five adio , ad illam requiratur in Terra
atque in coelo, nulla ratio eft cur propter ipfam coelo potius qu^m
Terrz motum tribuamus: quinimb , juxta fiipenusdida, Tefrz
duntaxat eft tribuendus ;.quia fit fecundum totam ejus fuperfidem,
non autem eodem modo (ccundum totam fuperfidem coeli , fed tan-
tum (ecundiim parteqii cqpcavam , Terrx contiguam , quz ad con-
vexam compaiata perexigua eft. Nec refert fi dicant , fenontan-
tiim putare concavam coeli ftellati fu perficit 'terra (eparari , (^

fimul etiam convexam ab alio coelo illud ambiente , .neiftpe i coelo
cryftallino velempyreo; atque hanc efie^rionem cur illum motum
coelo potius tribuant quinoterrx. Nullum enim haberi poteft argu-
mentum, quo probetur fieii talem (eparationem y totius fuperfidei
convexz coeli ftellati , ab alio coelo ipfum ambiente; fed pland ex ar-
bitrio illam fingunt. Atque ita juxta iplbrum hypothefin , rario cur
motus fit terrx tribuendus , eft certa & evidens ; ratio ver6 aur ilKrin
coelo tribuant , & Terrx quietem , ^ incerta, & l (bli illorum ima-
ginatione effida.-

Ex eadem Tychonis hypothefi, Sol motu annuo drea Terram
gysans , non modd Mercurium & yenerem , fed etiam Mar-
tem , Jovem & Saturnum, qui ab eo remotiores funt qu^m Terra,
fecum dudt : quod intelligi non poteft , prxfertim in coelo fluido ,

H 5 quale

XXXVII.

P/urtirnima

tnmuifer

kmc

thtfinfacil-
toM mteHi-
i>-

XXXVIII.
fuxta ly-
chnii kjff*-
thifrHMin-
dwn fjft,
Terram tna-
'ueri (hra
frtfrhon
tentram.

XXXIX.

Ac etiam iU
lammrveri
arra Salem
matuamua.

<SZ P-RINCIPIORUM PH1L0J0PH1«

quale illud fupponunt i quin tota cccli materia interjacens (imul
ratur , & interim Terra vi aliqua feparctur , ^ partibus illius materiae
fibt contiguis, atque in ea circulum deferihat- (^prt>pter hxc rurfiu
Icparatio, quzcA totius TerrX, ac peculiarem ine^ adtiorfem re*
quirit , ejus motus erit dicendus.

XL. Unus autem adhuc in mea hypothed fcrupulus manet, ex eo,

^ eundem fem^ fitum ititer Fixas fervet , necefle fit .
nrm nullam Tciram qux circa illum fertur, ad ipfas acceder^ac recedere toto
ejfuere ajjit- fuae orbits intervallo , quod tamen ex phaenomenis non potuit hac-
Mm inFi- dcprchcndi. Sed hoc excufatur per imraenfam oiflantiam ,
xif,pr$ptfr quam inter no$& Fixas ode fupponimus ; -talem ialicet , ut totus ille
qui a Terra deferibitur circa Solem , fi ad eam comparetur ,
inftar pun 6 U . fit habendus. Quod fateor incredibile videri pofTe,
magnalia Deiconfiderare non afluetis, & Terram ut praecipuam par*
tem univerfi , ac domicilium hominis, propter quem extera omnia
fada fint , fpedlantibus : fed Afironomis , qm jam omnes feiunt
illam ad coelum comparatam infiar pundi effe , non ita miram vide-
ri deba.

XLI. Ac prxtcrea Cometx , quos jam fatis conflat in noflrd aere non

verfari , ut nimis rudis antiquitas opinabatur , vafliffimum iflud
Jantiam rt- fpatium intcr fphxram Saturni 8c Fixas requirunt , ad omnes fuas
tjturiadtm- excurfiones abfolvcndas : adeo enim varix funt, adeo immanes, &
^Fixarum Habilitate, atque i regulari Pl^petarum circa Solenftdr-
jamtmflat cuitionc adcQ diferepames , ut abfqua eo ad nullas Naturx l^csre-
jjtmcalo. vocari pofle videantur. Neque nos Inovere debet quod Tycbo&
alii A flronomi, qui diligenter eorum parallaxes invefligarunt , dixe-
rint tantum illos efle fupra Lunam , verfus fphxram Veneris aut
Mercurii , non autem fupra ipfum Saturnum 4 hoc enim non miniis
re^e ex fiiis calculis concludere potuifTent , qu^ illud ; f^ citm
dilputarent contra veteres , qui Cometas inter meteora fublunaria
numexabant, contenti fuerunt oflendere illos in cceloeflTe; necaufi
funt, orpnem altitudinem quam calculo deprehendebant iis tribue-
re , ne miniis fadlS crederetur.

X L 1 1. Prxter hxc autem generaliora , pofient adhuc particularia multa»

A 7 ^ non modo circa Solem , Planetas , Cometas , & Fixas, fed prxdpui
etiam dica Terram (nemp^illa omnia qux in ejusfuperfide vido-
phanameua mus) , intCT phxnomena hic recenferi. Ut enim veram hujus mundi
etiam perti- afpgjfiabilis naturam agnofeamus , non fatis cfl aliquas caufu inve-

P A R .S T E -R T I A.

nire, per quas ea qux in coelo eminus afpicimus explicentur; fcd cx
iilHem etiam , illa omnia qux in Terra cominus intuemur , deduci
debent Atqui non opused, utilia omnia confideremus ad rerum
generaliorum caufas aeterminandas; fcd tum demum ipfas podea
K&i ^ nobis determinatas flnlTe ct^ofccmus > ^iim cx iildem non
ea duntaxat ad qux relpeximus , (ed alia etiam omnia , de quibus
antea non certavimus , explicari advertemus.

Etcert^, fi nullis principiis utamur nifi evidentifiim^ perfpe<dis,
fi nihil nifi ^r Mathematicas confequentias ex iis deducamus, &
interimilla qux ficex ipfis deducemus, cum omnibus naturxphx-
nomenis accurati conientiant, injuriam Deo facere videremur , fi
caufas rerum hoc pa(do \ nobis inventas falfiu elTe fufpicaremur , tan-
quam fi nos tam imperfedos genuiiTet , ut ratione nodra re<d^ uten-
do fallamur.

Verumtamen ne etiam nimis arre^antesefle videamur, fidetan-
tis.rebus philofophando , genuinam earum veritatem i nobis in-
ventam elTe affirmemus , malim hoc in medio relinquere, atque o-
mnia qux deinceps fiim feripturus tanquam hypothefin proponere;
qux quamvis falfa elTc exidimetur, fatis magnum operx pretium
me fecifle arbitrabor, fi omnia qi^e ex ipfa deducentur cum experi-
mentis confentiant. Ita enim ex ea tantuiflj^ utilitatis ad vitam ,
atque cx ipGus veritatis cognitione percipiemus.

Quinimo etiam, ad res naturales melius explicandas, earum cau-
fas altius hic repetam , qu^m ipfas unquam extitilTe exidimem. Non
enim dubium ed, quin Mundus ab initio fuerit creatus cum omni
fuS perfeftione, ita ut in eo & Sol & Terra & Luna, &StelIxextite-
rint; ac etiam in Terra non tantum fuerint femina plancarum, fcd
ipfx plantx ; nec Adam & £va nati fi nt infantes , fed fadi fine homi-
nes adulti Hoc fides Chridiana nos docet; hocque etiam ratio natu-
raUs plane perfuadet. Attendendo enim ad immenfam Dei poten-
tiam , non polTumus exidimare illum unquam quicquam fecifle ,
quod non omnibus fuis numeris fuerit abfolutum . Sed nihilominus ,
ut ad plantarum vel hominum naturis intelligendas , long^ melius
ed confiderare , quo pado paulatim ex feminibus nafei poffint,
quim quopado^ Deo in prima Mundi oiigine creati fint; ita fi qux
principia poffimus excogitare, valde fimplicia& cc^nitu facilia, ex
quibus tanquam cx feminibus quibufdam , & fidera & Terram , &
denique omnia qux in hoc mundo af^^tabili deprehendimus,

oiiri’

tin-f, fid non
opuofffi ini-
tio ad cunfia
rtj^ictre.

XLitr.

f^ix fiiri
poffejuin
canfe, tx
quibus 0-
nrn ia pha-
nomena (la-
ro deducun-
tur ^ fint vt-
rct.

XLIV.
Me tamen
hic

exponam .
pro hypotlse-
ftbtu tm-
tum haberi
veSe.

XLV.
Meque et-
iam hU non-
nullas a f-
fumpturum,
quas cou/fat'
falfase^e

WW.WH'-*!-

'?r?^.j?iV

i=!H:^iPii:?

■ *^ «««»<..*» i* «»l..t»'
!-•!•:♦•!?*». JIV.

S-;S'V;

fe//,

PaiNClPlORUU PHILOSOPHIiK

ParsTertia. tfj

oriri potuiflc dcmonftremus > quamvis ip(a nunquam (ic orta eflc
probi fciamus; hocpado tamen eorum naturam longe melius ex-
ponemus , quam fi tantum > qualia jam fint j defoiberemus. Et»juia
talia principia mihi videor invenifibyipfa breviter hic exponam.

Exantedi^is jam conftat, omnium mundi coiporum unam & XLVI
eandem eflc materiam > in quaflibet oartesdivifibilem , ac jam rcipfa
in multas divifam , qux diverfimode moventur , motufque habent
aliquo modo circulares , & (emper eandem motuum quantitatem in fh^a-
univerfo confervant. At quam magnx fint iftx partes materix ,
qu^m celeriter moveantur , & quales circulos dcloibant , non poflu-
musfola ratione determinare i quia potuerunt ifta innumeris modis
diverfis ^ Deo temperari , & quemnam *prx exteris elegcrit\ fbla
experientia docere debet : jamque iddrco nobis liberum cft , quid-
libet de illis aflumere y modo omnia, qux ex iplb conlequentur , cum
experientia conlcntiant. Itaque fi placet , fupponemus omnem illam
materiam, ex qua hic mundus afjici^Ubilis cfl compofitus, fuifle
initio^ Deo divifam in particulas quamproxime inter fexqualcs, &
magnitudine mediocres, five medias inter illas omnes, ex quibus
jam cocli atque alba componuntur, ealque omnes tantumdem mo-
tus in (e habuifle, quantum jam in mundo reperitur; & xqualiter fiiil^
fe motas , tum fingulas circa propria fua centra , & feparatim ^ fe
mutuo, ita ut corpus fluidum componerent, quale coelum cfle pu-
tamus ; tum etiam plurcs fimul , circa alia quxdam punda xque ^

(e mutuo remota , &codem4nododifpofita, ac jam funt centra Fi- ‘ .

xarum ; nec non etiam circa alia aliquanto plura, qux xquent numc- . ' /

rum planetarum. Ita Icilicet utillx omnes, qux continebantur in
fpatio AEI, verterentur circa pumEhim S, &qux continebantur
in fpatio AEV, circa F, & ita de exteris; ficquetot varios vorti-
ces componerent , c)uotjamaflraIunt in mundo.

Qux pauca fuiheere mihi videntur , ut ex iis tanquam caufis XLVTT.
omnes qui in hoc mundo apparent cfie^his , (ecundum I^es naturx f"f-
fupri expolitas oriantur. Et non puto alia fimpliciora, vel inrelle-
ftu faciliora, vel etiam probabiliora rerum principia pofleexcogi- ntnIhipetC-
tari. Etfi enim fort^ etiam ex Chao per leges Nature, idem ille ordo
qui jam eft in rebus , deduci poflet , idque olim fufeeperim cxplican- «
dum; quia tamen confufio minus videtur convenire cum fumma Dei
rerum creatoris perfedione , qu^m proportio vel ordo , & minus
diflinde etiam ^ nobis percipi potefl; nullaquc proportio , millufve/nt.

I ordo

XLVIII.

ornius cgle-
fiis mMtrrid
p/trtkuf^e
fa^jt p.}!t
(pkterKje.

XLIX.
C irta ifiat
farticulat
j^h^icat
aliata tfft
dtbertmatt
nam fttiti-
U$rtm.

66 PrinctpiorumPhilosophia

ordo fimplicior cft , & cognitu fadlior , quim ille qui conftat onani-
moda xqualitate : iddrco hic fuppono omnes inateriae particulas ,
initi»fuifletamin magnitudine, quim inmotuintwfe*quales,&
nullam in univerfo inxqualitatcm relinquo, praeter iUam quae eft in
fitu Fixarum; & qux unicuique coelum nodu intuenti , tam c lar^ a^
paret , ut negari planJ non poflit. Atque omnino parum refert,
quid hoc paaofupponatur, quiapoftea juxta leges na^
tandum. Et vix aliquid fupponi poteft , ex quo non idem efteam
(quanquara fortalTe operofius) , per eafdem ntturx leges de^ pof-
lit : Ciim enim illarum ope materia form»omncs quarum eft capa:^
fucccflivealTumat, fi formas iftas ordine confiderent , tandem ad
illainquxeft hujus mundiWerimusdevenke : adeo ut hic nihil er-
roris ex falfa fuppofitione fit timendum.

Itaque , ut naturae legum efficacitatem in propofita hypotheu
oftenderc incipiamus, confiderandum eft ill« paiticulw , in quas
totam hujus mundi materiam initio divilanrfuillc lupponimus,- non
potuifle quidem initio effe fphaericas, quia plurcs globuli fimul jun-
ai, fpatium continuam non replent; fed cujufcunque figur* tunc
fuerint, eas non potuifle fucceflu temporis non fieri rotund» , quai^
doquidem varios habuerunt motus circulares. Ciim enim in princi-
pio latis magna vi mot* fuerint , ut unx ab ollis fingerentur, eadem
illa vis perfeverans, haud dubi^ fatis magna etiam fiiit, ad earum
omnes angulos, dum fibi mutu6 poftea occurrerunt , atterendos :
ad hoc enim non tanta, quam ad illud, requirebatur. Et ex hoc

folo, quod alicujus corporis anguli fic atterantur, fadlcintelliMm

illud tandem fieri rotundum ; quia hoc in loco nomen anguli , ad
omne id, quod in tali corpore ultra figuram fphxricara prominet,
eft extendendum.

Ciim autem nullibi fpatiaomni corpore vacua eflepoffint, cum-
que rotundx illx materix particulx fimul junftx, perexigua qux-
dam intcrvaUa drea fc relinquant , nece^e eft ifta intervalla quibtffi-
dam aliis materix ramentis minutiffimis , figuras ad ipfa implenda
■ aptas habentibus , cafque pro ratione lod occupandi perpetud mu-
tantibus, impleri. Nempe dum carum materix particularum, qux
fiunt rotundx , anguli paulatim atteruntur , id quod ex ipfis er^tur
adeo eft minutum , & tantam celeritatem acquirit , ut fbia vi fui mo-
tus in ramenta innumerabilia dividatur ; ficque impleat omnes angu-
los, quos alix materix particulx fubingredi non pofllint»

No-

Pars Tertia. «7

Notandum enim eft , quo minora funt ifta particularum aliarum L.
ramenta, e6 faciliiis moveri , atque in alia adhuc minutiora commi-
nui pofle t Quia quo minora , c6 plus habent luperficici , pro ratione partku-
fux molis ; & occummt aliis corporibus fecundum fuperficiem; iM j^ilUmi

dividunturveri (ecundum molem.

Notandum edam eftipfamultd celerius ^tari, quJkm alias ma- ^
terix particulas, i quibus tamen fuam agitationem acquirunt ; quia
dum hx per redas & patentes vias feruntur , expellunt ifta per veri.
obliquas &aneuftas. Eadem ratione , qua videmus ex folle, quam-
vis lenti claudatur, aerem tamen valde celeriter ^redi, propter
anguftiamvix perquam tranfit. Jamque fupri detnonftratum ^ ,
aliquam materix portionem celerrimi moveri , ac in partes rebsi
indefinitas dividi debere , ut varii motus circulares & inxquales , fine
rarefadione vel vaaio fieri poflint , nec ulla alia prxter hanc id id
apta reperitur.

Jam itaque duo habemus genera materix valde diveria , qux

duo prima elementa hujus mundi adfpedabilis dici poffunt. Primum *

eft illius , qux tantam vim habet agitationis , ut aliis corporibus a^tllabi-
occunendo, in minutias indefinitx parvitatis dividatur, & figuras
fuasad omnes angulorum ab iis relidorum ang^ias implendas ac-
commodet. Alterum eft ejus, qux divifaeft in particulas fphxri-
cas valde quidem minutas , fi cum iis corporibus, qux oculis cer-
nere poffumus, comparentur ; fed tamen certx ac determinatx quan-
titatis , & divifibiles in alias mult6 minores. T ertiumque paulo poft
inveniemus, conftans partibus vel ma^s craffis, vel figuras miniis
ad motum aptas habentibus. Et ex4iis tribus omnia hujus mundi
adfpedabiKs corpora componi oftendemus : Nempe Solem & Stel-
las Fixas exprimo. Coelos ex fecundo, & Terram cum Planctis &

Cometis ex tertio. Cum enim Sol & Fixx lumen ex fc emittant ;

Coeli illud tranfmittant; Terra, Planetx,acComctx remittant : tri-
plicem hanc differentiam in adfpcdum incurrentem , non mali ad
tria elementa referemus.

Non mali etiam omnem materiam , in (patio AEI compre- LIII.
henfam, qux gyrat circa centrum S, pro primo coelo fumemus;

& omnem illam, qux drea centra F, f, innumerabiles alios vor-
tices componit , pro fecundo ; Et denique quidquid ultra illos duos
coelos reperitur , j>ro tertio. Exiftimamulquc hioc tertium , ie(pc-
daifecuni, elfe immcnfum> & fecundum refpedu primi perma-

• I z gnum.

Principiorum Philosophiae

'f/M/i-

;3k!':*

ParsTertia. <jp

gnum. Sed tertii cceli confideratio noneft hujus loci; quia nullo
modo ^ nobis (jx^&ari potell in hac vita , & de mundo tantum afpe-
dabili traftamus. Vortices autem quorum centra F , f , omnes fi-
mul pro uno tantum ccelo numeramus , quia fub und & eddem n*
tione d nobis confiderantur ; Sed vorticem S , licit hic non appareat
ab aliis diverfus y pro peailiari tanncn ccelo , & quidem omnium pri-
mo fumimus : quia Terram habitationem nodram pauld pod in il-
lo inveniemus, ideoque multo plura inipfo habebimus (pedanda
qudm in reliquis , & nomina rebus non propter iplas, tantum ad
nodras de iis cogitationes explicandas imponere (olemus.

Crevit autem initio paulatim materia primi elementi , ex eo qu6d L I v.
particulas (ecundi, a(Tiduo motu (e invicem magis ac magis attere-
rent; cumque major ejus quantitas fuitinuniverfo, quim ncce(Te firmau
erat ad implenda exigua illa fpatia , quas inter paniculas fphxricas fe-
eundi elementi , fibimutub incumbentes reperhintur, quidquid ex
ea rc(idui fuit , podquam fpatia ida impleta funt , ad centra S , F , f,
conduxit : ibique corpora quasdam (phsricaduididimacompodiit;
nempe Solem in centro S > ac Stellas Fixas in aliis centris. Podquam
enim particuls (ecundi elementi fuerunt magis attritx , minus (pa-
tii occuparunt qu^m prius , nec ide6 ad centra u(quc (c extenderunt,

(cd ab iis xqualiter omni ex pane recedentes , loca ibi (jihxrica rc-
liquenint, i materia primi clementi, ex omnibus dftumjacentibus
locis e6 alfluente , replenda.

£a enim ed lex Naturx , ut corpora omnia qux in orbem agim- L v.
tur, quantum in (ecd, ^centris fui motus recedant. Atque hic il-
lam vim , qua (Ic globuli (ecundi elementi , nec non etiam materia '
primi circa centra S F cbngr^ta , recedere conantur ab idis cen-
tris, quam potero accuratilTim^ explicabo: In ei enim (bli lucem
conlidere infri odendetur ; & ab ipdus cognitione multa alia de-
dico globulos (ecundi elementi recedere conari i centris LVJ.
drea qux vertuntur , non putandum cd iddrco me illis aliquam
cogitationem affingere, ex qua procedat ide conatus; fcd tantum tummre-
ipfosita c(Te (itos, & ad motum incitatos, ut revera (inted verfus biummi-
ituri , (i i nulla alia causa impediantur.

Quia vero frequenter , multx cau(x diverfx agunt fimul in idem v 1 1.
corpus, atque unx aliarum effedus impediunt , prout ad has vel illas w»

rc(picimus, dicere pofliimus ipfum eodem tempore tendere, fi ve

I 5 irCfwW

pendent.

Cum

iivtrjttmt-

tmJmMltf-

fiftJiM.

LVIII.

70 Principiorum PHiLOSOPHijE
ire conari > verius diverf^ partes. Ut exempli causS , lapis A, in
funda £ A , circa centrum £ rotatus , tendit quidem ab A ver-
fusB, n omnes caufx quae occurrunt ad ejus motum determinan-
dum, fimul fpedentur, quia revera eo verfus fertur ; Sed fi refpi-
ciamusad (olam vim motus quae in ipfbeft, dicemus illum cum eft
in pundo A , tendere verius C , juxu legem motus fupra expofi-
tam : ponentes (alicet lineam A C efle redbun , quz tangit dr-

culum in pun<5foA. Si enim lapis ^ funda egrederetur, eotempo-
ris momento, quo veniendo ex L pervenit ad punftum A , revera
pei^et ab A verfus C, non verius B; ac quamvis funda hunc cf-
fcdum impediat , non tamen impedit conatum. Si denique non re-
fpiciamusad totam ifiam vim motus, fedtanthm ad illam ejus par-
tem quzll funda impeditur, eam (cilicet dilHnguentes ab alia ejus
parte quae (bititur (lium effedum , dicemus hunc lapidem , dum eft
in pundo A , tendere tantiun verfus D , five recedere conari i cen-
tro £, fecundum lineam redam £ A D.

'Quod ut dare intdligatur , conferamus motum quo lapis in pun-

PaRsTertxa. yr

fto A exiftcns j ftrrctur vcrfus C , fi i nulla alia vi impediretur , cum ea qh^ rir-
motu quo formica in eodem punfl» A exiftcns ^moveretur etiam
vcrfus C, fi linea E Y eflet baculus, fupra quem redi incederet 7»7eZTre.
ab A vcrfus Y , duminterim ip(c baculus verteretur circa centrum eedtrearen~
E , ac cjufdem baculi pundum A , deferiberet circulum A B F , ef- ''■*>»»»-

fentque hi duo motus ita inter ft contemperati , ut Ibrmicaperveni-
ret ad X cum baculus eflet in C , & ad Y cum baculus eflet in G ,
atque ita ipfaiemper exiftcrctin linei reda A C G. Ac deinde con-
feramus etiam eam vim, qua idem lapis, adusin funda fecundum
lineam circularem A B F , recedere conatur 1 centro E , fecundum
lineas redas AD, B C , F G , cum conatu qui remaneret in formi-
ca , fi vinculo vel glutino aliquo detinercnir in pundo A , fupra ba-
culum E Y , dum interim ifte baculus eam deferret circa centrum
E, per lineam circularem ABF, ac ipfa totis viribus conaretur irc
verfus Y , atque ita recedere 1 centro E , fecundum lineas redas
E A Y , E B Y , & fimilcs.

Scio quidem motum iftius formicae fore initio tardiflimum , atque LIX.
ideo ejus conatum, fi tantum ad principium motus referatur, non
videri magnum eflepofle ; atqui profe^ nonplan^ nullus tft, &

d\xm

LX.

Hunc ctnn-
tum rrperiri
m materti
fmltrmn.

jt, Principi OR u M Philosophia

dum fortitur cffediun . augetur , aded ut motus ex eo proveniens

fatis ccler eHe poifit. Nam ut adhuc alio utamur exemplo, (i £Y

Ht canalis , in quo globulus
A contineatur, primo qui-
dem temporis momento,
quo ide canalis agetur ia
gyrum , drea centrum E ,
^obulus A motu tan-
tum tardiflimo progredie-
tur verfus Y ; Icd fecundo
momento paulo celerius in-
cedet: priorem enim vim
retinebit, ac prxtcrca no-
vam acquiret ii novo conatu
recedendi l centro E : quia
quandiu durat motus circularis, tamdiu ille conatus durat , & quafi
renovatur fingulis momentis. Atque hoc experientia confirmat ; fi
enim canalis E Y , valde celeriter agatur circa centrum E , bre-
vi globulus in eo exiftens , ab A ad Y perveniet. Idemque etiam
experimur infundfi; quo celerius enim lapis in ea rotatur, e6 ma-
gis funis intenditur; atque ida tenfio, ^ fblavi qua lapis recedere
conatur ii centro fui motus exorta, exhibet nobis idiusvis quanti-
tatem.

Quod vcr6 hic de Iapide in funda , vel de globulo in canali drea
centrum E rotato , didum ed , facili intelligitur eodem modo , dc
omnibus globulis fecimdi elementi , quod nempe unufquifque fatis
magni vi recedere conetur, i centro vorticis in quo gyratur : reti-
netur enim hinc inde ab aliis globulis circumpofitis , non aliter quim
lapis i funda. Sed prxterca ida vis in illis multum augetur , ex eo
quod fuperiores ab inferioribus , & omnes fimul i materia primi
clementi in centro cujufque vorticis congregati , premantur. Ac
primo quidem , ut accurati omnia didinguantur , dc fblis idis
globulis hic agemus ; nec ad materiam primi dementi magis at-
tendemus, quim fi fpatia omnia, quae ab ilia occupantur, vacua
effent , hoc ed , quam fi ^lena eficnt materia , qux aliorum cor-
porum motus nuUo modo juvaret, nec impediret. Nullam enim
aliam effe pofle fpatii vacui veram ideam , ex antedidis ed mani-
fcdum.

Cum

ttrf, utcmr-
ptTM Stlk
& Ft xarm m
Jint rctmH
40 .

P A R t T E H T 1 A. ^

tu» '^obuli oranes qui volvuntur drca S, in vortice A E I, LXf.
conentur recedere ab S, ut )ara dcmonftratumeft^ fatis patet il-
los qui funt in linei redii S A ,
premere (e mutud omnes ver-
ius A ; & illos qui funt in linei
redii S E , premere fc verfus E,
atque ita de exteris : Ade6 ut ,

G non iint fatis multi ad occu-
pandum omne fpatimn^ftUj^r S,

■8c circumferentiam A"E to-
tum id quod non occypant, re-
linquatur verfus S. Etqu^iam
fi qui fibi mutud incumbur
( ^ mpli causa , ii qui funt in li-
-fw^redi SE), non omnes in-
dar baculi fimul vertunti^ fed

uni citius , alii tardin^ptimim
fuun^l^l^lvunt , utmfra fufius

exporllRr, fpatium quod relinquunt verfus 9, nonpoted non cfle
^Rotundum. Etfienim fingeremus plures globulos initio fiiiflc in li-
nei rcdla S E , quim in S A vel S I , aded ut infimi lineae S E vi-
ciniores clTent centro S, quim infimi linexSI; quia tamen infimi
illi citius ciicuitum fuum abfblvifTcnt quim fuperiores , nonnulli
ex jpfis adjunxiffentfe datim extremitati linex S I , ut fic tantd magis
reddAren^ab S; ideoque nunc omnes infimi idarum linearum,
aequanterliBkfeti^mt i pundlo S,&ha fpatium BCD, quod circa
' iUud relinquunt rotundum.

Prxterea notandum eft , non modd globulos omnes qui funt
in linea redla SE, fe invicem premere verfus E ; fed etiam u-
numquemque ex ipfis , premi ab omnibus aliis , qui continentur in-
ter lineas redlas ab illo ad circumferentiam BCD dudbs, &
ipfam tangentes. Ita exempli causa globulus F , premitur ab o-
mnibus aliis, qui funt intra lineas BF& DF, fivein fpatio trian- ao^nmti 0
^lari B F D ; non autem fic ^ reliquis , adeo ut fi locus F eflet «/*/?»
vacuus, uno& eodem temporis momento, globuli omnes in fpa-
tio BFD contenti , accederent quantum poflent ad illum replen- rtfmttwr.
dum, non autem ulli alii. Nam quemadmodum videmus ean-
dem vim. gravitatis , qux lapidem in libero aere cadentem reda du-

K cit

LXII.

Etatdem rf~
fUere, ut
mMfriucte^
lefiu ab
emnibuf
pungis (hr-

74 PrIMCTPIORTJM PHILO»OPHIiE

cit ad centrum terrae , illum edam oblique e6 deferre , cbm im^pedi-
tur ejus motus redus ^ plani alicujus declivitate ; ita non dubium eft
quin eadem vis', qua globuli omnes in fpatio B F D contenti» rece-
dere conantur^ centro S, fecundum lineas redas ab illo centro e-
dudas , fufbciat ad ipfos etiam inde removeiKlos, per lineas i cen-
tro i flo declinantes.

Hocque exemplum gravitatis , rem aperti declarabit , ficonlide-
remus globos plumbeos in vaft BF D contentos. Se fibimutu6nc
incum&ntcs , ut foramine fado in fundo.<Mi^ , glc^us i vi gravH
taps fuxdefcendat, fimul enim alii illum fequentur, fic

‘P* hoj fubfequentur alHtrcs j, 50, 5, & nc dc^csteris; ha ut eodem
temporis momento , quo infimus i intipatft moveri , alii omnes,
in fpatio triangulari BFD contenti, fimuf^cfcendant , reliquis im-
motis. Ubi quidem notare licet duos globos a,r. pofiquam ali-
quantulum fequuti funt globum i. dcfccndcntcro , Ic mutu6 iiti^

LXIIT.

Globulos
materue f r.
lofiU fe mu-
tui non rm-

direne ulterius pergant. Sed idem in globuUs f^ndHdemeriri lo-
cum non habet , cum enim in perpetuo fint motiH^umvis aliqua»
, . dopoflit contingere, uteodem pkm^ modo fint difjxafiti,* ac globi
plumbei in hac figura depidi , hoc non nifi per minimum temporis
pundum , quod inflans vocant , durare potefl , & ide6 continuha-
tem carum motus non interrumpit. A cprxtcrea notandum e(l vim
luminis, non in aliqua motus duit^ione confidere, fcd tantummodo
io predione live in prima prxparationc ad motum , ctfi forti ex ea
motus ipfe non fcquatur.

LX I V. £x quibus clari percipitur, quo pado adio illa , quam pro luce
o^s lucis accipio, ^ Solis vel cujuflibet Stellx Fixs corpore in omnes partes
^^tcoM^u aequaliter fe diffundat; & in minimo temporis momento ad quamli-
. — ^ bet diflantiam extendatur : & id quidem fecundum lineas redas,

non

mvtntru

PausTiutia.* 75

nonsl (blo corporis lucidi centro, etiam il quibuflibet aliis ejus edtiutlnm
fuperBcici pundis , cdudas. Unde reliqux omnes lucis proprietates
deduci poflunt. ^odquefort^ multis paradoxum videbitur, hxc
omnia in fe haberent in materia ccelefti , eriamB nulla plane elTct vis
in Sole , aliovc aftro drea ejuod gyratur : adeo ut, fi corpus Solis nihil
aliud efletqu^mfpatium vacuum, nihilominus ejus lumen, non qui- m ifjlf
dem tam fbrt^ , Ira quantum ad reliqua non aliter quilm nunc cer-
neremus, faltemin circulo (ecundum quem materia coeli movetur;
nondum enim hicomnqsfphxrx dimenliones confideramus. Ut au-
tem etiam poflimus cxplicarejquidnam Ht in ipfo Sole ac Stellis, quo
iftavis Kuninis augeatur , & fecundum omnes fphxrz dimenliones
diffundatur , nonnulla dc coelorum motu funt prxraittenda.

Qiiacunque raribne moti fuerint ab initio Unguli eonim vor- LXV,
tices , jam debent efle iu inter fe compoBti , ut unulquilque in
eam partem feratur, fecundum quam reliquorum omnium circum- lorum polos,
liantium motus minus illi adverfantur : quia tales funt leges na- tungere
tur* , ut motuscujufque corporis alterius occtnfu facili polltt infle- rZnvortf. j
di. Quamobrem 11 ponamus primum vorticem, cujus centrum emsAto-
S , ferri ab A per E verfus I , alius vortex ei vicinus , cujus cen-
trum F , ferri debet ab A per E verfus V , A nulli alii circum-
jacentes impediant j Ac enim eorum morus optimi inter fe confen-
tient. Eodemque modo tertius vortex , cujus centrum non At in
plano S A F E , fed fupra illud extans , cum centris S & F triangu-
lum conllituat , &c qui duobus aliis vorticibus AEI&AEV in
linea A E jungatur , ferri debet ab A per E furfum verfus. Quo
poAto quartus vortex cujus centrum f, ferri non potell ab E
verfus I , ut ejus motus conveniat cum motu primi , quia Ac ad-
verfarctur motibus fecundi & tertii : nec ab £ verfus V , quem-
admodum fecundus, quia repugnarent primus & tertius; nec de-
nique ab £ furfum verfus , utfertius, quia repugnarent primus &
fecundus : Atque ideo Aipercll, ut unum ex polis fuis habeat ver-
fus E , aliumque in pahe oppoAta verfus B , vertaturque drea axem
EB, abi ad V.

Atque hic etiam notari debet , nonnihil adhuc contrarietatis in
illis motibus lore, A trium priorum vorticum ccUpticx ,hoc ell, cir- ‘rtmvcr^
culi ^ polis remotiifimi , Abi mutud dired^ occurrant in pundo E,
in quo At polus quarti vorticis. Nam A, exempli causa, IVX At
illa ejus pars, qux ell drea polum E , vertiturque in orbem Iccun- fe confin.

K a diim

KB.

vide fig,
pag.fcq.

LXVI.
Motus iJ!o~

LXVII.

Duarum

Pars T r r
dum ordinem notarum I V X , primus
vortex radet illara Iccundum lineam rc»
dam £ I , aliafque ipfi parallelas , &
fecundus vortex eandem radet fccundiun
lineam E V , & tertius fecundum lineam
£ X. , qua ratione motui ejus drculan
nonnihil repugnabunt. Sed hoc facili
natura per leges motus emendat , trium
priorum vorticum eclipticas nonnihil
infle&cndo in eam partem , fecundum
quam.vertitur quartus 1 V X ; quo Ht ut
illi poflea ipfum radant » non fecundum
lineas redas EI, £ V , £ X , fed fe-
cundum obliquas i 1, z V, )X,

& ita cum ipHus motu plan^ conlen-
dant.

Necfim^ ullus mihi videtur excogita-
ri poffe alius modus , fecundum quem

variorum illorum vorticum motus fibi mutu6 miniis adverfentnr. >v«rt:cum
Si enim duorum polos fc mutu6 tangere fupponamus , vel ambo in pthnftmu^
eafdcm partes ferentur, & ita in unum vorticem cc^fcent; vel in
conrrarias , & ita flbi mutud quammaxim^ repu^j^punt. Atque
ided quamvis non tantum mihi affumam, ut omnium cccli vorti-
cum fitus fc motus aufim determinare , puto tamen generaliter
poffe a£Brmari, atque hic fatis effe dcmonflratum , polos cujufque
vorticis non tam vicinos effe polis aliorum vorticum contiguorum,
qu^m partibus ab ipfbrum polis valde remotis.

Prxterea , inexplicabilis illa varietas quz apparet in fitu fixarum , L X V 1 1 1 .
plani oflenderc videtur , illos vortices qui circa ipfas volvuntur non
effe inter fexquales. Quod autem nulla ftella hxaefle poflitnifiin
centro alicujus talis vorticis, ex ip&rum luce judico eflc manife- ht^equaltt.
flum : lucem enim accuratidimi per tales vortices , ac fine illis nul-
la alia ratione pofle ^plicari , partim ex jam didis , partim ex infr^
dicendis patebit. Etciim nihil plani aliud in Fixis fenfu percipia-
mus , prxter ipfarum lucem & apparentem fitum , nullam nabemus
rationem aliud iis tribuendi , quUm quod ad hxc duo explicanda re-
quiri judicamus. At non magis requiritur ad lucem explicandam, uc
vortices materix coeleflis circa ipfas volvantur , qu<im adapparen-

K 3 tem

Principiorum Philosophias

P A « 5' T E K T I A< 79

tem earum Htum , ut KH vortices fune magnitudine inzqualcs. Sed
n funt inaequales * nccefle eft » ut quorumdam partes ^ polis re-
motx ) tangant aliorum partes polis vicinas : quia majorum & mi>
norum Hmilespartes ad invicem applicari non poflunt. ■

Ex his autem cognofei poteft materiam primi elcmenri , fluere LXrx.
condnu6 verfus centrum cujufquc vorticis, ex aliis drcumjaccnti-
bus vorticibus, per partes ejus polis vicinas; ac vicevcrla, ex iplb
in alios circumjacentes vortices effluere, per partes, ab ejufdempo> lis cujitjftM
lis remotas. Nam fi ponamus , exempli causa , A YB M efle vorti*
cem primi coeli, in cujus centro eft Sol , ejulquepoloseflc A aufira* fmceHtnm,
lem , & B borcalcm , circa quos totus gyrat; quatuorque circumja- <■«»»»
ctntes vortices K O L C gyrare circa axes T T , Y Y ,.'4 Z , i M M ,
ita ut ille tangat duosO&C in iplbrum polis, &aliosduosK&E,
in partibus ab eorum polis valde remotis : patet ex antedidis, omnem
ejus materiam recedere conari ab axe AB, atque ide6 majori vi
tendere verfus partes Y & M , qu^m verfus A & B ; Cumquein Y
&M occurrat polis vorticum O & C, in quibus nomuagna eft vis
ad ei refiftcndum ; & in A & B occurrat partibus vorticum K & L ,
qux ab eorum polis funtremotifflmx, ac proinde majorem habent
yim ad eundum ab L & K verfus S , quim partes circumpolares vor-
ticis S, ad eundum verfus L & K: non dubium eft, quin materia
qu£ eft in K & L , progredi debeat verfus S, atque illa qux eft in
S , verfus O & C.

• Atque id quidem non tantum de materia primi elementi , ftd c- L X X.
tiam de globulis fecundi effetintelli^dum, linuUxcaufx peculia-

horum motum eo verius impedirent. Verum , quia multd ccle- elemtnti mm
n6r eft agitatio primi elementi qu^m fecundi , f«npcrque ipfi liber mtsSt,
eft tranfitutj^ illos exiguos angulos , quii globulis fecundi occu-
pari non pofl^t, etfi tingeremus omnem maiirtam , tam primi
quim fecundi elementi , contentam in vortice L , uno & e^cm
tempore I loco medio inter centra S & L , progredi ccepiffe verfus
S, intcUigeremus tamen illam primi clementi , citius ad centrum
S pervenire dcbuiflc , quim illam fecundi. Atqui materia primi ele-
menti , fic in fpatium S ingreffa , tanta vi protrudit globulos fecun-
di , non modo verfus eAipticam eg vel M Y, fcd maximi etiam '
verfus polos/d vel AB, quemadmodum mox explicabo, ut hac
ratione impediat , ne illi qui veniunt ex vorjijccL, propius accedant
vcrfusii^ , quim ufque ad certum aliquem terminum , qui hic li-

PRINCIHORU'11 PHItoioPHIiE

P>A R I • T E R T ‘T A* , ' ff

teri B notatus eft. Idemquedc vortice K, & aliis omnibus eft jiv
dicandum. ^

’’Pnetciea ctwm conliderare oportet , pai^ralas f^ndi clement? LXxr
volvuntur circa centrum L , non foliJm babere vim recedemm^j!^^^^'''^
ab ifto centro , ffd etiam perfeverandi in fua celeritate ; quae duo Cibi iZrJiMit.
quodammodo adverfantur : quia dum gjTantin vortice L , i vicinis
alHs vorticibus , qui fupra & infra planum hujus figurae intclligcndi
funt , intra certos terminos cohibftx non pofTunt 'e\^ri vorfus B» f
qUin tardihs moveanglLwcrX & B, qnihn inter L &. alios vi<-t
ch»os vbnio^ extra^^Bttm hujut^gur* intclfigendosT &

dem tant6tirdihs>quai^ Ratium LB erit majus: ‘Nain chmcir^
culariter moveantur , 'ifcn pofTunt plus temporis impendere in’
tranfeundo inter L & iftos alios vortices, qu3Lm inter L & B.<

Atque idcirco, vis quam habent ad recedendum i centro L , e£-
ictt quidem ut nonnihil evagentur verfusB, quia ibi occurrunt par-
t&us drcumpolaribus vortidsS, quae nofl dtfBculeer ipfis cedunt;
fodexadveribvisquam habent, ad ivtinendam celeritatem lui r
tus , inqMdit ne ulque aded evagentur , ut ad S perveniant. Qi
idem non hd>a Ic^aim in materia primi elementi : etii enim in hoci
confendateum paAlculis fecundi, quod fimul cum ipfis gyrando,^
recedere conetur l oemris vdrncura io quibus condnetur; in «oj
tamciM|U^^diflentit,qudd'iKu^o]pu$ fitut quidquam defuacc-^
Icritatflmittat , ciim ^ iflis centris recedit, quia ubique feri xq
quales m^enit vias, ad motus fuos continuandos; nempe in angu^

Itis angulorum , qui ^ globulis fecundi efemend non implentur.
Quamobrerri noq dubium efl, quin materia ifta primi elementi y
continuo fluat verfus S , Kr partw polis A & B vicinas , non mo-
dd ex vorticibus K&Ljftdetiamcx pluribus aliis, qui non exhi-’
binturinliac^figura; quia non opines in eodem plano funt intelli-
gendi , nec verum eorum fitum , nec magnitudinem , nee numc-^
rum pofTum determinare. Non etiam dubium cft, quiri eadem
niateria effluat ex S, verfus vo^jQb O & C , pc etiam verfus plu-
res, ftd quoruiri ncc fitum , nec magnitudinem , nec numenun dc-
fmiq; Ut neque definio , an eadem illa materia, ex O & C lta>
tiai Certatur ad K an podiis digrediatur ad multos alios
s^rtices , ^ primo coelo reaodores , anctum circulum fui moras
abfblyat.

;’t mo H rodo ipflngovM-
L ^ ,grSe-“*

■ ty V

PrIKCIMOUVM pHTL^SbiHIA

•• -TSiT»!

»\*

\*i\

/ / /

'M/ff

, rJS

mfVfjtwr

Pars Tt h «. t i a« t
tur in fpatio d *fg- Nempe illa ejus pars qu* venit ab A
pei^t ufque ad i » ubi globulis fecundi elementi occuracns> illos
verfus B propcllifi eodenaqup ^Odo alia parsquac veniti B, rcfta
pei^t ufque ad/* ubi occurrit globulis fixundi elementi * quos
«pellit verfus A ; Etftatim tamquzeft verfusd* quJm qux ver-
fus /, reflcdbiur in omnes partes verfus eclipticam e g, omnef*
que glqibulos fecundi elementi circumjacentes xqualitet pellit ;
ac dengue per meatus, qui funt inter iftos globulos circa ecliprf--
ctm tgt verfus MS( Y elabitur. Prxterea dum ifb materia pri-
mi elementi * propridiltfotu fic rc<fb fertur * ab A & B verfus'
d'Sc fi fertur etiam circulariter' motu totius vorticis^ drea asfenri
A B ; aded ut fingula ejus ramenta lineas fpirales * five in modumt
cochlex contortas* deferibant; qux fpirales poflea* cum ad<f&/

t «nerunt * inde utrimque refleduntur verfus cdipricam e g :
quia fpatium de/g, majus efl quam meatus* per quos mate-*
lii primi elementi in illud ingreditur* vcl ex ipfb egreditur, id-<
dpeo femper ibi aliqua ejus materix ^ars manec^ cor^Tque
dOimumv componit , quod perpetuo 9rca axem /T fe ipfum
rotat.

‘ Notandumque eft in primis , hoc corpus fphaericum cflc debc«i^L X X 1 1 T.
Quamvis enim ob inxqualitatcm vorticum , non putandum

• , • . • • 1 ntiMMahUm

ommnp jrqualem co[^in matenx pnmt dementi fummitti jttm

Sj* ^ vpiticibus vidnis unius poli * atque ^ vidnis alterius ; nec «ijftru St-
ctiam Hios vortices ha cfle fitos , Qt nmeriaro illam in partes dire-
oppofitas mittam ; nec alios vortices * primum ccelum ver-'
fus ejus cdipricam tai^ntes , certum aliquem ipflus circulum* qui
pro ecliptica ^umipoflit* eodem modo rupicem* materiamque ex
S * per omnes partes iAius drculi * aliafque tpfi vtdnas ^edien-
tom-* pari fadlitatc infeadminere : Nontamen'’indeullx inzqua-
Jitates in figura Solis argui pofTunt* fed tamiim in ejus fitu, motu
& quantitate. Nempe ii vis materix primi elementi venientis i
polo A verfus S * major fit quj|m venientis iljnoloB* illa quidem
materia priufquam alterius occuffu repelli polnt * longius progre-
dietur verfus B * qu^m hxc altera verlm A ; fcd ita longius progn-
diendoejus visminuctur; ac juxta leges naturx * femutub tandem
ambx repellent illo in loco, in quo carum vhes erunt inter fd|>land
squales * atque ibi corpus conAituent : quod proinde remo-
tius erit i polo A * quiUn i polo B. Sed non nu^ori vi pelluntur

L I glo-

^38

• *• • *y

CtlBUOTfc,-

!:ir‘!

PrINCIPIOHO M PRIlOSDPHIiE

PaR-S TeRT TA.I1 S .
globuli fecundi dementi, in ejus circumferentiae parte </, quimin
parte/, nqc ide6 circumferentia ifk minii s-crie<t>tun^. lten«<|[i
materia pHmi clen)enti , fadliiis egrediatur ex S verfus O , qo^i
irerfusC, (illic (dlicet liberius fpatium inveniendo) hocipfb cof-
pus S nonnihil accedet verfus O , & Ufo acceffu fpatium intetf-
K^m minuendo , ibi tandem ilffctur , ubi vis erit utrimque xquur
|is. Atque ita, quamvis ad folos quanior vordees LCKO rcila
ceremus, modo tantum cosfuppoittmQseflc inter feinxqualcs ,|n
de (equitur , Solem S’, nec in ^atio medio inter O&C, nec -i
dam in medio inter L & K e(Tc debere. Majorque adhuc in
£tu inxqualitas poted; imelligt ex eo , quod aHi plUrcs vorde
ipfum circumftent.

Prxterca fi materia primi elementi , veniensex vordeibus K & L » L X x r v.

« an fecundiun lineas tam rafias feratur verfus S, quam verius alias
iquas partes) exempli casa , quz venit ex K v^use , quai em
lei^x L verfus hinc fiet ut poli /d, cirta quos tou Solis ma|
teidni^crtetur , non fine in hneis redis i K ^ L a^.S dudts/
fed Auilralis / aliquantb magis verfiis r accedat , 3c Borealis J
verfus Item fi linea reda S M , per quam materia primi elei
mend facillimi egreditur ab S verfus C » tranicat per puodur

«i

ruetueru.

dreumferendx' / e d , viciniu» pundo d quilm pufldo /j ac lii
S Y , perquam illa materia praecipui tendit ab Sv|dw trani
per pundum circumferendx fgd, vicinius pundo^u^m pun _

4 » hinc fiet utr^ Solis ecliptica , five pbnum in quo movetur ilb^ . . '

(^us materia, qux maxinaum circulum delcribi^, paulo magis in-
clinetur l parte e , verfus polum d , quiim verfus polum/, fcd tamenj i
non tantum quam CncaredaS ; atque ex parte^ , magkinciine-|
tur verfus /qu^m verfusd , (^ edam non tantum qtj^ reda S Y4
l^nde fcquetur axem , circa quem tota Solis materia vertitur, & oiw
jus extremitates funt poli /d , non ellc lineam acairat^ redam , fi4
nonnihil curvam five infiexam ; materiamque ifiam aliquantb cele*
riusgyrareintcrr & d, vel intcr/&^, qu^m inter r&/, veld&^,’
acfbrt^ edam, oteomnino xqtiali celeritate gyrare inter e 6cdg
atque inter/&

Quod tamen noe potefl impedire , ne ipfius corpus fit quam pro- L X X v.
x^i rotundum ; quia interim alius eius motus, ^ polis verfus ecK-
pocam , mxqualitates iltas.coropentat. Eademque raoonc , qua. vi» re ne ejutfi.
demus ampullam vitream, exeo Iblo fieri rotundam, quod aer in

L } ejus

pRXNCtProaUM PKX-LOrOPHI-®

r-^5y>v/;

'^//i’i

• A« • • • • • •

■ nU»

.V T#

- P- A K- f T B' R T r *; §7

ejus mat eriam igne liqucfadbm , per tubum ferreum immittatur :
quia nemj% iH&M » , non majori vi tb ampuUzoriricio in cjus£]^
pumtenait, quito inrie i»oranes alias partes refleditur, &

£icUi illas omnes pellit : Ita materia prirni elementi , corpus SoH
per ejus polos ingreffa, debet oijpes globulos Icaindi clemeiif
circumjacentes, aequaliter undequaque repellere; non miniis ille
in quos obliqui tantiun refleditur,qu^m illos in quos diredd imi
pingit. .

Notandum tleinde materiam ifiam primi elementi , ejuamdii LXXVI.
verfatur inter globulo*’ fecundi , habere quidem motum redum , I
polis A B ad Solem , & J Sole ad eclipticam Y M , ac circularem
circa polos toti calo AMBY communem; fcd praeterea etiam, 'vn/sfutm-
{wximam &prxcipuam partem fux agitationis impendere, ih mi»

Sciarum fuarum figurisaOidu^ mutandis, ut omnes exiguos angut
Ibs per quos tranlit ,accuratc poflit implere ; Unde fit , ut ejus vis
Vaiw divila , debilior fit ; ac fingul* ejus minuttx , motibus globu* -
Jonhn fecundi clementi fibi vicinorum obfifqoantur , femperqu#
parats fint ad exeundum ex illis angufiib , in quibus ad tam oblii
quos motus coguntur> atque ad reda percendum verfus quafcun-
que partes. Eam autem materiam , qux cft in corpore Solis coacer*

▼ata, valde multum ririum ibi habere, propter confenfura fuarum
omnium partium in cordem celerrimos motus, omiKfque ilbs fuat
vires impendere , in globulis fecundi d^cnddiTumjacentibus hintf '

lidc propellendis. %

Atque ex his poteft intcHlgi , quantum n r tea* ^'mi elementi LlifXtMI.
conferat ad illam adionem , in qua lucem confiftereanti monuimus,
&quomodo illa adio non modo verfus eclipticam , (cd etiam vera „„
fhs polos in omnes partes (e difiundat. Nam primo , fipucemusclle -v/rfut Eth- -
aKquod fpatium in H, fola materid primi clementi
tamen Gtis magnum ad unum aut plures ex globulis fecundi reci» /m ptht fi
piendos , non dubium cft quin uno & eodem temporis momento ^
globuli omnes contenti in cono ii H/, cujus bafis eft concavum he»
mifphxrium d r/, verfus illud accedant.

jamque id fuprd ofien^ym efl, dc globulis contentis in rrianguloi, l.xxvni.
CUJUS bafiseratfanicirculuseclipticx iblaris^ quamvis nondum
ddio primi clementi fpedaretur; l^nun(,hoc ipfumde lirdeAi, fi-;^/if^ fi
^Ique etiam de reliquis in roto cono eqgrenris, hujus prim^c^e^
menti ope clarius patebit. Ea enim ejus parsljux corpus Solis compo-

■

Principiorum PmtoJoPHi*

■ . .4i

m0M

ParsTeutia*' 9^

ait, tam globulos fecundi elementi qui funt verfus eclipticam e,
qu^m etiam eos qui funt verfus polos d, f, ac denique omnes qui
funt in cono d H/, verfus H propellit; neque enim ipfa majori
vi movetur verfus e , qu^m verfus dScf, aliafque partes inter-
medias : illa vero qu;^ jam fupponitur effe in H , tenoit verfus Q
unde per K & L, veifus S , tanquam in drculum n^rediatur. Ideo-
que non impedit ne globuli ifli ad H accedant > & eorum acceffu
fpatium qu(^ prius ibi erat , corpori Solis accrefeat , impleatur-
que materia primi clementi, i centris K L & fimilibus eo con-
fluente.

Quin ipfa potiits ad hoc juvat ; ciim enim omnis motus tendat L X X l X.
in lineam reftam , materia maximi agitata in H exiftens , magis pro-
pendet ad inde ^rediendumquilm ad remanendum ^ quo enim fpa- uMm* exigui
tium in quo verfatur cft anguflius , c6 magis inflexere cogitur fuos
nvDtus. Et idcirco minimi mirum efle debet, qu6d fepe ad motum
alicujus minutiflimi corporis , alia corpora per quantumvis ma^a m»ta n»-
fpatia diffufa, fimul moveantur : nec proinde etiam , cur non tantum
^lis, fed & flellarum quammaximi remotarum , adio ad terram
ufquc , in minimo temporis momento perveniat.

Si deinde putemus fpatium N, folamaterii primi clementi ple- LXXX.
num efle , facile intelligcmus omnes globulos fecundi , qui conti-
nentur in cono^ N e , i materia primi, quae in Sole exiftens, l tenJatver-
d verfus /, fimulque verfus totum hemifphsrium efg magn^ vi /w
movetur, e6 verfus pelli debere, quamvis ex fe ipfis nullam forti
habeant propenfionem ad iftum motum ; neque enim etiam ei repu- *

goant; ut neque materia primi elementi, qux eft in N j ipfa em‘m
paratiffima cft ad eundum verfus S , ibique fpatium implendum ,
quod ex eo qu6d globuli hcmifj>hzrii concavi tfg , verfus N fo-
rentur , corpori Solis accrefeet. Nec iilla eft difficultas , quod uno
& eodem tempore, globuli fecundi clementi ab S verfus N , &
materia primi ab N verius S , tanquam motibus contrariis debeant
forri : cum enim hxc materia primi , non tranfoat nifi per illa an-
guftiffima intervalla, qux globuli fecundi non replent, ejus motus ab
ipfis non impeditur ; ut neque videmus in illis horolc^iis , quibus
depfydrarum loco nunc utimur , arenam ex vafo fuperiori defeen-
dentem, impedire qu6 miniis aer ex inferiori, per interftitia ejus
granulorum adfcendat.

Quxri tantum poteft, an tanta vi pellantur globuli contenti in LXXX I.

M cono *^“**'*

Principiorum Philosophia

.*»i

ParsTertia. 91

<ono#N gi vcrfus N » l fola materia Solis, quanta glohuii fHd
verius H, ab eadem materia Solis , acfimul ^ proprio motu ; quod
non videtur, fi H & N ab S aequidiftent. Sed quemadmodum,
ut jam notatum cft, minor cft diftantia verfus polos, inter Solem
& circumferentiam cocIi quod illum ambit, quim verfus eclipti*
cam : ita tunc ad fummum illa vis efle poteft aequalis., ciim eadem
eft proportio inter lineas H S & N S , quae eft inter M S & A S.
Unumque tantum habemus in natura phxnoraenum , ex quo ejus
rei experimentum capi poffit : nempe cum forti aliquis Cometa tan-
tam coeli partem pererrat , ut primo vifus in Ecliptica , videatur
deinde verius unum ex polis, ac pofiea rurfus in ecliptica , tunc enim
habita ratione ejusdifiantix, potefixfiimari, an ejus lumen (qund
^ Sole ciTe infrl ofiendam) , exteris paribus majus appareat verfus
eclipticam , quam verius polum.

Supereil adhuc notandum circa globulos fecundi elementi, eos LXXXir.
qui proximi funt centro cujufque vorticis, minores eife ac celerius
moveri, qu^m illos qui paul6 magis ab codiftant,idque ufque ad cer-
tum terminum , ultra quem fuperiores inferioribus celerius moven-
tur A quantum ad magnitudinem funt xquales. Ut hic exempli cau-
ia , in primo coelo putandum eft , omnium minutiffimos globulos fe- quam

eundi clementi , efle juxta fuperficiem Solis d efg , & paulo remotio- remotieret,
res gradatim eilc majores, ufque ad fuperficiem fphxroidis HN QR,
ultra quam omnes funt xquales; atque illos qui funt in hac fuper- Jiantiam,
fide H N QR , omnium tardiflimi moveri ; adeo ut fort^ globuli
H Q, tringinta annos vel etiam plures impendant, in abfolvendo
uno circuitu circa polos A B , fuperiofes autem verfus M & Y ,
itemque inferiores verfus e 8c g y celerius moveantur, & tam fu-
premiqu^ infimi, dreuitus fuos intra paucas hebdomadas abfbl-
Vant. ^ remt-

Et primo quidem, quod fuperiores verfus M & Y celerius ferri *Lxxxiir.
debeant, quam inferiores verfus H & fadli demonftratur. Ex eo Cur rem»-

cnim qu6d fuppofuerimus, omnes in principio fuiffe magnitudine
xquales (ut par fuit, quia nullum habuimus ipfarum inxqualitatis wamitr
argumentum), & quod fpatium in quo tanquam in vortice drculari-
ter aguntur, non fit accurati rotundum ; tum quia alii vortices dr-
aimj acentes non funt xquales, tum edam quia illud debet efle angu-
fUus, ^r^pne centri cujufq; ex ifHs vorticibus vidnis,quiim e regio-
ne aliarum ejus partium; neceffe efi ut aliquando quxdam ex ipfis ce-

M i leriiis.

Principiorum Philosophia

P A R * T fi » T I A. 95

Icrius ) quim ali* moveantur , ciun nempe ordinem debent muta-
re, ut ex via latiori tranfcant in anguftiorem. Sic exempli causi,
duo globi qui funt inter punfta A & B , non pofTunt tranfire in-
ter duo viciniora C & D, niA unus alium prscedat, Sc manife-
ftum eft eum qui praece-
dit , altero celerius move-
ri. Deinde quia omnes glo-
buli primi coeli , tota fua vi
recedere conantur ^ cen-
tro S , ftadm atque aliquis
ex ipAs celerius qu^m vid-
ui movetur, ille, hocipib
majorem habens vim , ma-
gis a centro illo recedit ; &
ha icmper ruperiores illi
•funt qui celerius moventur.

Quanta autem (it ifta eorum celeritas , (bla experientia docere poteA;
nullamque habemus ejus experientiam , nifi in Cometis , quos ex uno
coelo in aliud migrare infril oAendam : utnequepoflTumusdetermi-
nare tarditatem drculi H Q, niA ex motu Saturni, quem in illo vel
infra illum e(Te demon Arabo.

Quod verd infra terminum H Q, globuli propiores centro S , ce-
lerius drculum (uum abfolvant quikm remotiores , probatur ex cir-
cumvolutione materi* (olaris , omnem illam coeli partem Abi vid-
nam fecum rapientis : neque enim potcA dubitari , cum ip(a At ce-
lerrimi agitata, & (emper aliquid (ui per anguAos meatus, quiAint
inter globulos fecundi elementi , verfus eclipticam emittat, & ver-
fus polos recipiat , quin habeat vim Acum rapiendi globulos i Aos
ufque ad cenam diAantiam. Huju(que dilbnti* terminum dcAgna-
mus ellipA H N QR , non circulo : quamvis enim Sol At (phsricus ,
ac non minori vi pellat materiam coeli drcumjaccntem verfus polos
quiRn verfus eclipticam, illa a^one in qua ejus lucem conA Aere di-
ximus, non potcA tamen idem intelligi de hac altera adione, qua
iAam coeli materiam fecum in orbem raph, quia pendet sl (bloejus
motu drculari , circa fuum axem ; qui motus procul dubio pptentior
eA in ediptica , quilm verfus polos; & idc6 hic H & Qmagis diAa-
rc debent ab S , qu^ N & R. Atque hinc infri ratio reddetur , cur
Cometarum cauds aliquando re^ , aliquando curv* appareant.

M j Ciun

LXXXIV.
Cnr'S«lit
proximi , ce-
lerius etuon
fertsntier,
fuim pauli
remotiores.

Pm»ciPioi,„„ Phhosophi*

.• .. .

ParsTertia. P5

Ctun autem hic intra terminum H Qj inferiores globuli mate-
rix coclcftis , celerius moveantur quim fuperiores , delxnt etiam efle
minores; (i enim ell^t majores vel xquales , hociplb haberent
plus virium , ideoque fuperiores evaderent. Sed ubi femel contin-
git > aliquem tanto eilc minorem iis qui fupra ipfum funt > ut magis
ab iis magnitudine fuperctur, quim illos celeritate fuperct, femper
poftea illis inferior manere debet. £th ver6 globulos idos , in prin-
cipio qu^m accuratilTim^ xquales ii Deo fa<dos luide fupponamu$>
fieri tamen non potuit lapfu temporis , ob inxqualitatcm fpatio-
rum qux percurrunt y & inxqualitatcm eorum motus inde or-
tam , ut paulo ant^ demondratum ed , quin aliqui aliis minores
evaderent, iique edent fatis multi , ad (jiatium H N Q R. implen-
dum. Neque enim confideramus hoc (parium , cum magnitudi-
ne totius vonicis A Y B M comparatum, nifi tanquam admodum
parvum ; ut etiam magnitudo Solis ad ipfum comparata , perexigua
ed intclligenda; quamvis ida eorum proportio, non potuerit hic
in figura exhiberi , quia nimis vada e(Te debuilTct. Notandum etiam
ed varias ede alias inxqualiutes, in moribus partium cali,prxfer-
cim earum qux funt inter S & H vel de quibus paulo polt com-

modi iis agetur.

Denique non ed omittendum , materiam primi elementi ve-
nientem ex vorticibus K L & fimilibus , prxeipu^ quidem ferri
verfus Solem, fed plurimas tamen etiam ejus partes, per totum
vorticem A Y B M difpci^ , atque inde ad alios C O , & fimi-
les , tranfirc , ac duendo circa globulos Iccundi elementi , effi-
cere ut ipn tum circa propria centra , tum forte etiam aliis modis
moveantur. Cumque ncidi globuli non una tantum ratione, fed
multis diverfis eodem tempore agitentur , hinc clard percipitur ipfbsi
cujufcunque figurx fuerint in principio , nunc debere ede plan^
iphxricos, non indar cylindri aut cujufvis fphxroidis} unii tantum
exparte rotundos.

Podquam autem naturam primi & fecundi elementi fic utcunque
explicuimus, ut tandem de tertio agere podimus, confiderandum
ed , materiam primi non ede xqualiter agitatam fecundum omnes
fiias minutias , fed (xpe in perexigua ejus quantitate , innumeros re-
periri diverfos gradus celeritatis. Quod perfacile demondratur,
tum ex modo quo ejus generationem fupr^ deferiprimus , tum etiam
ex continuo ejus ufu: Eximus enim eam genitam ede ex eo, quod

parri-

LXXXV.

Cur iidem
Stlis wtxi~
mi, Jtnt Tt-
mttttrAus
tnmtres.

LXXXVI.
Gltbultt Ji-
citmii (U-
mettt! va-
riis modis
Jtmidmivt-
ri, tfut fit ut
flant fi>ka-
rai rtddttn-
tur.

LXXXVII.
f^arits tffi
gradus ctU-
ritatis m
minutiis
frtmitU-
rutnti.

9<J PR iNCiRioKuM Philosophia
particais fecundi elementi nondum fphzricae, ied angulofe* ae
totum fpatium in quo erant implentes ) moveri non potue-
rint» quin earum an^i attererenriir» ac mmutiz» ab iis attrita
illo feparatz , figuras fuas diverfimodd mutarent » pro ratione di-
verfi loci occupandi, ficque primi elementi formam affumerent;
nuneque adhuc eodem mooo putamus , illud primum elemen-
tum infervire implendis omnibus (patiorum angufliis , quz cir-
ca alia corpora reperiuntur. Unde manifefhim eft unafquafque*
ex ejus minutiis , majores inido non fiiiffc qu^m anguli pardeu-
larumex quibus exfeindebantur ; five qulim fpadum, quod tres
globuli fe mutud condngcntes, in medio fui relinquunt; atque
ideo quafdam ex ipfis plane indivii^ manere potuifle , dum ahx
interim egredientes ex angufHs fpadis , quorum figura mutabatur
magis & magis , indefinite dividi debuerunt. Sint exempli causa ,
tres globuli ABC, quorum duo primi A & B , fe mutu6 tangentes
^ ^in C, circa propria centra tantum vertan-
tur, dum intenm terdus C, tangens pri-
mum in E , volvetur fupra ipfum ab E ver-
fus 1 , donec punfh) D tangat fecundum in
punfto F , manifeftum eu materiam pri-
mi elemcnd,qux continetiu in (pado trian-
gulari F G I , five ex pluribus ramends
conflet, five tantum ex uno, pofTe inte-
rim manere immotam ; fed illam qux eft in
fpatio F I E D neceifsdo moveri , & nul-
lum tam exiguum ejus ramentum , inter
punfta D & F pofle defignari , quod non fit majus eo quod inde
xufertur fingulis momentis. Quia globulus C accedendo ad B ,
efficit ut linea D F tranfeat per innumeros diverfbs gradus brevi-
tads.

Sic iptur in materia primi elementi, quxdamfunt ramenta reli-
quis mintisdivifa, & miniis celeriter agitata; quz citra fupponan-
angulis pardcularum fecundi , cum nondum in
ritatL^fxi- globulos tomat* crant , & omnia (pada Ibla implebant , non poflbnt
U td tffwn non habere figuras valde angulo!» , & ad motum ineptas; Unde fit
ut facili fibi mutub adhaereant, magnamque partem fu® agiradonis
transferant in illa alb ramenta , qu* minudfltma funt, & celerrimi
^ agitantur Qma juxta leges natur® majora corpora, exteris pari-
bus

Lxxxvin,

Eitftjutmi'

7nutu* tiiL
luertrt.

305

ParjTirtia-'

bus, &cili w id quod habenc agitationis in minora transferunt » qu^m
novam uJIam agitationem ab iftis aliis recipiant.

• Et quidem talia ramenta prxeipu^ reperiuntur in ea materia pri-
mi elementi, qu* i polis verfus medium coeli, lecundiun lineas redas
movetur ; ejus enim partes quamminimiim agitatx liifTiciunt ad
illum motum redum , non autem ad alios magis obliquos & varios ,
qui fiunt in aliis locis; ex quibus idcirco expelli Iblent, in viam illius
motus redi; & ibi congruantur in exiguas malTas , quarum figuram
hic velim diligentcrconfidcrari.

Nempe ciim fiepe tranfeant per angulla illa Ipatia triangularia
qux in medio trium globulorum l^ndi elementi , Ic mutuo tan-
gentium, reperiuntur; debent induere figuram in fua latitudine &
profunditate triangularem. Quantum autem ad longitudinem , non
facili ell iplam determinare , quia non videtur ab alia caufa pen-
dere, qu^m ^ copia materixex qua ilis malTuIx conflantur; fcd
fuflicit illas concipere tanquam exiguas columnas , tribus Uriis in
modum cochlearum intortis excavatas, ita ut gyrando tranfire pof-
fint per illos angullos meatus , figuram habentes trianguli curvilmei
FG I, quileroper inter tres globulos lecundi elementi, le mutuo
tangentes reperiuntur. , Quippe ex eo qubd fint oblongx, ac motu
celerrimo tranlcant inter iftos globulos lecundi elementi , dum in-
terim ipli alio motu drea polos coeli rotantur , dare inteliigitur il-
larum Itrias, in modum cochleamm debere elle intortas; & quidem
magis vd minus intortas, prout tranfeunt per partes axi vortids re-
motiores aut viciniores ; quia globuli fecundi elementi , cdeniu in
illis qu^m in illis rotantur , ut ant^ didum ell.

Aeetiam exeo quod ipfz veniant verfus medium coeli, ex par-
tibus contrariis; unx fcilicet ab Auflrali, alixa Boreali, duminte-
rim totus vortex circa fuumaxem, in unas& cafdem partes move-
tur : manifellum ell illas qux veniunt l polo Aullrali , non in caf-
dem partes debere intortas ellc , ac illas qux veniunt ik polo Bo-
reali , led plan^ in contrarias. Quod animadverfione valde dignum
puto; quia hinc vires magnetis infr^ cxplicandx , prxeipu^ depen-
dent.

Sed ne quisfort^ exilKmet, meline ratione affirmare, tres tan-
tum llrias in illis primi elementi particulis eife pofle , ciim tamen
globuli feCundi , non ita lemper omnes fe mutuo poffint contingere ,
ut tantum triangularia Ipatia drcale relinquant, velim hic notari,

N alia

LXXXIX.
T«Uj minu-
tiae pbi mu-
tui aaha-
rentff, pra-
nptu inve-
niri in ea
materia pri-
mi elementi,
jHxaptUe
aJ centra
vortkam
fertur.

XC.

^lua/u pt
figura ipa-
rummmu-
ti.TTum, ^ua
particula
ftriata dem-
ceps veta-
buntur.

XCI.

Ifiofparti-
culof ab ep-
peptis pHi$
venientes t
eentrarie
medoejfem-
tertae.

xcir.

Tres tan-
tum flriat
in ipfis ejje.

XCIIT.
Jtiter pitrti-
*uIm jhiit-
tM, (r 0-
rtmitputni-
mtStJftmast
•varias ejft
mlianon
tnag7utmfi-
tifs ittprmu
tlantntt.

5>K P r i n ctpi ortj m FHH,t)sropHr a

alia quzvis loca ampliora , qux inter globulos idos Izpe reperfutP

tur, habere femperfuos globulos, pland «quales iis trianguli FGF,

ac quantum ad eJetera efle in perpetua
mutatione ; aded ut pardculx diiate
primi elementi , per illa traidcuntes,
eam etiam figuram quam defmpfimus,
debeant induere. Nam, exempli caus3,
quatuor globuli A B C H , Ic tangen-
tes in punftis KLGE, relinquunt’ in
medio fui fpatium quadrangulare , cu-
jus quifque angulus, eft omnino squa-
lis unicuique ex angulis trianguli FG I ; cumque quatuor ifti glc^u«
li moventur , fj>atium iftud afTidu^ figuram mutat , fitque nunc qua-
dratum , nunc oblongum , ac etiam interdum in duo alia fpatia
triangularia dividitur; unde fit ut materia primi elementi miniis agi-
tata, "qux in eo exfiftit , ad unum vel duos ex ejus angulis debeateon-
fluerc , ac refiduum fparii relinquere materi* mobiliori , & figuras
fuas facilius mutanti, ut eas ad omnes iftorum globulorum motus
accommodet. Atque fi forti unum ex ejus ramentis, in uno ex illis
angulis exiflens , extendat (e ibi verfus partem illi angulo oppofitara ,
ultrafpatium «quale triangulo FGI, debebit inde expelli, ac pro-
inde imminui, cum accidet ut tertius globulus tangat dnos illos, qui
angulum in quo verfatur conficiunt. Nempe fi materia minus agi-
tata , occupans angulum G, extendat le verfus D ultra lineam FI,
inde extrudetur globulo C, atque eatenus minuetur , cum hic
globulus C accedet ad B, ut claudat triangulum G FI. £t quiapar-
tioil* prkni elementi , qusin eomaxhn* funt,& reliquis minus
agitnt*, per longos ccditradus tranfeundo, non poffunt non fepe
ita verfari inter tres globulos ad Ic invicem accedentes, non viden-
timpolfc induere ullam figuram determinatam, &aliquandiu in ipfis
permanentem, praeter illam quam dcicripfimus.

Etfi autem n* particul* oblong* ac ftriat* , valde differant \ re-
liqua materia primi elementi, non tamen illas ab hac dillinguimus ,
quandiu tantum inter globulos fecundi veriantur; tum quia nullum
peculiarem carum effedtun ibi advertimus ; tum etiam , quia multas
alias , non multo minorer, nec celerius agitatas , in ea contineri arbi-
tramur , ita ut inter omnium minutifiimas & iflas flriatas , innumeri
fint aliarum gradus, ut ex inzqualitatc viarum quas perlabun-
tur,agnofcipotcft. ' Sed

Pars Ter t-i a, 9^

Sed quando materia ifta primi elementi , ad corpus Solis alteriufve X c I V.
fideris pervenit , ibi omnes ejus minutix maximi agitatx » cum nullis
globulorum fecundi elementi obicibus impediantiu* , infimilcsmo> SS**
tus confcntirc laborant : Unde fit ut illx firiatx , nec non edam alix wl(lfUs-
multxpaulb minores, qux ob figuras nimis angulofas, molemve
nim is magnam, tantam agitadonem refugiunt, ab aliis minutiffi-
mis feparentur , ac fibi mutuo facile adhxrentes , propter inxquali-
tatem fuarum figurarum , moles aliquando permagnas componant ,
quxindmz co^ fupcrficiei contigux , fidcriexquoemcrleruntad- ^

junguntur, &ibi rcfifientcsilli a<%oni , in qua vim luminis confi-
flercfupii diximus, fimilesfimt illis maculis qux in Solis fupcrficie
confpici folent. Eadem enim radone, qua videmus aquam liquorefi>
que alios quofeunque , ciun igni admoti effcrvcrcunt , atque aliquas
pardculas diverfx a reliquis naturx , ac miniis ad motum apras in fe ^

Condnent , deofam fpumam qjc particulis ifiis conflatam emittere,
qux-Tupra ipfbrum Tuperficiem natare, figurafque admodum irre-
gulares & mutabiles habere fblet : itapcrfpicuumefl materiam So-
lis , utrimque ex ejus polis verfus eclipdcam ebullientem , debere
pardculas fuas flriatas , aliafque omnes qux facili fibi mutuo adhx-
rent, ac difficulter communi ipfius motui obfcquuntur, exfetan-
qu3lm fpumam expellere.

Atque hinc facile eft cognofeere, cur Solis maculx non foleant XCV,
apparere drea ejus polos, fcd potius in partibus eclipricx vicinis; &
cur figuras habeant valde varias & incertas ; & denique cur in orbem puM^trum
circa Solis polos, fi non tam celeriter quam ejus fubftanria , faltem nuuMlemm
firaul cum ea parte cceli qux illi proxima eft , moveantur.

At ver6 , quemadmodum plerique liquores eandem fjjumam, XC VI.
quam initio cfFervefcendo emittunt, rurfus poflea diutius ebullicn-
do reforbent & abfumunt ; ita putandum cft , eadem facilitate qua
materia macularum ^ corpore Solis emergit, atque in ejusfuperfidc na-ytteurv^
cumulatur , paul6 poft etiam imminui , & parrim in ejus fubftantiam
refundi; partimqueper ccelum vicinum difpcrgi. (Non enim ex to-
to Solis corpore, fcd tantum ex materia qux recens in illum ingref- -
{aefl, maculx iflx formantur.) Ac reliqua materia qux diudiisin
eo permanfit , jamque , ut ita loquar , exeexffa efi & d(^xcata , fum-
.ma vi feroper gyrans , partim eas qux jam fadx funt abradit , dum
interim alia in parte novx generantur , ex nova materia Solem inerc-
diente : unde fit ut non omnes in iifdem lods appareant. Et fani

N » tota -

XCVII.
€ur m attM-
rtouUm ex-
tremitate
ttUrtt hrtdit
tffareMt.

XCVIII.
^lumoiU
naruU m
ficidst ver-
tantur t vel
ttntra.

XCIX.
Iu quales
fartkulai
tuacuLe dif-
ftivantur.

Si^cda ex
tfjit ather
meet Selem

tOO PrIKCTVIORUM PHTLOSOVHIiK

tota Solis fuperfides , partibus drcumpolaribus exceptis, materia
ex qua componuntitftegi folet; Atqui maculz tantum efle dicun-
tur, ubi materia illa efttam denfa& Aipata, ut vim luminis Sole
venientis notabiliter obtundat.

Praeterea poteft contingere , ut macul* ift* , cum funt paulo craf^
fiorcsflf denfiorc», prius in fuadraimferentiaqu^min medioatte-
rantur , ik puriore materia Solis eas circumfluente.; licque utextremi-
tates earum dreumferentiz, in acutum definentes, ejus lumini perviae
fint : undefequitur ipfasibi Iridis coloribus pingi debere, ut ante-"
haede priOnate vitreo in Meteoris cap. 8 explicui. £t tales aliquan-
do colofcs in illis oblervantur..

Sepe etiam contingit, ut materia Solis drea maculas irtas fluen-
do, rupraipfarumextremitatesafluigar; tuneque, inter illas Srcoelr
vicini fuperfidem intercepta, cogitur ad motum folito celeriorem :
Eodem modo quo fluminum rapiditas (cmpereil major in locis va-
dofis& anguflis, qu^m in latis & profundis. Unde (equitur Solis
lumcfi ibi aliquanto fbrtiiis clTe debere. Atque ita maculz in fecu-
las converti (olent, hoceft, quzdam (olaris fuperftcid partes, quae
priiis aliis erant ob(curiorcs , poftea fiunt luddiores ; Ac vicevei^ ,
feculz in maculas mutari videntur, ciimhisuna exparteinfiibriho-
rem Solis materiam demerfis , magna copia novz materiz alia ex
parte ipfis accedit , & adhzret.

Ciim autem iflx maculz dilTolvuncur, non abeunt in minutias
plane fimiles iis ex quibus fuerant conflatz ; fed partim in tenuiores,
acfimul (olidiores, five figuras miniis angtilofas habentes; quo no-
mine ad motum funt aptiores, &idc6 fidieper meatus, qui funt
inter globulos coeli circumjacentis , verfus alios vortices tendunt;
partim in tenui(Timas , quz ex aliarum anguhs erafz , vel in purifli-
mam Solis fubftantiam convertuntur, vel abeunt etiam vcrfiiscoe-
lum; partim denique in cralfiores, quz ex pluribus ftriatis , aliifve
fimul jundiscompofitz, verfus coelum expelluntur, ubi, cbmfint
nimis magnz ad tran(cundum per illos anguftos meatus , quos glo-
buli fecundi clementi drea (c relinquunt, ip(a etiam globulorum illo-
rum loca fubingrediuntur, &:quia figuras habent vald^ irregulares
Ar ramofas , non tam fadli ac illi globuli moveri polTunt. .«

Sed fibi mutuo nonnihil adhzrentes , componunt ibi magnam
quandam molem , rariflimam , & aeri (five potius ztheri) terrz cir- •
oumfulb non abfimilcm , quz \ Sole circumquaque ,fbrt2 ufque ad

(phzram

P A R S T E R T T A. lOI

^hsntn Mercurii , vd eriam ulrra illam > fe extendit. Nec tamen & /Mm
a^heriftein immenfum crelcerc poteft, eriamli novae femper pai>
ticulae ex macularum diilblutione ipH accedant , quia globulorum tbn^^
fecundi clementi, per illud & circa illud continua agitatio, facili
poteft totidem alias diflbl vere , ac rurfus in materiam primi elcmcn-
ti convertere. Quippe omnes Solis aliorumque (iderum maculas, mentim re-
ut & totum stherem ipds circumfufum , quoniam ejus partes ad
motum miniis aprz funt , quim globuli fecundi elementi , ad ter-
tium elementum referimus. ^

Sed ver6 macularum produ&io vel diffolutio, \ tam minutis & CT.
tam incertis caufis dependet , ut minimi Iit mirandum , fi cpiando
nulhe prorlus in Sole appareant, vel fi & contra nonnunquam fint
tam multx, ut totum ejus lumen obfcurcnt. £x hex enim quod folutiottemi
pauca abqua, ex ramentis primi clementi, fibi invicem adhxrclcant,
fit unius maculs rudimentum , cui facili pofica plura alia junguntur,- dere.
qux nifi in priora illa impingendo , partem fux agitationis amitto-
rent, fibimutudnonpoflcntadhxrere.

Notandumque eft maculas illas cum primum generantur, efle g,
corpora moli(Hma& rarifiima ,ideoque facili frangere impetum ra-
mentorum primi elementi , qux in ipfu impingunt , & illa fibi ad- cnU totum
jungere; Paulatim autem poflea interiorem carum fupcrficiem,
continuo motu fubftantix fblaris cui contigua eft , non tantum fojjit.
abradi & perpoliri , fed etiam condenfari & indurari , alia inte-
rim earum fuperficie qux ccbIo obverfa eft , molli & rara remanen-
te ; Ideoque ipfas non facile diflbl vi , ex eo quod materia Solis inte-
riorem earum fupcrficiem lambat, nifi fimul etiam earum oras cir-
cumfluat , & tranfeendat, fed contra potius femper augeri , quamdiu
illx earum orx fupra Solis fupcrficiem eminentes , ejus materix
occurfu non dcnlantur. Hineque potelV contingere , ut aliquando •
una & eadem macula fupra totam fuperficiem aUcujus fideris fe ex-
tendat, ibicpie diu permaneat, priufquam diflblvi poflit.

Sic referunt quidam hiflorici , Solem aliquando per plures dies
continuos, aliquando etiam perintegrum annum, (olito pallidio-
rem , Lunx in(lar , fine radiis lucem triflem prxbuiffe. Notarique fmjh’oifn
poteft multas ftellas nunc minores majorefve apparere, quamolim
ab Aftronomis deferiptx funt. Cujus non alia ratio efle vide-
tur , quam quod pluribus paucloribufve maculis earum lux ob- vmgn$tmdi-

tundatur. • net^pu-

. rente/uuf

N 5 Qiun teutur.

CIU.
Cur Sol »0-
9UMnd$ *vi^

rtimt f vfl
ex mqrtvi-

reeau.

m pRiKCTPioRUM Phijlosothi^

' C T V. Quin ctbm fieri poteft ut aliquod iidus tot & tam denfls maculis
involvatur, ut vifum noftrum prorfus effugiat : Sicque olim Pleb-
fix^ diffla-^ numeratae funt feptem, quae jam fex tantum coDfpiciuntur. Item»

que fieri potefl , ut aliquod Iidus nobis antea non vifiim , breviflimo
tempore atque ex improvifb , magna luce affulgeat. Nempe fi to»
tum ejus corpus ingenti & crafla macula fuerit ha&cnus conte^him,
jamque aedaat ut materia primi elementi , folito copiofius ad illud
affluens , fupra exteriorem iftius maculz fiipcrfidem fe diffundat,
breviflimo tempore totam conteget; atque tunc iflud fidus non mi-
norem lucem ex fecnuttet, quam fi nulla plane macula involvere-
tur ; Potcflque poftea , vel diu aequ^ fulgidum remanere , vel pau-
latim rurfus obfcurari. Sicque contigit in fine anni 1 571 , quan»
dam flcllam pribs non vifam, in figno Cafliopeix apparuifle, qux
maximam initio habuit lucem , & fenfim poflea obfcurata , initio
anni i^y^difparuit. Ac edam alix nonnullx in coelo jam lucent,
qux olim non apparebant : quarum rerum caufa hic fufius efl et»
plicanda.

Sit , exempli causS, fidus i dreumquaque te&um macula
qux non potefl efletam denfa, quin porosfive meatus habeat per»
niultos , per quos omnis materia primi elemend, etiam illa qux
fH*t liberi confbt pardculis flriatis fupra defcripds , tranfire poflit. Ciim enim
in principio fux generationis fuerit molliflima & rariflima, tales
pori fadR in ipfa formati funt ; cumque poflea denfabatur , pardculx
iflxflriatx, aliazque primi elementi, condnuo per illos tranfeundo,
non p>ermifcrunt ut plan^ clauderentur; fed tantum eo ufqueangu-
flatifunt, utnullx materix pardculx, flriads primi elementi craf>
flores , viam per ipfos habere pofllnt , ac edam ut ii meatus , qui par-
ticulas flriatas ab uno polo venientes admittunt , non aptx fint ad
eafdem fi regrederentur , nec edam ad illas qux vcniuiu ab alio po-
lo, & contrado modo funt intortx, recipiendas.

Nempe pardculx fldatxpnmi elememi, venientes non ab uno
aliquo pundo duntaxat, fed a tota coeli r^onc qux efl verfus po-
lum A , & tendentes non verfus unicum punftum I , fed verfus
tiutm&ufr totum mediumcccli HIQ^, formant fibi meatus in macula icfg%
ffrtuuU fecundum lineas rc<flas axi / d parallelas , vel nonnihil utrimque
verfus d convergentes ; horumque meatuum aditus , in tota ejus
(bperfidd mcdicute e/^fparfl funt , Arexinis in alia medietate
e dg i ita fdlicct ut particuJx ftriatx venientes i pane A , fa-
cili

CV.

Mitbeteffi
yteatMf in

trtnfeimt

fartituLe

JtrintM.

CVI.

pejtti» ifi»-
rion, mea~

per

'tUtt revv-
j^redi ntn
ptJjiBt.

^ •

•A

' r;

* f

mm,

V;!v^VAV.'

cil^ quidem iplbs ingredi poflint per .partem efg , & cgt edi per
adverfam edgy non autem unquam rt^redi per hanc € dg^, nec
egredi per efgi Quia cum tota ifta macula, non conftet nifi ex
ramentis primi elementi minutidimis , qux fibi mutu6 adhxrentia» •
quolHam quali ramulos componunt , partkuhe flriatx venientes ^ •
parte/, iftorum ramulorum extremitates , fibi in meatibus iftis
ocairrcntcs, inflederc debuerunt verfus d ; ideoque fi per eofHcm
meatus cis eflet regrediendum, si d verfus/, iftx ramulorum ex-
tremitates nonnihil aflurgcntesipfarum tranfitum impedirent. Bo-
demque modo particulx firiatx venientes ^ parte B , meatus alios
fibi excavarunt , quorum ingreffus in tota fuperficie e dg (parfi funt,

& egreffus in adverla ef g.

Notandumque cft iftos etiam meatus, cochlearum inftardlecx- e Vir.
cavatos, ad fbrmsun particularum ftriatarura quas admittunt, ideo- Cm-ftiam

que

n»n tranf-
eant ftr e*f~
dt)n meMtM

CVIIl.

materut fri-
nu tifmttttt
ftr ijftj
mraim
fluat.

t«>4 Prikci vtoRt; M PntLttsbpHiA

que illos qui unispstcnc , non patete aliis a polo oppoGto veniend>

bus & cont rario iqocIo intortis.

, tjmm qua ventant ai ala.

Ita igitur materia primi clementi, utrimque ex polis per iftos mea-
tus , ad fidus I potcfl pervenire ; ac tmii ejus particulx ftriatx exte-
ris funt crafliores, ideoqucm;*jorem nabent vira , ad pergendum fe-
cundum lineas redas, non (olent in co manere, (cd incrclTx per/,
protinus ^rediuntur per i , atque ibi ocainT»' i glc»ulis f^n-
di clementi , vel materix 'i '■ au, noi. polTunt ulterius
pcigcre (ccundurr ’ii , u in omnes partes reflexx, per

xtherem circumi am ;x, verfus hcmilphxrium efg revertun-
tur ; & quotquot ingrdi polTunt meatus maculx , vel macula-

rum , qux ibi fidus ilhid tegunt, per illos rurfus progrediuntur ab
/ad ii; ficque affiduS per medium fidus tranfeundo, & per xthe-
rem circutnfufum redeundo , quendam ibi quafi wrtidm compo-
nunt.

Pars Tertia. loy

nunt. Qus vcr6 ab iftis meatibus capi non po0unt , vel occurfu par-
ticularum hujus xtheris diflblvuntur y veJ per partes vicinas Eclipd-
cx QH t in coelum abire coguntur. Quippe notandum efl: parti-
culas ftriatas , qux Hngulis momentis ad fuperficiem fideris I appel-
lunt, noneflTe tam multas, ut repleant omnes meatus, ad menfu-
ram fuam excavatos in maculis efg ; quia etiam in coelo non replent
omnia intervalla , quae funt inter globulos Iccundi elementi ; fcd
magna copia Tubtilioris raaterix , illis admixta efle debet , propter
varios illorum globulorum motus j quae materia fubtilior cum ipfis
ingrederetur iftos meatus , nifi particulx flriatx, ab alio lideris nc-
mifphxrio reflexx , majorem naberent vim ad illos occupandos.

Qux ver6 hic de particulis ftriatis , per hemifphxrium e/g ingre-
dientibus funt dida , de iis etiam qux ingrediuntur per hcmilpnx-
riurafil^ funt intclligcnda , qu6d nempe fibi alios meatus, i prio-
ribus plan^ diverlbs excavarint , per quos femper plurimx fluunt a d
verfus/, infidere I ac maculis ipfum draimoantibus; & deinde in
omnes partes reflexx per xtherem * x revertuntur ad d , cum interim
tot diflblvuntur, vel exeunt verfus eclipticam , quot novxi polo U
accedunt.

Refiduum autem materix primi elementi , quod in Ipatio I con- j ^
tinctur, circa axem / d g)'rando, lemper inde recedere conatur;
ideoque quoldam exiguos meatus fibi ab initio formavit, femper-
quepoftea conlcrvat in macula defgt qui priores deculTatim inter-
Iccant, &per quos aliquid iftius materix folet effluere, quia fem- terftrmt.
per aliquid per priores , fimul cum particulis ftriatis ingreditur.

Cum enim omnes maculx partes fibi invicem adhxreant, non po-
teft circumferentia d efg, nunc major fieri , nunc minor : ideoque
lemper xqualis quantitas materix primi clementi, debet in fidere I
contineri.

£t ided etiam illa vis , in qua lumen confiftere fuprl diximus , vel q X.
nulla prorfus in iplb , vel non nifi admodum debilis efle poteft. ^uod Ittmm
Nam quatenus ejus materia circa axem fd rotatur, vis omnis qua
recedere conatur ab ifto axe, in macula frangitur, &ad globulos nixp»jf,t
fecundi elementi non pertingit; nec etiam illa, qua ejus particulx frefjire.
ftriatx , ab uno polo venientes , rcfta verfus alium tendunt, quic-
quam poteft prxftare; nonmodb quiaiftx particulx valde exigux
lunt, refpcfftu globulorum coeleftium in quos impingunt , acctiaia
aliquanto tardius , quam reliqua materia primi elementi moveri-'

O 'turV

to6 Principiorum PHiiosoPHiiK
tur; (ed prxdpud quia illae qux ab uno polo veniunt* non niagu
iAos globulos in unam partem propellunt * quim aliae cx alio polo
venientes , in adverfam.

CXI. Materia autem coeleftis in toto vortice, hoc fidus I circumja-
’ comprehcnfa , fuas interim vires poteft retinere , quamvis
imprtvifo iotte iUx non fufiiciant , ad (enfum luminis in oculis noflris excitan-
»ff»rentu. dmn : ficrique poteft ut interim ifte vortex , prxvaleat aliis vortici-
bus fibi vicinis, & fortius illos premat qu^m ab ipfis prematur. Un-
de fcqueretur fidus I‘augeri debere , nifi macula it fg illud cir-
cumferibens , id impediret. Nam fi jam circumferentia vorticis I
fit A Y B M , putandum eft ejus globulos , circumferentix ifti
proximos , eandem habere vim ad progrediendum ultra ipfam , ver-
fus alios vortices dreumpofitos , ac globulos horum vorticum ad

progrediendum verfus I , non majorem nec minorem : haec enim um-
ca ratio eft, cur ejus circumferentia ibi potius qu^m alibi tennine-

cur.'

Pars Terti i©7

tur. Si autem exteris iimnutatis, contingat ut minuatur illa vis,
qua , exempli causa , materia vorticis O , tendit verfus I (hoc-
que variis ex caulis p>oteft contingere , ut H ejus materia in alios
vortices tranfeai, vel multx maculx circa fidus in O exiftens
generentur , &c.) necefle cft ex l<^bus natura? , ut globuli vor-
ticis I qui funt in circumferentia Y , ultra ipfam pergant ver- ,

liis P ; & quia reliqui omnes qui funt inter I &: Y , eo verfus
etiam tendunt, inde augeretur Ipatium in quo cll fidus I , nifi
macula defg ipfum terminaret; (ed quia hxc macula non per-
mittit illud augeri , globuli coelefies ei proximi , paul6 majora fo-
lito intervalla drea le relinquent , & plus materia? primi elemen-
ti in iis intervallis continebitur, qux quandiu in ipns erit dilper-
fa, non magnas vires habere poteft. Si autem contingat parti-
culas primi clementi , per poros maculx exeuntes , & in globu-
los illos impingentes , vel aham quamvis caufam , aliquos ex iftis
globulis k maculx fuperfide Icjungcre, materia primi clementi
fpatium intermedium ftatim replens , latis virium habebit , ad alios
globulos iftis vidnos , ab eadem maculx fuperfide fejungendos ;

&qu6 pluresab illa ita Icj unget, e6plus virium acquiret : ideoque
brevi (fimo tempore, ac tanquam in momento, fupra totam iftam
fupcrficiem le difiundet ; ibique non aliter gyranj, quim ea qux intra
maculam continetur, non nunori vi pellet globulos coeli circum-
pofitos, quikmeofdem {^lleret ipliun fidus I , fi nulla macula illud
mvolvens ejus axonem impediret : Atque ita magna luce ex impro-
vilb fulgebit.

Jam vcr6 , fi Ibrte contingat , iftam maculam efle tam tenuem & C X I r.
raram, ut i materia primi clementi , fupra ejus exteriorem fuperfi-
dem fic cffiila , diflblvatur, non facili poftea fidus I rurfus di (pare-. 7^ ^^4.
bit; ad hoc enim opus eflet , ut nova macula ipfum totum rurfus in«^
volveret. Sed fi craflior fit quiim ut ita queat diflblvi, denfabitur ex-
terior ejus fuperfides , ob impulfum materix ipfam circumfluentis;
atque interim fi mutentur caufe , ob quas prius minuta fiierat illa vis,
qui materia vorticis O tendit verfus I , jamque b contra augea-
tur , repellet!^ rurfus materia vorticis I, i P verfus Y , & hoc
iplb materia primi elementi , lupra maculam d efg diffufa minue-
tur, & fimul novx maculx in ejus liipcrfide generabuntur, qux
paulatim ipfius lumen obtundent ; & denique , fi caula pcrlcverct ,
plan^ tollent, atque omnem locum iftius materix primi elementi

O i occu-

31C7

to8 Principiorum PniLOSOPHiiE

occupabunt. Cum enim globuli vorticis I , qui funt in exteriori
ejus circumferentia A P B M , magis folito prementur , m^is edam
prement illos , qui funt in interiori ciraimfercnria xx, quique ita
preifi, & ramofis pardculis stheris illius, quem circa fidcra gene-
rari diximus , intertexri , non facilem tranfitum praebebunt parti-

culis ftriatis , aliifve non minutiflimismaterix primi elemend , Hipra
maculam defg difRifx: unde fiet, ut ipfx ibi perfadl^ in maculas
congregentur.

C X 1 1 1 . Obiterque hic eft notandum , pardculas (biatas in omnibus iftis

macularum corticibus continuos fibi meatus excavare , ac per omnes
multufMo- fimul, tanquam per unam fblam maculam, traniire. Formantur
tus i parti- enim iftx maailx ex ipfa materia primi elementi , & ide6 initio funt
moUiflimx , iftifquc ftriatis pardculis facilem viam prxbcnt. Quod
idemdexthere circumfulb dici non poteft: quamvis enim craffio-
res ejus parriculx , nonnulla etiam iftonim meatuum vcftigia reti-
neant.

Pars Tertia. lop

neant , quoniam ex macularum diflblutionc genita: funt ; quia ta-
men motui globulorum fecundi elementi obfequuntur , non femper
eundem litum fervant , nec ideo particulas ftriatas redi pergentes,
nili admodum difRcultcr, admittunt.

Sed facile fieri poteft , ut eadem ftella fixa per vices appareat &
difpareat,fingulifque vicibus quibus dilparcbit novo cortice macu-
larum involvatur. Talis enim alternatio cftnaturx valde familiaris,
in corporibus qux moventur j ita Icilicct ut ciirn ab aliqua caufa , ver-
fus certum terminum impulfa funt , non in eo fubfiftant , fed ulterius
pergant; donec rurfus ab alia caula verfus ipfum repellantur. Ita dum
pondus funi appenfum , vi gravitatis ab uno latere ad perpendiculum
fuum defeendit, impetum acquirit, ^ quo ultra iftud perpendicu-
lum in oppofitum latus fertur, dotiec rurfus gravitas ifto impetu fii-
perato , illud verfus perpendiculum moveat , & inde novus in eo im-
petus oriatur. Ita vale lemel moto, liquor in eo contentus multo-
ties it & redit , antequam ad quietem reducatur; £t ita ciim omnes
coelorum vortices in quodam aequilibrio confidant , ubi unius ma-
teria lemel ab ifto aequilibrio receflit , poteft multoties nunc in unam,
nunc in adverfam partem excurrere, antequam ab ifto motu
quiefeat.

Fieri etiam poteft ut totus vortex , in quo talis aliqua ftclla fixa
continetur, ab aliis circumjacentibus vorticibus ablbrbcatur , &cjus
ftclla in aliquem ex iftis vorticibus abrepta , mutetur in Planctam
vel Cometam. Nempe duas tantum caul« fupri invenimus , qu*
impediant ne uni vortices ab aliis deftruantur; harumqueuna,qux
confilHt in eo , quod materia unius vorticis objcdu vicinorum im-
pediatur, ne verfus alium quem polfit evagari, non poteft in omni-
bus locum habere. Nam li , exempli causa , materia vorticis S I
vorticibus L & N ita utrimque prematur , ut hoc impediat ne ver-
fus D ulterius progrediatur , non poteft eadem ratione impediri i
vortice D , ne fc diffundat verfus L & N , nec etiam ab ullis aliis ,
nifi qui fint ei viciniores , pro ratione fux magnitudinis ; atque adc6
in omnium maximi vicinis non habet locum. Altera autem caufa ,
quod nempe materia primi elementi , in centro cujufquc vortids
fidus componens , globulos fecundi circa illud exiftentes , ^ le re-
pellat verfus alios vortices vicinos, locum quidem habet in omni-
bus iis vorticibus, quorum fidera nullis maculis involvuntur; fed
non dubium cft , quin denfiorum macularum interventus eam tol-

O 5 lat ;

exiv.

Ejotiirm
fttllmtifofe
per vices
apparere ac
ivjpjrere.

cxv.

Tetufn ali-
quando vor-
ticem, hl CM-
jiu centro
ejljlella^ de-
Jhuspojfe.

KB.

Vide pag.
feq.

<WIOTfc

no Principiortth PHiios6PHn«

Pars Tertia.

111

lat : pne(ertim earum > qux plurium vorticum inAar llbt mutuo in-
cumbunt.

Atque hinc patet non efle quidem periculum , ne uUus vortex ab C X v r.
aliis vicinis delimatur , quamdiu fidus quod in centro fuo habet ,
nullis maculis eft involutum j fed ciun illis t^tur & obmitur , fit'
pendere tantum l fitu , quem ille vortex inter ahos obtinet, ut vel
citiusvcl tardius ab ipfis ablbrboatur. Nempe fi talis fit ejusfitus,
ut vicinomm aliorum vorticum curfui valde rcfiftat , citius ab illis fielkm fi.nt
ddlruetur, quilm ut multi maculamm cortices, circa ejus fidus den-
fari polfint ; fed fi minori fit ipfis impedimento , Icnt^ tantum mi-
nuetur ; interimque maculx , fidus in ejus medio politum obliden-
tes, den fiores fient, plurefqueacplures, tamfupra qulim etiam in-
tra illud congregabuntur. Sic exempli causa , vortex N ita litus cll,
ut apene curfum vorticis S magis impediat, quim ulli alii vicini :
quapropter facili ab hoc vortice S abripietur , llatim atque aliquot
maculis illius fidus erit involutum : ita fcilicet , ut circumferenda
vorticis S, qux jam terminatur linea O P Qj terminetur pollea li-
nea O R Q.; totaque materia , qux continetur intra lineas O P C^.

&0 R Q. , ei acciat, ejufque curfum lequatur ; reliqua mate-
ria qux ell inter lineas O R Q_& O M Q, in alios vicinos vord-
cesabeunte. Nihil enim aliud vordeem N in eo fitu, in quo nunc
clTe fupponitur, poteft conlervare, quam magna vis materix pri-
mi elementi , in ejus centro exillentis , qux globulos lecundi circum-
quaque ita propellit, ut ejus impulfui podiis qu^m roodbus vici-
norum vorticum obfequantur : qux vis interventu macularum debi-
litatur, & frangitur.

gentur , nunquam tamen totus pofiit
everd, quandiu illi fex funt viribus in-
ter le xquales. Quippe fuppono vor-
tices S , F , & tertium M ipfis in-
cumbentem fupra punflum D , circa
|>ropria centra gyrare , a D verfus C ;
itemque tres a^os G H « & fextum

Vortex autem C inter quatuor
S F G H , duofquc alios M & N ,
qui fupra idos quatuor intelligendi
funt, ita cil conditutus , ut quamvis
denfx maculx circa ejus fidus congre-

N,fu-

CXVIII.

ijhe fmdt^e
nuKidtr ge-
nerentur.

1 « Principiorum Phi LosoPHi «

N, fupra ipfoj pofitura , verti ab E verfus C; vorticem aotcra
C , ita inter hos fex efle conftitutum , ut ipfos folos tangat , &cjus
centrum ab eorum fcx centris aequidiftet, axifque circa quem gyra-
tur , fit in linea D E. Qua ratione iftorum' feptem vorticum motus
inter fe optimi conveniunt j & quantumvis multis maculis fidus vor-
ticis C obruatur , adc 6 ut perexiguas, vcl etiam plani nullas habeat
vires, ad globulos coeli drcafe politos fecum in orbem rapiendos;
non tamen ulla eft ratio , cur alii lex illud i loco fuo expellant, quam-
diu inter fc funt xquales.

Sed ut fciamus , quo paAo tam multx maculz circa illud genoari
potuerint, putemus ipfum initio non minorem fuilTc, quilmunum
ex aliis fex ei circumjacentibus, ita ut circiunfercntiam (uamufque
ad punfta 1154 extenderet ; fidufque permagnum in centro fuo ha-
buiffe , utpotequod componebatur cx materia primi elementi , qux
per D cx tribus vorticibus S , F » M , & per E ex tribus diis
G, H, N, verfus C red^ tendebat inde non regrediebatur,
nifi in cofdem illos vortices verfus K & L; adeo ut iftudfidusfa-
tis virium habere potuerit, ad totam materiam coeli i z J 4 , lecum
in gyrum agendam. Sed quia , propter inxqualitatem , Sc incom-
menfurabilitatcm quantitatum & motuum , qux in aliis partibus
univcrfi reperitur , nihil in perpetuo xquilibrio ftare poted , ubi for-
ti vortex C miniis virium habere coepit , qu^m alii circumjacen-
tes , pars ejus materix in iplbs migravit , & quidem cum impetu ; ita
ut ea pars qux fic migravit, fuerit major quiLm iftainxqualitas exi-
gebat , idcoque rurfus poftea nonnihil materix , in ipfum ex aliis re-
migravit , atque ita per vices. Cumque interim multi macularum

corticescirca ejus fidus generarentur,
magis ac magis illius vires minueban-
tur, & idcirco fingulis vicibus , miniis
materix in illum regrediebatur quim
ab ipfb exiilfet, donec tandem perexi-
guus evaferit , vel etiam totus fuerit
ablbrptus, (blo ejus fidere excepto,
quod multis maculis circumvalla-
tum , in materiam aliorum vorticum
abire non poteft , nec etiam ab iftis
aliis vorticibus h loco , in quo eft, er-
trudi, quamdiu ifti vortices funt inter

3 I 3

Pars Thrtia. hj

fe xqualcs. Sed Interim ejus maculae magis ac magis detifari debent ,
ac tandem ubi unus aliquis ex vicinis vorticibus , aliis major & po-
tentior evadet , ut fi vortex H extendat luam fiiperficiem ufquc ad
lineam 567, tuncfacil^ hic vortex H totum fidus C, non amplius
fluidum & lucidum , fed Cometae vel Planetae inflar , durum & opa<
cum , fecum abducet.

Jam vero confiderandum eft > qui ratbne debeat moveri ta-
lis globus opacus & durus , ex multarum macularum congerie
compofitus ) ciim primum ab aliquo vortice fibi vicino abreptus
cfi. Nempe ita gyrat cum materia i qua abripitur , ut quandiu
minus habet agitationis quinr ipfa > verfus centrum drea quod
gyrat detrudatur. Et quia omnes partes ejuldem vorticis non ea-
dem celeritate moventur , nec funt ejufdem magnitudinis ; fed ^
circumferentia ufque ad certum terminum earum motus grada-
tim fit tardior, ac deinde ab ifio termino ufque ad centrum gra-
datim fit celerior, & ipfie funt minutiores, ut fupr^ di< 5 him cfl:
Si globus in illo vortice defeendens aded fit folidus , ut priuP»
quam pervenerit ad terminum in quo partes vortids omnium tar-
diflim^ moventur , acquirat agitationem xqualem agitationi ea-
rum partium, inter quas verfatur, non ulterius defeendit, fed
ex illo vortice in alios tranfit, & eft Cometa; Si vcr6 minus
habeat foliditatis , atque iddrco infni tenninum illum dcfccn-
dat , ibi poftea ad certam diftantiam 1 fidere , quod illius vortids
centrum occupat, feraper manens, drea ipfum rotatur, & eft
Planeta.

Putemus , exempli causa , materiam vorticis A EI O , nunc pri-
mum fecum abripere Sidus N , & confideremus verfus quam par-
tem illud feret. Nempe cixm omnis ifta materia gyret drea centrum
S, idcoqueinde recedere conetur, utfupri explicui, nondubiutn
eft quin eaqux jam verfatur in O, pci^endo per R , ad de-
trudat hoc fidus fecundum lineam redam verfus S : Atque ex na-
tura gravitatis infri explicandi , intclligetur iftum motum fideris
N , alteriufve cujufvis corporis , verfus ceatrum vorticis in quo ver-
fatur, dici pofTe ejus defcenfum. Sic, inquam , ipfum detrudit ini-
tio, cum nondum intelligimus ineoefle alium motum; fcdftatim
etiam illud circumquaque ambiendo, fecum defert motu drculari
abN verfus A ; cumque hic motus drcularis, ei det vim receden-
di 1 centro S, pendet tantum ab gus fbliditatc, ut vel multum de-

P fcendac

exrx.

SlfttmMU
Stella Fixa
mutetur tn
Comet/em
velm PU~
netam.

cxx.

Sin» fera-
tur talit
Stella, ciim
frimum de-
finit fixa
ffe.

NB.

Vide fig.
pig. feij.

tf4 Principiorum Philosophia

- ^

c;r,.. >ic

P A R S T K R T I a; IIJ

fcendat verTus S , nempe fi perexigua fit ejus foliditas ; vel contra , li
magna fit, ab S recedat.

Perfoiiditatem hic intclligo , quantitatem materiae tertii clemen-
ti, ex qua maculx hoc fidus involventes componuntur, cum ejus
molc& fuperficie comparatam. Quippe vis, qua materia vortids
A E I O , id defert circularitcr circa centrum S , xfiimanda eft ik
magnitudine fupcrficici, (ccundiim quam ipfi occurrit; quiaqu6
ifiajorcftifta fupcrficies, eo plus materi* in hoc agit. Vis autem,
qua ifta materia verfus idem centrum S ipfiim pellit , sflimanda
eft i magnitudine ipatii quod ab eo occupatur. Quamvis enim omnis
illa materia , quae eft in vortice A E I O , conetur recedere ab S ,
non tamen omnis agit in fidus.N , (cd tantum ea ejus pars, quxre-
ipfa inde recedit , ciim hoc accedit ; hseque eft xqualis (patio quod
abeo fuit occupatum. Denique vis quam idem fidus N , i proprio
fuo motu acquirit , ad perfeverandum in eodem illo motu , quam
ipfius agitationem voco, non aeftimanda eft ab ejus fuperficie, necU
tota ejus mole, (ed tantum ab ea ejus molis parte, qua: confiat ma-
teria tertii elementi, hoc eft, particulis materi* fibi mutuo ad hx-
rentibus , cx quibus maculx ipfum involventes componuntur.
Quantuni enim ad materiam primi , vcl etiam fecundi clementi ,
qux in eo efi , ciim aflidu^ cx ip(b egrediatur , & nova redeat ia
locum exeuntis ; non poteft nova ifta materia accedens vim retine-
re , qiii priori jam cgrefTx fuit imp^lTa , & prxterca vix ulla ei fuit
imprefia, fcdtantiim motus, quT aliunde in ea erat, determinatus
xfi verfus certam partem > atque hxc determinatio ik variis caufis af-
fidue poteft mutari.

. Sic videmus hiefupra terram aurum , plumbum & alia metalla ,'
cum fcmel mota funt , majorem agitationem, five majorem vini'
ad perfeverandum in fuo motu retinere, quim ligna & lapides cju(^
dem magnitudinis & figurx ; ac etiam idcirco magis (olida c(Te pu-
tantur, five plus habere in fe materix tertii clementi , ac pauciores po-
rosqui materia primi & fecundi replentur. Sed auri globulus efte
poteft tam minutus , ut non tantam vim habiturus fit , ad motum fi-
• biimprclTum retinendum, qu^m globus l^ideusvcl ligneus mul-
to major. Potcftquc etiam malTa auri tales figuras induere , ut glo-
bus ligneus ipsa minor , majoris agitationis fit capax ; nempe fi.
extendatur in fila aut bra(5feos , aut (pongix inftar multis minutis
foraminibus excavetur , aut quooinquc alio modo plus fuperfi-

P 1 ' cici

cxxr.

per
(ti-porum
feliJitatem ,
f pfr
nnon agi-
tat mnem in-
teUigamue.

cxxrr.

Sehdifiatem
titn a fela
materia, fed
tttama ma-
ptitudme ac
fit ara pen-
ore.

cxxiir.

fiumeJ»
IJ^hU caU-
Jlei t intcgrt
aliqua fuicrt
Jkluutrts ef-
fe pijint.

CXXIV.
^jwn:d$
rtuon ejfe
ftjpnt nti-

ti 6 Principiorum Philosophia

cici acquirat , pro ratione fux materix & molis, qu^m ille ligneus

globus.

Atque ita fieri poteft ut fidus N , quamvis mole pcrm.ignum
& fatis multis macularum corticibus Involutum , miniis tamen ha-
beat Ibliditatis , five miniis aptitudinis ad morus fuos recinendos ,
quim globuli materix fecundi clementi ipfum circumjacentes. Hi
enim globuli pro ratione fux magnitudinis, funt omnium folidilll-
miquieilepoliint,.quianuIlosin ipfis meatus, alid materia fblidion
repletos intelligimus; & figuram obtinent fphxricam , qux omnium
minimum habet fuperficiei , pro ratione molis fub fe contentx , ut
Geometris eft latis notum. Et prxtcrea, quamvis fit permagna
difparitas inter ipforum exiguitatem , & magnitudinem alicujus fi-
deris , hxc tamen ex parte compenlatur , eo quod non vires Ungu-
lorum exifiis globulis, fed plurium fimul, illius fideris viribus oppo-
nantur. Ciim enim illi cum aliquo fidere , circa centrum S rotanmr,
tenduntque omnes, nec non etiam illud fidus, ut ab S recedant, 'fi
vis inde recedendi qux ell in fidere, fuperet vires fimul junflas, qux
funt in tot ex illis globulis , quot requiruntur ad fpatium quod fidus
occupat, replendum; tunc ipfum recedet abS, efiicietque,ut ilH
globuli in locum fuum dclccndanc : & contra , fi illi plus habeant
virium , ipfum verfus S expellent.

Heri enim etiam facili potel^ , ut fidus N mult6 plus habeat vi-
rium , ad perfeverandum in fuo motu Ikundum lineas re<51as , quam
globuli materix coelellis ipfum circumjacentes , ctiamfi minus mate-
rix tenii elementi' in eo contineatur, qu^ fecundi, in tot ex Miis
globulis, quot requirentur ad fpatium ipu xquale occupandum. Quia
cum fint ^ fe mutuo disjundi , & varios habeant morus; quamvis
jundis viribus in illud agant , non polTunt tamen omnes fuas vires ita
fimul jungere, ut nulla earum pars inutilis fiat: contra autem omnis
materia tertii clementi , ex qua maculx hoc fidus involventes, aerque
ipfum ambiens componuntur , unam tantum malTam facit , qux cum
tota fimul moveatur , tota etiam vis , quam habet ad perfeverandum
in fuo motu, verfuscafdem partes tendit. Similemque ob caufam,
videre licet in fluminibus , fragmenta glaciei vel ligna qux aqux in-
natant, majori vi perfequi curfum fuum , fecundum lineas redas,
qu^m ipfam aquam , & ideo Iblere multo fortius in riparum finus im-
pingere, quamvis miniis materix tertii elementi in iis contineaturj
quiim in mole aqux ipfis xquali-

Denique

mttjc.

n8 Principior UM PHTtoso^Hii*

CXXV. " Denique licri poteft, ut idem fidus miniis habebat (bliditafis,'
^sModo qulm quidam globuli ctilcftes, &plus quam alii paul6 minores;

tufn propter jam didam rationem , tum etiam quia , licet non plus
TtJgU foltdi, nec minus fit materis Iccundi elementi, in iftis globulis minoribus
dtnmnus. fumptis, quamin majoribus,cum aequale fpatium occupant,

* cft tamen in ipfis multo plus fuperficiei; & propter hoc i materia

primi clementi , -qui angulos lis interjedos replet , nec non etiam i
quibuflibet aliis corporibus , facilius i curfufiio revocantur, atque
verfus alias partes defleduntur , quam alii majores.

CXXVI. Jam itaque fi ponamus fidus N, plus habere foliditatisquim glo-
Dt principi) (ccundi clcmcnti , fatis remotos i centro vorticis S; quos
tnittu )- omnes efle inter fe squales, poterit qtiidem initio in

varias partes ferri , & magis vel miniis accedere verfus S , pro va-
ria difpofitionc aliorum vorticum , a quorum vicinia difccdct ; poteft
enim diverfimod^ab ipfis retineri vel impelli; ac etiam pro ratio-
ne fus foliditatis , qus quo major eft , c6 magis impedit ne alis cau-
fs, poftcaipfumdcfledantdceapartc, inquam primum diredutn
eft. Veruntamen non valde magna vi poteft impellit vicinis vorti-
cibus, quia fupponiturjuxtaillospriiisquievifle; nec ideo etiam fer-
ri contra motum vorticis AEIO , verfus eas partes qusfunt inter
I & S , Icd tantum verfus illas qux funt inter A & S ; ubi tandem
debet pervenire ad aliquod pundum, in quo linea quam motufuo
deferibit , tangat unum ex iis circulis , fecundum quos materia coelc-
ftis circa centrum S gyrat ; & poftquam eo pervenit , ita curfum
fuum ulterius perlequitur, ut femper magis ac magis recedat a cen-
tro S , doneccx vortice A E I O in alium migret. Ut fi moveatur
initio fccundiim lineam N C , poftquam pervenit ad C , ubi hsc
linea curva N C tangit circulum , qui ibi dclcribitur i globulis fe- •
eundi clementi circa centrum' S ; non poteft nonftatim recedere ab
S , per lineam curvam C z , fitam inter hunc circulum , & redam
eum in pundo C tangentem. Ciim enim delatum fit adC , ^ ma-
teria fecundi elementi magis remota ab S, quernea quscft inC,
ac proinde cclcriiisada, litque ipsa folidius, ut fupponimus; non
poteft non habere majorem vim, ad perfeverandum in fuomotu,
fecundum lineam redam tangentem illum circulum ; fcd ftatim at-
que rcceflit ^ pundo C , occurrit materis fecundi elementi celerius
motx, qus illum nonnihil averti i linea reda, fimulque augendo
ejus celeritatem etheit ut ulterius afeendat lecundum lineam cur-

ND.

Vide fig.

pig. piiC.

Pars T&rtia. irp

vam Cii <]ux eo minm didat ^ re(fh tangente, qu 6 hoc (idus foli-
dius eft , & quo majori cum edentate delatura eft ab N ad C«*

Diim autem per hunc vorticem A E I O hac ratione progreditur, cxxv'ir.'
tantam vim agitationis acquirit, ut facili inde in alios vortices mi- De comi-
gret, atque cx his in alios. Notandumque eft , ciim pervenit ad i ,
egrediturque limites vorticis in quo eft, ipfum adhuc aliquandiu tneuperdi-
rctinere ejus materiam circa fe fluentem , nec plane ab ea liberari r
donec fatis alte in alium vorticem A E V penetrarit; nempe donco
pervenerit ad j. Eodemque modo ducit Icqum materiam hujus fe-*
eundi vorticis, verfus 4 in fines tertii, & hujus tertii verfus 8 in fi-
nes quarti ; ficque femper idem facit , quoties ex uno vortice in
alium migrat. Et linea quam motu fuo deferibit, diverfimod^ in-
curvatur , pro diverfb motu materix vorticum , per quos tranfir.

Ita ejus pars a } 4-, pland alio modo inflexa eft quam prxcedcns N C
2 ; quia materia vorticis F , vertitur ab A per E verfus V , 8 c mate-
ria vorticis S , ab A per E verfus I ; iftius autem linea? pan 5 (S 7 8 eft
fere reda , quia materia vorticis in quo eft , fupponitur gyrare circa
axem XX. Et fidera ex unis vorticibus, in alios hocpafto migran-
tia, fijnt Cometz: Ipforumque omnia- phxnomcna hic explicare
conabor.

Inprimisobfervatur illos fine ulla r^la nobis nota, unum per cxxviii.
hanc , ajium per illam czli regionem tranfmeare ; ac intra paucos P>'^o>ner<t
menfes aut dies, aconljx?(ftu noftro abire; nec unquam plus, aut
ccrt^ non multo plus , fed fipc multo miniis quim mccliam ccdi-
panem percurrere. Ac quidem ciim primum apparere' incipiunt,
folcre fatis magnos videri, nec poftea valde apgeri,nifi ciim vald^
magnam codi panem percurrunt ; ciim autem definunt , gradatim
femperimminui; atque ioitio, vel feltem circa initia fui motus, vi-
deri celerrimi moveri , fub finem autem Icntiflimc. Ac de unodun-
taxat memini me It^ifle , t quod circiter mediam coeli panem per- -|- Apud lo-
agrarit; de illo fcilicet qui dicituranno 1475, primo tenui capite ac ‘hanum
tardi motus, inter ftcllas Virginis apparuilfe, aepaulo poft mirx Hora-’**'
magnitudinis faiftus , per polum borcalem tam celeriter inccflilTc , ut »ium oraf-
ponionem circuli magni triginta vej quadraginta graduum , una dic bra”Aftr^*'
defcripfcrit; ac tandem prope ftellas Pifeis Septentrionalis, fi ve in noroica,Bin-
fi^o Arietis paulatim videri defiilfc. dllXusc^'

metis loquitur } fcd judico uaicuiD fuifle, cu^ut kifloxiajn ^duobut auAoiibus habet , Ke^iomouuiio-
(c Fontano.

Qvix

CXXTX.

Harum ph/e-

namfnttn

uxplkatia.

.•>. .

cxxx.

fH^amada
fixarum lu-
meu aA Ter-
ram upfue
pa- vernat.

T20 PRIMClPtORTJM PHILOSOPHIVE

Qus omnia hic facile intdliguntur. Videmus enim eundem
Cometam , aliam cceli partem in vortice F » aliamque in vor-
tice Y permeare , ac nullam efle per quam non pollic hoc pado
aliquando tranfirc. Putandumque eft ipfum , ferd eandem feri-
tatem femper retinere ; illam fcilicet quam acquirit , tranfeundo
per vorticum extremitates , ubi materia ccelcdis tam dto move-
tur y ut intra paucos menfes int^rum gyrum abfolvat» quemad-
modum fupr^i didum eft. Et quia hic Cometa in vortice Y , me-
diam tantum partem iftius gyri , & muhO miniis in vortice F,
nunquamque in ullo multo plus percurrit ; idcirco tantum per
paucos menfes , in eodem vortice manere poteft. Atque fi confi-
deremus y illum a nobis videri non polTe , nifi quamdtu efi in illo
vortice, prope cujus centrum verfamur ; atque etiam non prius ibi
apparere , qu^m materia alterius vortids ex quo venit , ipfum
fequi & circumfluere plani dcficrit ; cognofeemus quo pado,
quamvis idem Cometa maneat , femper cjufdem magnitudinis,
& feri femper atqui celeriter moveatur, debeat tamen videri ma-
jor & celerior, initio fui curfus apparentis, qu^m in finej ac in-
terdum in medio maximus & celerrimus putari. Nam fi putemus
oculum fpeftatofis , efle prope centrum F , Cometa illi multo
major & celerior apparebit in 3, ubi primum videri indpiet , qu^m
in 4 ubi delinet ; quia linea F 3 , mult6 brevior eft quim F 4 ,
& angulus F 43 , acutior quam angulus F 34, Si autem fped^
tor fit verfus Y , Cometa quidem illi aliquanto major & cele-
rior apparebit in 5 , ubi videri incipiet , qu^m in 8 ubi definet :
fed maximus & celecrimus apparebit, dum erit inter <$& 7, ubi
erit fpedatori proximus. Adeo ut dum erit in 5 , apparere poflic
inter ftellas Vir^’nis , dum inter <5 & 7 , prope {^um Borealcm ,
&ibi una dic triginta vel quadraginta gradus percurrere, ac tandem
occultari in 8 , prope ftellas pifeis feptentrionalis : ecxlcm modo at-
que ille mirabilis Cometa anni 1475, qui dicitur il Regiomontano
«jbfervatus.

Quaeri quidem poteft cur Cometae non appareant, nifi cum in
noftro coelo verfantur ; cum tamen fix* confpicuac fint , lic^t ah ipfo
, longiflim^ diftent. Sed in eo differentia eft, qu6d fixx lumen ^ pt
ipfis emittentes, multo fortius illud vibrent, qudm Cometae, qui
tantum illud quod ^ Sole mutuantur, ad nos refledunt. Et qui-
dem advertendo lumen cujufque ftellx , efle ai^ioncm illam , qua

tota

P A H $

111

I •

[

T B R T I A.

r.«5.v

5‘S'.V.V

■•V.vv.;

<«*l

!•'**’*>** fn

CXXXI.
jin FiXdf in
Vfrif locis
'uiiifsnitur ;
^(fuul fit
Firmamen-
trsm.

CXXXII.
Cnr Cometa
a nobis non
•videantur,
tum fient tx-
tra^ofirum
teeittm i ^
obiter , esor
carbones fint
tiigri, dr ci-
neres albi.

iti Principiorum PHiLosoPHtiB

tota materia vorticis in quo verfatur, ab ea recedere conatur» ft-
cundiim lineas n&as , ab omnibus ejus fuperBciei punctis eduda^
ficque omnem materiam vorticum circumjacentium premit» fecun*
dum cafdem redas lineas , vel alias xquipollentcs ; ( cum nempe iftx
linex ,pcr alia corpora obliqui tranfeuntes inipfis refringuntur, ut
in Dioptrica explicui : ) facili credi poteft non modd lumen proxi-
marum ftcllarum, utF& f, fcd etiam remoriorum » ut Y» vim ha-
bere movendi oculos incolarum terrae , qui putandi funt non lon-
ge abefle i centro S. Ciim enim illarum» fimulquc vorticum iplas
circumjacentium vires, in perpetuo aequilibrio verientur» visraaio-
rum , ab F venientium verfus S , minuitur quidem i materia vorti-
cis A E I O ipfis renitente , fcd tamen non tota deletur » nifi in cen-
tro S ; ideoque nonnulla pcrs’enire poteft ulque ad terram , qux ali-
quantulum diftat ab ifto centro. Itcmque radii ab Y ad terram ve-
nientes , tranleundo per vorticem A E V » nihil in eo fuarum virium
amittunt, nili ratione diftantix; non enim eorum vim magis minuit
materia hujus vorticis, ex eo quod ab F recedere conetur, verftis
partem fux dreumferentix V X , quilm auget ex eo quod etiam ten-
dat ab F verfus aliam partem circumftrcntix A E : atque ita dc
exteris.

Hicquc obiter cft advertendum , radios ab Y ad terram venien-
tes , obliqui incidere in lineas AE&VX, quxdcdgnantfupcrfi-
cies , in quibus vortices ifti terminantur , & idc6 in ipfis refringi.
Unde (equitur, ftcllas fixas non videri omnes ex terra , tanquam in
lods in quibus revera exfiftunc, fcd tanquam fieflentin lodsfupcr-
ficici vortids A E I O , per <^ux tranleunt illi earum radii » qui per-
veniunt ad terram, fivead vidniam Solis; ac fortd etiam unam 8c
eandem ftcllam , in duobus aut pluribus cjufmodi lods apparere.
Qux loca, ciim non deprehendantur fuilTTe mutata, ex quo ab
Aftronomis notata funt ,non puto aliud quim iftas fuperfides» per
nomen Firmamenti clTe intclligcndum.

Cometarum autem lumen , cum fit multo debilius qu^ Fixa-
rum» non (atis habet virium ad oculos noftros movendos, nififub
angulo faris magno videantur, & ided ratione diftanrix non appa-
rent , cum ^ cceIo noftro funt nimis remoti : notum enim eft » qu6
magis aliquod corpus i nobis remotum eft, c6 fub minori angulo
videri. Ciim autem ad ipfum propius accedunt , varix ellc poftunt
rationes, ob quas priufquam in illud ingrediantur, conlpicui

DOD

L»?:;:*;.;

L;*;.*.’K/Ji

E^s*<t«,»«
»*»•»»•«» •

%::::::;:

::;'4:‘*

114 Principiorum PHiLOSOPHiiC
noQ Hnt : quarum quxnam Iit prxcipua, non facili cft definire. Nam,
exempli causi, fi oculus fpcftatoris fit verfusF, nondum videbit
Cometam in 2 , quia ibi cingetur adhuc materia vorticis ex quo c-
greditur; & tamen videbit illum in 4, ubi erit remotior. Cujus rei
ratio eflc poteft , quod radii fideris F tendentes verfiis z , ibi re-
fringantur in fupcrficie convexa materis vorticis A £ I O , qus Co-
metam adhuc involvit, &refraftio illa ipfos removeat i peipendicu-
lari , juxta ea qus in Dioptrica explicui ; quia nempe raoii ilH mult6
difficilius tranfeunt per hanc materiam vorticis A E I O , qu 3 lm per
illam vorticis A E V X : unde fit , ut long^ paudores perveniantad
Cometam , qu^m fi refirafHo ifta non fieret ; hique pauciores inde
ad oculum reflexi, poffiint effe nimis debiles ad eum movendum. Alia
vcr6 ratio eft , qu^ valde fit credibile, quemadmodum eadem fem-
per Luns fades terram refj)icit , ita femper eandem cujufque Come-
ts partem, verfus centrum vorticis in quo verfatur, converti, cam-
que folam radiis refledendis aptam efic. Sic nempe , cum Cometa
cft in 2 , illa ejus pars qus radios poteft remittere , oppofita eft cen-
tro S , nec ideo videri poteft ab iis qui funt juxta F ; fed progrediendo
^ 2 ad 3 , invertit (e brevi tempore verfus F , atque idc6 ibi tunc in-
cipit videri. Nam rationi valde confentancum eft , primo ut pu-
temus, dum Cometa tranfit ab N per C verfus 2 , illam ejus partem
qus fideri S obverfa eft , magis agitari 8c rarefieri propter adrionem
iftius fideris , qu^m aliam partem ab eo averfam j fecund6 , ut pute-
mus agitatione ifta, tenuiores & (ut ita loquar) mollioits particu-
las tertii elementi , qus funt in ejus fuperfide, ab ea feparari; unde fit
ut radiis refiedendis aptior evadat , quim fuperficies alterius partis.'
Quemadmodum ex iis qus de igne infr^ dicuntur, poterit intdligi ,
rationem ob quam cart^nes extindi videntur nigri , non aliam ^
quam quod omnis eorum fuperficies, tam interna qu^m externa,
particulis iftis tertii elementi mollioribus conteda fit ; qus particulx
molliores ciim ignis vi reliquis (eparantur , carbones , qui nigri
erant , in cineres non nifi ex duris & (olidis particulis conflatos , atque
idcd albos mutantur ; & nulla funt corpora refledendis radiis magis
apta qu^m alba , nulla minus quskm nigra. Tertio, ut putemus partem
illam rariorem Comets , alia miniis aptam effe ad motum , & ideo
juxta l^es Mechanies, debere femper c(Te in concava parte lines
curvx , quam Cometa motu fuo deferibit ; quia fic alia p>aul6 tardius
incedit , & ciun lines iftius cavitas femper r<^iciat centrum vortids

ParsTertia. 125

in quo cft Cometa , (ut hic cavitas c;us partis N C 2 rcfpicit centrum
S, cavitas partis 2 J4 rcfpicit F&c.) idcd illum ex uno vortice irt
alium tranfeundo converti : ut videmus in fagittis per aerem vo-
lantibus , pennatam carum partem c(Te femper alia inferiorem ciim
afccndunt , & fuperiorem cum defccndunt. Denique plurcs aliae
rationes dari poflent , air Cometx i nobis non videantur, niG quam-
diu tranfeunt per noftrum coelum : ex minimis enim momentis pen-
det , ut idem corpus radiis refleftendis aptum Gt vel ineptum : & de
ejtiTmodi particularibus cfFedHs, de quibus fatis multa experimen-
ta non habemus, fufHcere debent veriGmiles caufx, lic^t ex forte
non Gnt verx.

Prxter hxc autem , obfervatur etiam circa Cometas , longam ra-
diorum vcluti comam fulgere , i qua nomen fuum acceperunt; at-
que iftam comam femper in parte ^ Sole prxterproptcr aversS vide-
ri : adeo ut, G terra flet in linea refta inter Cometam & Solem , cri-
nes in omnes partes difpcrfi circa illum appareant Et Cometa anni
1475 , ciim primum vifus eft, comam prxfercbat; in Gne autem
fux apparitionis, quiain oppoGta coeli regione verfabatur , comam
poft le trahebat. Hxc etiam coma longior eft vel brevior; tum ra-
tione magnitudinis Cometx, in minoribus enim nulla apparet, nec
edam in magnis, cumil noftroafpedu recedentes perexigu i efle vi-
dentur; tum etiam ratione loci, exteris enim paribus, quo terra re-
motior eft l linea rcfta , qux duci poteft i Cometa ad Solem , e6
ipfiuscoma longior eft; & interdum latente Cometa fub radiis So-
hs, ejus comx extremitas inftar trabis ignexfblaconfpicitur; Ac de-
nique coma ifta interdum paul6 latior eft, interdum anguftior; in-
terdum re<fta, interdum curva; & interdum i Sole dirc<ft^ averfa ,
interdum non iu prxeis^.

Quorum omnium rationes ut intelligantur , novum quoddam ge-
nus refraftionis , de quo in Dioptrica non aftum eft , quia in corpo-
ribus tcrrcftribus non notatur, hic eft conGderandum. Nempe ex eo
quod globuli cocleftes, non Gnt omnes inter fe aequales , fed paula-
titp minuantur i certo termino , intra quem continetur fphxra Sa-
turni, ufqucad Solem, fcquitur radios luminis, qui per majores ex
iftis globulis communicantur ) cum ad minores deveniunt , non mo-
d6 fecundhm lineas refias progredi debere, f^ etiam ex parte ad la-
tera refringi &<iirpcrgi.

ConGderemus exempli causa hanc Gguram, in qua multis glo^

Q 3 bulis

KB.

Vide fig.
pag. tii.

cxxxiir.

De C<me-
tarum to-

riit ejuf
ph/mmtt - .
nu.

CXXXIV.
De ifimitm
refianmie,
a qua tfia
(ma defen-
det.

cxxxv.

Expluatie
ijhue refra-
hienie.

11^ P RiN CIPI OR u M Philo soPHiiE
bulis pereidguis incumbunt alii multo majores , putemufque ipfos
efTc omnes in continuo motu , quemadmodum globulos fecundi ele-
menti fuprl defcriplimus ; adeont (i unus ex iplis verfiis aliquam par-
tem pellatur , exempli causa , A verfus B , ejus a<Jbo abis omni-
bus qui reperientur in linea rc6la , ab ipfo verfus illam partem pro-
tensa , (inc mora communicetur. Ubi notandum e(l , ai^onem qui-
dem iftam , ab A ufquc ad C int<^ram pervenire , fed aliquam ta-
men ejus partem ^ C ad B tranfire pofle, ac rcGduum ver-
fus D & F dilj>cra. Globus enim C non poteft pellere globulum i
verfus B, quin rnnul etiam pellat globulos i & 5 verfus D & E.
Neque eft par ratio , cum globus A pellit duos globos 4 & 5 ver-
fus C j quamvis enim hxc ejus affio , ^ duobus illis globis 4 & 5
ita excipiatur , ut videatur etiam dededti verfus D*& £> re^ u-

men tendit ad C ; tum quia globi ifH 4 & 5 ^ aequaliter utrim-
que ab aliis fibi vicinis fufflilti, totam illam reftituunt gl(Ao 6 , tura
etiam quia continuus eorum motus effiat, ut nunquam per ullam
temporis moram , hxca< 5 tio^ duobus fimul excipiatur, fed tantum,
ut fucceflivS nunc ab uno & mox ab altero tranfmittatur. CuO
autem globus C , pellit tres limul i , z , 5 , verfus B , non lO
poteft qus aftio ab illis ad unum aliquem remitti ; & , quantumvtf

moveantur , femper aliqui ex ipfis adionem illam oblique exa-

piuDt;

ParsTertia. iij

piunt; ideoque quamvis praecipuum ejus radium re<fti vcrfus B de-
ducant, innumeros tamen alios debiliores, utrimque verius D & E
difpei^nt. Eodemque modo, fi pellatur globus F verius G, cum
ejus adio pervenit ad H, ibi communicatur globulis 7 8 9 , qui
praecipuum quidem ejus radium mittunt ad G , fed alios etiam ver-
fus D & B difpei^unt. Hicque notanda eft differentia , qux ori-
tur ex obliquitate incidentis illarum adionum in circulum CH:
adio enim ab A ad C, ciim perpendicularitcr incidat in illum cir-
culum , radios fuos squaliter utrimque difpeigit verius D & E ;
adio autem ab F ad H , qus in eundem oblique incidit , non di-
fpcrgitfuos nifiverfus ipfius centrum; laltem fi obliquitas inciden-
tis fupponatur efle graduum 90 ; fi vero fupponatur minor , non-
nulli quidem ejus adiom's radii, etiam in aliam partem mittentur,
fed aliis multo debiliores , & idc6 vix fenfibiles , nifi cum ifta obli-
quitas eft valde parva : contril autem radii , qui verius centrum cir-
culi obliqui fparguntur , c6 funt fortiores , qud illa obliquitas cll
major.

Quorum omnium demonllrationc percepta , facile eft illam CXXXVi.
transferre ad globulos ccelcftcs; quamvis enim nullus fit locus, in _

quo ficmajufculi ex illis globulis, alios multo minores tangat, quia
tamen ipfigradatim funt minores & minores, i certo termino ufque
ad Solem , ut didum cll , facili credi poteft non minorem efle dif-
ferentiam , inter illos qui funt fupra orbitam Saturni , & illos qui funt
juxta orbitam terrs , quim inter majores & minores mox delcri-
ptos : atque inde intelligi cfifedum illius inxqualitatis non alium
effe debere in hac terrs orbita , qulm fi minimi majufculis immedia-
te fucccdcrent ; nec alium etiam in locis intermediis , nifi quod li-
nes fecundum quas illi radii difpcrguntur , non fint reds , fed pau-
latiin inflexs. Nempe fi S fit Sol ,2545 orbita per quam Terra
anni fpatio defertur, Iccundiim ordinem notarum 2 54 , D EFG
terminus ille l quo globuli ccclcftcs incipiunt gradatim clTe mino-
res & minores ufque ad Solem (quem terminum fupr^ diximus,
non habere figuram fphsrs perfeds , led fphsroidis irregularis ,
verfus polos multo dcprelfioris, qusbn verfus eclipticam) & C fit
Cometa in noftro ccelo exiftens : putandum eft radios Solis in
hunc Cometam impingentes, ita inde fefledi verius omnes partes
Iphsroidis D EFG H , ut ii qui pctpendiculariter incidun^ in F,
maxima quidem cx parte reda pergant ufque ad 3 , fed tamen etiam

non-

>■

liS Principiorum Philosophia

nonnulli ex ipfis hinc inde fpargantur ; &oui obliqui ina dunt ia
G > non tantum refti pci^ant verfus 4 , fed etiam ex parte refrin-
gantur verfus 5 ; &
denique qui incidunt
in H , redi non per-
veniant ad oibitam
terrx , fed tantum
reflexi "verfus 4 &

5 , (icque de exteris.
Unde patet , fi terra
fit in orbitx fux par-
te 5 , hunc Come-
tam ex ea vifiira iri »
cum coma in omnes
panes difperfa ; quod
genus Cometx Ro-
fam vocant : radii
enim diredi i C ad
3 , ejus caput ; alii
autem debiliores qui
ex E & G verfus 5
refleduntur, qus cri-
nes exhibebunt. Si
ver6 terra fit in 4 »
idem Cometa ex e 2
videbitur per radios
redos C G 4 y &
qus coma , five
tibs cauda , verfus
unam tantum par-
tem protenfr , pet
radios ex H & aliis
locis y qux funt in-
ter G & H verfus 4
reflexos. Eodemque
modo y fi terra fit

in a i pometa ex ea videbitui^ope radiorum redorum C E 2 , &
qus coma ope obliquorum y qui funt inter CEi&CDij Nec

ParsTertia. '119

alia erit differentia, nifiquod oailo exiftente inz, Cometa mani
videbitur , & coma ipfum prxccdet ; oculo autem exiftente in 4 , Co-
meta videbitur vefperi , & caudam fuam poft fe trahet.

Denique n oculus fit verfus pun<ftum S , impedietur^ radiis So- CXXXVIL
lis ne Cometam ipfum videre poflit , ftd videbit tantum ejus comx
partem, inftar igneae trabis, qu* apparebit vel veiperi vel mane, bt,
prout oculus propior erit punfto 4 vel pundloi; atque forti una
mane& alia vefperi poterit apparere , fi oculus in ipfo pundo me-
dio 5 exiftat.

Et quidem hxc coma \xl cauda interdum reda , interdum nonni- cxxxvm.
hil incurva effe debet; interdumquein reda linea, qu* tranfitper
centra Cometx & Solis , interdum nonnihil ab ea defiedens; ac Ja,nmfem-
denique interdum latior, interdum anguftior, vel etiam lucidior, ffr htpartt
cum nempe radii laterales verfus oculum convergunt. Hxc enim
omnia fcquuntur ab irregularitate fphxroidis DE FG H : quippe nec fem^
verfus polos, ubi ejus figura depreffioreft, caudas Cometarum ex-
hibere debet magis redas & latas ; in flexu qui eft inter polos & ccli-
pticam , magis curvas , & i Solis oppofito defledentes ; & fecundum
iftius flexus longitudinem magis lucidas , & anguftas. Nec puto
quicquam hadenus circa Cometas fuifle obfervatura , faltemquod
nec pro fabula, nec pro miraculo fit habendum , cujus cauda hic non
habeatur.

Quxri tantum poteft , cur non etiam comx circa ftellas fixas , CXXXIX.
ac circa altiores planctas Jovem & Saturnum appareant. Sed faci-
Jisrefponfioeft, primo ex eo, quod non fbicant videri in Cometis,
cum eorum diameter apparens non eft major qu^m fixarum, quia PlanetM
tunc ifti radii f^ndarii , non habent fatis virium ad oculos moven-
dos : Ac deinde quantum ad fixas , quia ciim lumen ^ Sole non mu-
tuentur , fed illud ex fe ipfis emittant , ifta earum coma , fi qux fit ,
hinc inde in omnes partes fpargi debet , atque efle perbrevis ; jam-
que revera circa ipfas talis coma efle videtur : neque enim uniformi
linea circumferiptx , fed vagis radiis undique cindx apparent ; 8 c
non mal^forfan earum etiam fcintillationem (cujus tamen plurcs
alix caufx effe poffunt) huc referemus. Quantum autem ad Jovem
& Saturnum , non dubito quin , ubi acreft admodum purus , breves
etiam interdum comx , in partem l Sole averfam protenfx , circa
ipfos videantur ; & fdo me tale quid alicubi olim legiflc , quamvis
audoris non recorder 3 quodque ait Ariftoteles lib. 1 roeteorologic.

R cap.^.

r^o Principiorum PHiLOsoPHiiE

capite d de fixis , eas etiam ab ^Egyptiis comatas nonniinquam vifai
fliiflc, puto de his planetis potius cfleintelligendum; quod autem
refert de coma cujuldam ex ftellis quae funt in femore canis , i fc
confpcfta , vel ab aliqua in aere valde obliqua refra<fb‘onc , vel po-
tius ab illius oculorum vitio procedit ; addit enim miniis fuidecon-
Ipicuam , ciim oculorum aciem in ipfam intendebat , qu^m ciim re-
mittebat.

C X L. Nunc verd expolitis iis omnibus qui ad Cometas fpedlant , re-
Planetas : putcmufque fidus N minoris agitationis
ede capax , five minus habere foliditatis , quam globulos fecundi ele-
menti , qui funt verfus circumferentiam noftri coeli , fcd tamen ali-
quantii plus habere, quim aliquos ex iis qui funt verfus Solem : Un-
de intelligemus , illud ftatim atque i vortice Solis abreptum eft, con-
vije tinu6 verfus ejus centrum defeendere debere, donec devenerit ad
pag- m. cos globulos coeleftes, quibus in fbliditatc, five in aptitudine ad per-
feverandum in fuo motu per lineas reftos, eft aequale; Cumquetan-
dem ibi erit , non amplius ad Solem magis accedet , nec etiam ab eo
recedet, nili quatenus ab aliquibus aliiscaufiis nonnihil hinc inde
propelletur , fcd inter iftos globulos cceledes libratum , circa So-
lem ^diduc gyrabit , & erit Plancta. Quippe fi propius accederet
verfus Solem , ibi verfarctur inter globulos coeleftes paull6 mino-
res , ac proindequos fuperaret vi ad recedendum k centro drea quod
gyrat ; & celerius motos, ac proinde ^ quibus ifta ejus vis fimul cum
agitatione augeretur , ficque inde rurfus regredi deberet. Si verd ,
^ Sole magis recederet , ei occurrerent globuli coeleftes aliquantd
miniis celeriter moti, ac proinde qui ejus agitationem minuerent;

& paullb majores, ac proinde qui vim haberent , ipfum verfus So-
lem repellendi.

eXLT. Alii autem caudae, qui Planctam drea Solem ita libratum non-
nihil hinc inde propellunt, funt primo , quod fpatium, in quo fimul
fTTtrfs^pm- cum tota materia coeli roMtur, non fit pedefti fphiricum ; necefle
eft enim, ubi hoc fpatium latius eft, ut ifta materia codi lentius duat,
qu^m ubi anguftius.

Secundb, quod materia primi clementi, ex quibufdam vidnis vor-
ticibus verfus centrum primi coeli fiuendo , & inde athquofdam alios
reduendo, tum globulos fecundi clementi, tum etiam Planctam-inter
ipfbs libratum, diverfimode podit commovere.

Tertid, quod meatus qui funt iacorporciftius planetae, apdo-

.rcs

dent.
Prima.

exLii.

Snanda.

CXLIU.

Ttrtdt.

P A R S T E R T 1 A. XJt

resefTc poffintad particulas ftriatas, aliafve primi dementi, quxex
certis cceli partibus veniunt , quim ad rdiquas recipiendas : unde
fit , ut iftorum meatuum orificia , qua: drea polos macularum fidera
involventium formari fupr^ diximus, verfusiftas cceli partes potiiu,
qu^m verfus alias obvertantur.

Quarto , quod jam ante aliqui motus in ifto Planeta efle potue-
rint, qui diutifTim^in eo perfe verant, lic^t aliae*caufr3E repugnent.
Ut enim videmus turbinem , ab hoc fblo quod femel h puero intor-
queatur , fatis virium acquirere , ad perfeverandum in fuo motu per
aliquot horae minuta, interimque aliquot millia gyrorum abfolve-
re , quamvis mole Iit exiguus , &tum aer circumjacens, tum etiam
terra cui infiftit , ejus motui adverfentur 5 Ita facile credi poteft , ex
hoc folo quod aliquis Planeta cum primum faftus eft fuerit motus ,
eum ^ prima mundi origine ad hoc ufque tempus , abfquc ulla nota-
bili imminutione celeritatis, circuitus fuos continu!R’c potuiHc : quia
multo brevius eft tempus quinque vel fex millium annorum, a qui-
bus mundus ftetit, fi cum magnitudine alicujus Planctae compare-
tur , quum tempus unius horae minuti , cum exigui turbinis mole
collatum.

Quinto denique, quod vis ita per/everandf in fuo motu, fit multo
firmior & conftantior in Plancta , quikm in materia ccelefti cum cir-
cumjacente; ac etiam firmior in magno Planeta quimin minore.
Quippe ifta vis in materia ccelefti pendet ex eo , quod tjus globuli
fimul confpirentin eundem motum : cumque fint^ fc mutuo difi
junfti , parvis ex momentis fieri poteft , ut modo plurcs , modo pau-
ciores ita fimul confpircnt. Unde fequitur Planctam nunquam
tam celeriter moveri , qu3lm globulos coelcftcs cum circumjacentes ;
etfi enim aequet illum eorum motum , quo fimul cum ipfis R-rtur, illi
interim habent alios plures , quatenus i fe mutuo disjunfti funt. In-
de etiam fequitur , cum horum globulorum ccelcftium motus ac-
celeratur , vel tardatur , vel infleditur , non tantopere , nec tam
cito accelerari , vel tardari , infledi motum Planetae inter ipibs
vcriantis.

Qux omnia fi confiderentur , nihil occurret circa phxnomena
Planetarum , quod non plan^ conveniat cum legibus naturae ^ no-
bis expofitis, cujulquc ratio ex jam didis non facili reddatur. Ni*
hil enim vetat quo minus arbitremur , vaftiffimum illud fpatium in
quo jam unicus vortex primi coeli continetur, initio in quatuorde-

R cira.

CXLIV,

eXLV.

cxLvr.

De prima

proaulfittu

omnium

Pi'aneta^

rum.

151 Principiorum pHiLosoPHii®
cim plurcfve vortices fuifledivifum , cofqucita ftiifTedifjxjfitos, ut
fidcra quae in centris fuis habebant <, multis paulatim maculis tege-
rentur , &dcindcifti vortices uni ab aliis dcftrucrentur, modojam
anobisdeferipto; unuscitius, alius tardius, pro di verfo eorum Htu.
Adeo ut cum illi tres , in quorum centris erant Sol, Jupitcr& Satur-
‘ nus, caeteris elTcnt majores; fidcra, quxin centris quatuor mino-
rum Jovem circumHintiumvcrrabantur,vcrfus Jovem delapfa fint;

& qu* in centris duorum aliorum Saturno vicinorum , verfus Satur-
num ( faltcm fi verum eft duos jam Planetas circa ipfum verfari ) ;
Et Mercurius , Venus, Terra, Luna& Mars (qux fidcra etiam fin-
gula fuum vorticem prius habuerunt ), verfus Solem; Ac tandem
etiam Jupiter& Saturnus, una cum minoribus fideribus iis adjun-
fris , confluxerint verfus eundem Solem , ipfis multo majorem , poft-
quam eorum vortices fuerunt abfumpti : Sidera autem reliquorum
vorticum, fi unqiSam plura fuerint quam quatuordccim In hoc fpa-
tio , in Cometas abierint.

e X L V 1 1. Sicque jam videntes primarios Planetas , Mercurium , Venerem,
Cmrqwdam Terram, Martem, Jovem & Saturnum , ad diverfas diftantias circa
Solem deferri, judicabimus id ex eo contingere, qu6d eorum qui
rtmetiaret : Soli viciniorcs funt , foliditas fit minor qu 3 tm remotiorum ; Nec mi-
iJtjtti ab et- rabimur Martem terra minorem, ipsa tamen magis ii Sole diftare,
qoia (olidior nihilominus efle poteft ; ciun foliditas ^ foli magnitu-
noti fetuUre. dine non pendeat.

CXLVIII. Et videntes inferiores ex iftis Planctis , altioribus celerius in or-
Cur Sali vi- bem ferri , putalMmus id ex eo fieri, quod materia primi clementi, quae
I Solem componit, celerrimi gyrando, viciniores cceli partes magis

maveantuTi fccum abripiat qu^m remotiores. Nec interim mirabimur, qudd-
qax in ejus fupcrficie apparent, mult6 tardihs ferantur,
'f!nt tardif- quim ullusPlancta : (quippe in brevilTimofuo circuitu viginti («
dies impendunt, Mercurius autem in fuoplufquam faxagies majo-
ri , vix tres menfes , & Saturnus in fuo forte bis millies majori annos
tantiim triginta, quinifi celerius ipfis moveretur , plus centum dc-
fl berct impendere.) Hoc enim putabimus accidere ex eo, quddpar-
ticulx tenii clementi , ortx i continui macularum diflblutionc ,
congregatx fint circa Solem , atque ibi magnam quandam molem
aeris fivextheris componant, forti ufquc ad (phxram Mercurii vel
etiam ulterius extenfam ; cujus xtheris panicuix , ciim fint valdi ir-
regulares & ramofx , fibi invicem fic adhxrent , ut non disjuniftim

con-

Pars T s r r i a.

concitentur, quemadmodum globuli raaterix codcfKs, omnes
fimul^ Sole rapiantur, &cum ipfis tum maculae (blares, cum etiam
pars coeli Mercurio vicina ; unde fit , ut non multo plures circuitus
qu^ Mercurius, eodem tempore abfolvant, nec proinde tamdtd
moveantur.

Deinde videntes Lunam non modd circa Solem , fimul etiam C X L i x.
circa Terram gyrare, judicabimus id vel exeo contingere, qu6d,
ut Jovis Planetx vcrfus Jovem , fic ipfa verfus Terram confluxerit,
priufquam haec circa Solem ferretur ; vel potius quod, cum non mi- ^

norem habeat vim ^tationisquim Terra, in eadem fphxra drea
Solem debeat veriari ; & , cum mole fit minor , xqualem habens vim
agitationB, celerius debeat ferri. Nam Terra exiftente circa So-
lem S, in ^rculo NTZ , cum quo defertur ab N, perT ver-
fiis Z , fi Luna celerius afla eodem deveniat , in quacunque

drculi N Z, eam inirio efle contingat, brevi accedet.ad A, ubi i
vicinia Tcrr* impedita ne redi ulterius pergat, defledet curfum
fuum verfus B ; dico verfus B, potius quim verfus D , quia fic 4
linea reda mioqsdefiedet. Dum autem ita perget ab A verfus B,

R 5 omni&

CL.

C*r tfTTd
tirca fuwH
mxnn vtr-
tatwr.

CLI.
Cur Luum
teUriui f<-
ratur <jaam
Terru.

CLII.

Cur ftrmfer
Lunu faciti,
^uam proxi-
rnf eiMrm fit
Trrru »b-
•verfa.

CLIU.
Cur Lura
tflenus 'm-
uJat,
fu» motu
nudi» mmuj
aberret in
ttnjtmciie-
mbut, ^uim
m ejuaarit :
(T cur tyu»
ctelum ntn
Jit rttun-
durn.

154 Principiorum PHitosopHiit
omnis materia coeleftis contenta in fpatio ABCD, qux ipfam defert,'
contorquebiturin modum vorticis drea centrum T ; ficque etiam ef-
ficiet ut Terra circa fuum axem gyret, dum interimhxc omnia fi-
mul, per circulum N T Z drea centrum S ferentur,

Quanquam alix pritercafintcauflTx , cur Terra drea proprium
axem vertatur ; fi enim antea fuerit fidus lucidum, in alicujus vorti-
cis centro conliftens, ibi proculdubiofic gyrabat; & nunc , materia
primi elementi in ej us centrocongregata , limiles adhuc motus habet
iplamque impellit.

Nec mirabimur , hanc Terram fere tricies circa fiium axem con-
volvi , dum Luna tantitm femel circumferentiam drculi ABCD
percurrit. Cum enim hxc circumferentia ABCD, fit drdter fc-
xagies major Terrx ambitu, fic Luna duplo celeriiiaadhuciertur
qu^m Terra; &: ciim ambx agantur ab eadem materia ccclefii, quam
credibile eft non miniis celeriter moveri, prope Terram qu^m prope
Lunam , non videtur alia caufa clTc majoris in Luna celeritatis, qu^
quod minor fit quim Terra.

Non etiam mirabimur , quod Icmper eadem pars Lunx fit Terrx
obverfa , vel certe non multum ab ea dcflefbt ; facili enim j udica-
bimus id ex eo contingere , quod alia ejus pars aliquanto fit (olidior,
& ideo terram circumeundo majorem ambitum debeat percurrere ;
ad exemplum ejus quod paullo antd notatum e(V de Cometis. Et
certe innumerx illx inxqualitates indar montium & vallium, qux in
ejus facie obversa , pcrfpidllorum ope deprehenduntur , minorem
ipfius (blidicatem videntur arguere : hujufque minoris (bliditatiscau-
faclTepoted, quod alia ejus facies, qux nunquam in conf(>cdum
nodrum venit, folum lumen dire(d^ a Sole milTum excipiat; hxc au-
tem etiam illud quod ex terra refleditur.

Neque magismirabimur, quod Luna videatur aliquanto celerius
moveri, & in omnes partes ^curfufuo miniis aberrare, ciim plena
ed vel nov'a , quilm ciim dimidia tantum apparet , five ciim ell ver-
fus partes coeli B vel D , qu^im ciun cd verius A vel C : Quia
ciim globuli coeledes , qui continentur in fpatio ABCD, ratione
magnitudinis & motus diverfi fint , tam ab iis qui funt infra D ver-
fus K, quam ab iis qui funt fupra B verfusL, iis autem qui funt
verfus N & Z fint fimiles , liberius (c diffundunt verfus A & C ,
qu^m verfus B& D. Unde fcquitur ambitum ABCD, none(^
fc circulum perferum , fed magis ad Ellipfis figuram accedere ; ac

mate-

materiam catIi lentius ferri inter CSc A , quim inter B & D ; Idco-
que Lunam , quae ab ifta materia cceli defertur y & propius accede--
rc debere verfiis Terram , fi (it in motu ad accedendum > & magis re-
moveri fi fit in motu ad recedendum , ciun ipfam contingit effe ver-
fus A vel C, quam cum eft verfus B vel D.

Neque mirabimur quod Planctae , qui juxta Saturnum efle dicun-
tur» lentiffimo vel nullo motu circa ipfum ferantur , contra autem
qui fiint juxta Jovem , circa illiim gyrent, &quifquc tanto ccleriiis,
quanto Jovi eft vicinior. Hujus enim diverfitatis caufa efle poteft,
quodjupiter, ut Sol & Terra, circa proprium axem agatur j Satur-
nus autem , ut Luna & Cometae , femper eandem fui partem conver-
tat verfus centrum vorticis in quo continetur.

Praeterea non mirabimur , qu6d axis , circa quem Terra diei fpa-
tio convolvitur, non fit |Krpcndicularitcr credus fupra planum E-
clipticae, in quo anni fpatio circa Solem rotatur, fedplufquamvi-
ginti tribus gradibus ^ perpendiculo declinet ; unde oritur, diverfitas
xftatis & hyemis in terra. Nam motus annuus Terrae in Ecliptica,
predpu^ determinatur ^ conlcofu totius materis coeleftis , circa

I Solem

CLI V.
Cur Jkmt-
(iarti Plant-
tic fui funt
circa^rvm,
tam celer i-
ter.giuiveri
Jiait enva
Saturnum t
tam tarde
vel nulif
made me-
veantur.

CLV.
Cur poli jE-

f uateru ^
'citptka
multum di-
Jlent abne-
vifem.

Iig prtncip. Philos. ^ars Tertia.

Solem gyrantis > ut patet ex eo » quod omnes Planetae in eo quam«
proxime confentiant : direftio autem ejus axis , circa quem fit motus
diurnus, magis pendet l partibus coeli, i quibus materia primi cle-
menti verfus ipfam fluit. Quippe cijm itnaginemur omne fpaaum,
quod jam l pnmo coelo occupatur/uifle olim divifum in quatuorde-
cim plurcfve vortices , in quorum centris erant illa fidera, qux nunc
converfa funt in Planetas , fingere non poflumus illorum omnium fi-
denim axes verfus cafdem partes fuifle converfos ; hoc cniin cum
cibus natura: non conveniret. Sed valde credibile eft materiam ori-
mi elementi , qux in Terrx Sidus confluebat, cx iifdem fere partibus
firmamenti venifle, quas nunc adhuc ejus poli refpiciunt ; atque dum
multi macularum cortices, fuprahcK fidus paulatim generabantur,
particulas ftriatas iftius materix primi clementi , multos fibi meatus
in his corticibus efformafle , iplblque ad magnitudinem & figuram
fuam fic apuflc , ut vel nullum vel non nifi difficilem tranfitum prx-
berc poffint , particulis ftriatis qux cx illis firmamenti partibus acce-
dunt : Sicque illas , qux fibi aptos meatus per globum Terrx, fecun-
dum ejus axem efformarunt, chm nunc adhuc per ipfumpcipctuo
fluant, efficere, ut ejus poli verfus cafdem partes cceU i fiibusvc-

CLVI.
Cur pauUa-
tm M ht-
•uurm tu(t-
dunt.

CLVir.
UllimA&
maximi gd-
neralis (oa-
Ja tmniim
ma^ualita-
tum, fua m
mtttbusctr-
ftrum mun-
danorum re-
frrimttur.

niunt, dirigantur. * _ ri- *

interim tamen , quia dux coi»rcrfiones Terrx , annua fcilicet &
diurna, commodius peragerentur, fi fierent circa axes parallelos,
cauffx hoc impedientes paulatira utrimque immutantur j unde fit, ut
fucceflu temporis declinatio Eclipticx ab ^Equatore minuatur.

Denique non mirabimur , quod omnes Planetx, quamvis motus
circulares femper affefient , nullos tamen circulos perfbaos unquam
deferibant , fed modis omnibus , tam in longitudinem , quain m U-
titudinem, femper aliquantulum aberrent. Cuin enim omnu cor-
pora qux fiintin univeifo , contigua fint , atque in fe mutuo agant,
motus uniufcujufque l motibus aliorum omnium dependet , atque
ide6 innumeris modis variatur. Nec ullum plan^ phxnomenum , m
coeUs eminus confpeftisobfervatur, quod non putem hic faos tuillc

explicatum. Supereft , ut deinceps agamus de illis, qux cominus lu-
pra Terram videmus»

PRIN-

«37

PRINCIPIORUM

PHILOSOPHI-i«

PARS QJU ARTA.

De Terra.

TH cr^i nolim , corpora hujus mundi adfpedabilis i.
genita unquam fuifle j illo modo qui fupr^l aelaiptus Fdljim hy

eft, ut jam fatis prxmonui» debeo tamen eandem hy-
pothelim adhuc rerincrc , ad ea qua* Itipra terram ap- tptt
parent explicanda : ut tandem H, qucinadmodum Ipe-
ro, clare oHendam, caufas omnittm rerum naturalium , hac viil non Mtwrasrt-
autcm ulla alia dari poffe, inde meirtd concludatur , non aliain<cfle
earum naturam , quJ m fi tali modo genitz ellcnt.

Fingamus itaque Terram hanc quam incolimus, fuifle olim ex 1 1.

Ibla materia primi elementi conflatam» inftar Solis, quamvis ipfo
eflct multo minor; & vaftum vorticem circa fi: habuifle, in cujus
centro confidebat : Sed chm particulae flriats, alixque non omnium eum iftmm
minutiflirax minutix, iftius materix primi clementi, fibi mutu6
adharerent , ficque in materiam tertii clementi verterentur , ex iis
primo maculas opacas in Terrx fuperficie genitas efle , fimiles iis
quas videmus drea Solem affidu^ generari ac dillbl vi; ddnde parti-
culas tertii elementi, qux cx continua iflarum macularum diflblu-
tionc remanebant , per coelum vidnum difllil^ , magnam ibi mo-
lem aeris , five xtheris , fucceflu temporis compofuifle ; Ac deni-
que poflquam ifle xther valde magnus fuit, denfiores maculas
circa Terram genitas, eam totam contexifle atque obtenebrafle;

Cumc{ue ipfx non poflent amplius diflblvi , ac fort^ perroultx fibi
mutuo incumberent , iimulquevis vorticis Terram continentis mir
nueretur, tandem ipfam un^ cum maculis, &toto aere quo invol-
vebatur, in alium majorem voitioem, in cujus centro cd Sol, de-
bpfimi efle.

Nunc ver6 , fi confideremus iikm nondum ka verfiis Solem de-
lapfiNn, fedpauld pofl delapfunun, tres in ea>rcgiones valde diver-

S fiu

Dijfhilfm-
Terret m

3^5

i;8 Principiorum PHiLosoPHiiB

tres reg»- fas dignofccmus. Harum prima & intima I, condncre tantum vi-

primi dementi» ftibi nonaliS ratione qu^min So-
ftn. Ic commoventis» nec alterius naturx» niil qu6d forte fit minus
pura; quia quod adidu^ ex Sde in maculas abh» non it^ potefteie
ea expurgari. Et fani idcirco mihi fadli perfiiaderem, jam totum
Ipatium I» fola feri materia tertii elementi plenum efle» nifi inde

(equi videretur, corpus Terrs non polTc manere tam vicinum Soli»
quimnunceft, propter nimiam fuam foliditatcm.

Media r^o M, tou occupatur i corpore valdi opaco & den-
(b: cum enim hoc coipus faifhim fit cx particulis minutidimis (ut-
pote quae priiis ad primum elementum pertinebant) » fibi invicem
adjunftis» nulli videntur in eo meatus relidi elTe» nifi tam exigui»
ut fblis iUis particulis Anatis fupii defiriptis » ac reliqux materix
primi elementi» tranfitum prxberc podtnt. Hocque experientia
teAatur in maculis Solis» qux chmfintgufilem naturx atque hoc
corpus M » nifi qu6d fint multd tenuiores & rariores » tranfitum ta-
men luminis impediunt; qu6d vix pollent » fi earum meatus elTent
(atis lati , ad globulos lecundi dementi admittendos. Ciim enim
iAi meatus , initio in materia fluida vd molli formati fint , haud du-
bii

^ P A R S Q, U A R T A, 139

bi^efTcnt etum fatis redi& Ixves, adaAioncm luminis non impe-
diendam.

Sediftx dux interiores Tcrrx regiones, parum ad nos (pedant,
quia nemo unquam ad ip(as vivus accelTit. tela tertia (lipered , ex
qua omnia corpora qux hic circa nos reperiuntur , oriri pofle dein-
ceps ollendemus. Nunc autem nihil adhuc aliud in ipsi e(Te fuppo-
nimus , quim magnam congeriem particularum tertii elementi mul-
tum materix cceleftis circa (c habentium , quarum intima natura , ex
modo , quo genitx funt , poted agnofei.

Nempe ciim ortx fint exdilTolutione macularum , qux minuti!^
fimis primi elementi ramentis, fibi mutuo adjundis, conflabant; una-
quxqueex plurimis iftiufmodi ramentis componi debet, atque e(Te
fatis magna , ut impetum globulorum fecundi elementi , circa (c mo-
torum, fuflineat ; quia quxeunque id non potuerunt , rurflis in pri-
mum vel in fecundum elementum fiint refolutx. ^

Verum enim vero quamvis illx globulis fecundi elementi to-
tx refiflant, quia tamen lingula ramenta ex quibus funt con-
flatx ipfis cedunt , femper eorum occurfu nonnihil poffunt im-
mutari.

Cumque ramenta ifla primi elementi , varias habeant figuras , non
potuemnt plurima fimultam apte conjungi, ad unamquamque ex
mis particulis tertii elementi componendam, quin multos anguftif-
fimos meatus , fbli fubtilifiimx materix ejuldem primi* elementi
permeabiles, in illa relinquerent; unde fit, ut quamvis hx parti-
culx fint multo majores , quim globuli cnelcftcs , non poffint ta-
men effe tam fblidx , nectantx agitationis capaces. Ad quod etiam
facit, quod figuras habeant vald? irregulares, & ad motum miniis
aptas , qulm fint fjjhxricx iflorum globulorum. Cum enim ramen-
ta ex quibus componuntur , innumeris modis diverfis conjunda
fint, inde fcquitur ipfas & magnitudine & fbliditate & figuris, plu-
rimum ab invicem differre, ac fer^ omnes earum figuras effe admo-
dum irregulares.

Hicque notandum eft , quandiu Terra inftar fixarum in peailiari
fuo vortice verfatacft, necdum verfus Solem delapfa erat , iflas par-
ticulas tertii elementi, qux ipfam involvebant, quamvis I fe invi-
cem effent disjundx , non tamen hinc inde per ccelum temer^ fpar-
fas fiiiffe, fed omnes drea fphxram M conglobatas, unas aliis in-
cubuiffe; quia pellebantur votus centrum I, i globulis fecundi ele-

S z menti.

Dtfiriftit

ttrtU.

VI.

Pmrticuliu
terta ele-
menti , qtue
fant in hac
tertiJ regie-i
ne, effeae-
berejatk

tnafjUM.

VII.

Iffas k pri-
ma tif fe-
otndt ele-
menta poUi
immutari.

VIII.
P.jTe majaret
glabidit fi- ■
cunki ele-
menti, fe4
iifiem ejji
minns (ali-

mi-
niix agita-
tae.

IX.

Eae ab mi-
tia /iii mu-
tui intu-
iuift circa
Terram.

140

P&INCIPtORVM PHILOSOPHIiS

menti, qui majorem ipHs vim agitationis habentes , ab eo centro
recedere conabantur.

X. Notandum etiam, quamvis fibi mutuo fic incumberent ^ non

urca tamen fimul junfbs fuifle , quin permulta intervalla circa fe

tpjai mter- • r a -

valla nate- rcIinqucrent , qus non modo a matena pnmi elementi, led etiam
rutfrmt ^ ^ globulis fecundi occupabantur : hoc enim fequi debuit ex eo , qu6d
figuras haberent valde irr^Iarcs ac diveriiu , & fine ordine unx aliis
Baejft. adjunftx eflent.

X I. Notandum prxterea inferiores ex globulis , qui particulis iftis

» P^ulo minores fuifle qu^m fuperiores : Eodem mo-
vuntt \ *ti quo fupri oftenfum eft , eos qui prope Solem verfantur , grada^
mtnprefou- tim efTe minores, prout d funt viciniores ; Ac etiam iftos omnes
*t^cmtro gJofiulos non majores fuiffe , qu^m jam illi fint qui reperiuntur drea
wi~ Solem, infrafphxram Mercurii; fed forte fuifle minores, quia Sol
major eft, quam fuerit unquam Terra; &proindc ipfos minores
etiam fuifle , quim nunc ii fint , qui hic drea nos verfantur. Hi enim
fupenint illos , qui funt infra (phxram Mercurii , quoniam \ Sole
funt remotiores.

XII. Et notandum iftos globulos , vias fibi retinuifle inter particulas
Mtatufifut tertii elementi , ad menluramfux magnitudinis accommodatas; ita

mttr ipfat ° Ut

Pars Q^u arta. J41

ut non tam facili alii globuli pauld majores» per eafdem tranfire
pofTent.

Notandum denique tunc frequenter accidiflc , ut majores &
folidiorcsex idispardcuUs tertii elementi, alias minores & tenuio-
res fub fc haberent, quia cum uniformi tantum motu circa Ter-
rx axem volverentur, atque ob irregularitates fuarum figurarum,
fibi mutuo facile adhxrcrcnt , etfi unaquxque, quo folidior & craf-
fior erat , eo majori vi l globulis fecundi elementi circumjacentibus,
verfus centrum pelleretur , non tamen lemper poterant folidiores , fe
i miniis folidis ita extricare , ut infra iplas delcendercnt ; lednon ra-
ro eundem ordinem , quem cum primum formarentur obtinuerant,
retinebant.

Ciim autem poftea globus Terrx , in tres iftas regiones diftindhis,
verfus Solem devolutus eft fvortice fcilicet in quo antea erat abfum-
to), non magna quidem mutatio, in intima & media ejus regione po-
tuit inde oriri ; quantum ad exteriorem, primum duo, deinde tria,

pofimodum quatuor, & plura alia corpora diverfa , in ea diflingui
debuerunt.

Quorum corporum produ(EHonem paulo pofl explicabo : (cd
priulquam hoc aggrediar, tresquatuorveprxcipux adiones,^ quibus
pendet , hic funt confiderandx. Prima eft globulorum coclcftium
motus, generaliter fpcftatus. Secunda, gmvitas. Tertia , lumen.
Et quarta, calor. Per globulorum cceleftium generalem motum, in-
tclligo continuam eorum agitationem , qux tanta e(l , ut non modo
fuificiat, ad ipfos motu annuo circa Solem , & diurno circa Terram
deferendos , fed etiam ad eofdem interea modis aliis quamplurimis
agendos. Et quia in quamcumque partem ita moveri c<xpcrint, per-
gunt poflea quantum poffunt , fecundhm lineas re<5bs , vel a reiftis
quamminimum defledentes, hinc fit ut hi globuli coclefles, particu-
lis tertii clementi, corpora omnia tertix terrae regionis componenti-
bus , immifii, varios in iis effedus producant, quorum tres prxeipuos
hiC notabo.

Primas eft , quod pcUudda reddant , ea omnia corpora terreftria
qux liquida funt , & conftant particulis tenii elementi tam tenui-
bus, ut globuli ifti circa ipfas in omnes partes ferantur. Ciim enim
per iftorum corporum meatus, hinc inde affiduS moveantur, vimque
habeant eorum particulas fitu mutandi, fadl^fibi riasrcdas, fi ve
redis xquipoUentes , Sc proinde transferendx adioni luminis ido-

307 -

hahuife M-
gftJliOUt.

xnr.

Ntn ffmptr
craJpores,U-
miiuribusm-
fermeifmf-

fi-

XIV.

De prmue
fimutune
diverfiriau
(»rf$rtanr in
tertia Ttrrrt
regiene.

XV.

De aifieni-
bui, filaram
tfe t/l.t csr-
fera genita
funt i ac pri-
mi de eene-
ralig/olml*-
nem cerle-
JlitemtHttK.

XVI.

De prm»
hHfnfprhnje
aHioniteffe-
Bh t epuid
reddat ivr-
p*ra pelluci-
da.

s 5

neas.

141 Principiorum PhilosophijE

neas ) in illis cfTormant. Sicque omnino experimur , nullum efle
in Terra liquorem purum , & tenuibus particulis conflantem , qui
non fit pellucidus : quantum enim ad ai^ntum vivum » crafliores
funt ejus particulx , qu^ ut globulos ^cundi clementi , ubique
circa fe admittant ; quantum vero ad atramentum , lac , fangui-
nem , & talia, non flint liquores puri, fed plurimis pulvifculis du-
rorum corporum infperfi. Et quantum ad corpora dura , obfer-
vari potcfl ea omnia eflc pellucida , qux dum formabantur , Sc
adhuc liquida erant , pellucida fuerunt , quorumque partes reti-
nent eundem fitum , in quo pofitx funt ^ globulis materia; coelcflis ,
dum circa ipfas nondum fibi mutuo adhxrentes movebantur. Con-
trl ^ero illa omnia c(Te opaca , quorum particulx fimul jundx &
connexx funt , ^ vi aliqua externa , motui globulorum ccelefHum
ipfis immiftorum non obfcquentc : quamvis enim multi meatus in
his etiam corporibus relifti fint , per quos globuli coelefles hinc
inde afTiduc drfcurrunt ; quia tamen hi meatus variis in locis funt in-
terrupti & intcrclufi , tranfmittendx adioni luminis , qux nonnifi
pervias reflas, vel redis xquipollentcs, defertur, idonei efle non
pofTunt.

^ Utque hic intelligatur , quomodo corpora dura fatis multos mea-

tus habere pofTint , ad tranfitum prxbendum radiis luminis , ex qua-
dtm & ifit- vis parte venientibus, poma , vel dii quivis globi fatis magni , & quo-
'^Itoimea fi»pcrficics fit Ixvis , redculo includantur , eoque ardi confhi-
tM habfre , ita Ut ifh poma fibi mutu6 adhxrentia, unicum quafi corpus
pojfit, componant, in quamcunque partem hoc corpus convertetur, mca-
fe Continebit , per quos globuli plumbei fupra ipfum injedi ,
verfus centrum terrx , vi gravitatis fux facili defeendent , fecundum
lineas redis xquipollcntes j ficque fjxrciem corporis pellucidi , fb-
lidi& duri exhibebit. Non enim opuscfl ut globuli coelefles, ma-
gis redos& plures meatus inveniant in corporibus terreflribus , per
qux radios luminis tranfmittunt , qu^m fint ii per quos globuli
plumbei inter poma ifla dcfccndunt.

Secundus effeduscfl, quod cum particulx duorum veLplurium
ijhtu protue corporum tcrreftrium , prxfertim liquidorum , confufi fimiU jundx
mpitnurf- funt, globuli calefies quafdamex ipfis unas ab aliis fbleant fepara-
ficque in varia corpora diflinguere; quafdam autem alias acaira-
«baliU fe- tiiis permifeere, ipfafque ita difjxanere, ut unaquxque guttula li-
& quoris ex iis connati , exteris omnibus cjufdem liquoris guttulis
pl^rt! omnino

lend»!.

XVllI.
Df fefiPtth

P A R I U A R T A. 145

omnino (imilis exHilat. Quippe cum globuli coelelles moventur ia
meatibus corporum tcrrcftrium liquidorum 1 particulas tertii de-
menti libi obvias allidud loco expellunt « donec eas inter aliquas alias
ita dirpofucrint & ordinaiint > ut non magis quam ilis alis iplbnim
motibus obii Aant , vel, cum ita dilponi non poHiinti donec cas ^ re-
liquis l^regarint. Sic videmus ex muAo fsces quafdam, non mcxlo
furfum & deorfum (quod gravitati & levitati tribm' pollrt),lcd etiam
verius valis latera expelli, vinumque poAcadefscatum, quamvis
adhuc ex variis particulis conAans , cAe pellucidum , & non dcnlius
aut cralTuis in imo quiim in fummo apparere. Idcmque de exteris
liquoribus puris eA cxiAimandum.

Tertius effedus globulorum codeAium eA , quod aqus aliorum-
vc liquorum guttas in acre , aliove liquore ab iis diverlb , pendentes,
reddant rotundas , ut jam in Meteoris explicui. Cum enim iAi glo-
buli cedeAes , longe alias habeant vias in aqus gutta quilm in aere
circumjacente , femperque quantum poAunt fecundum lineas rc-
^as, vel ad reflas quam-proxim^ accedentes , moveantur; mani-
feAum eA illos qui funt in aere , objefhi aques gutts minus impe-
diri ^ motibus fuis, leaindum lineas llreflisquamminimumdeAc-
flentes , continuandis , fi ea At perfed^ fphxrica, qu^m li quamcun-
que aliam Aguram Ibrdatur. Si qux enim At pars in fuperAcie iAius
guttx , qux ultra Aguram Iphxricam promineat , majori vi globuli
cedeAes per aerem difeurrentes , in illam impingent , qu^m in ex-
teras, idcoque ipfam verfus centrum guttx protrudent; ac A qux
pars ejus , fuper Aciei centro vicinior At qu^m rcliqux , globuli coew
IcAes in ipla gutta contenti, majori vi eam ^ centro expellent ; atque
ita omnes ad guttam fphxricam faciendam concurrent. Et cum an-
gulus contingentix , quo A>lo linea circularis ^ refla diAat, omni
angulo reftilineo At minor , & in nulla linea curva prxtcrquam in
circulari At ubique xqualis , certum eA , lineam redam nunquam
poAc magis xqualiter, & minus in unoquoque ex Aiis pundis inAefU
qu^m cum denegerat in circularem.

Vis gravitatis, ^ tertia iAa globulorum codeAium adione non
multum differt ; ut enim illi globuU per Ailum fuum motum , quo
Ane diferimine quaquaverilis feruntur , omnes cujufque guttx par-
ticulas, verius ejus centrum xqualiter premunt. Aeque ipfam gutum
faciunt rotundam ; ita per eundem motum, totius molis terrxof-
curfu impediti , nc fecundum lineas redas ferantur, omnes ejus
t ' partes

XIX.

De Tertn
effiffui futi
liijHorum
gHttas re,i-
tUt rttim-
d.Jt.

ExpJtcarif
feanuU a-
Rttnif, jnjt
gruvitM
vteatur.

144 Principiorum PniLosoPHiiE

partes verfus medium propellunt: atque in hoc gravitas corporum

terreilrium coniUlit.

XXI. Cujus natura ut perfed^ intelligatur y notandum eft primo , fi
OtnrusTer- Q^inia fpatia circa Terram, qux abi pfiusTerrx materi^ non occu-

pantur, vacua eflent, hocefi, fi nihil continerent nifi corpus, quod
t!ir,n«?iep motus aliorum corporum nulla ratione impediret nec juvaret Cfic
tantum intelligi potefi vacui nomen) & interim hate terra cir-
ca fuum axem , fpatio vigind quatuor horarum proprio motu volve-
retur, fore ut ili* omnes ejus partes, quae fibi mutuo non ellcnt
valde firmiter alligatae, hinc inde verius caelum difiilircnt : Eodem
modo , quo videre licet dum turbo gyrat , fi arena fupra iplum
conjiciatur , eam fiadm ab illo recedere atque in omnes partes
difpergi ; & ita Terra non gravis , contra podus levis ellet
dicenda.

XXII. Cum autem nullum fit tale vacuum,nec Terra proprio motu dea-

^ ^ niateria ccelcfii, eam ambiente, omneique ej us poros perva-
tJmltnu «lente, deferatur, ipla habet rationem corporis quiefcends; materia
(tclepis. autem ccbleftis, quatenus tota confendt in dium motum quo Terram

. ..defert , nullam habet vim gravitatis , nec levitatis ; fed quatenus ejus
partes pius habent aghadonis qu^m in hoc impendant, ideoque fem-
per terr* occurfu , a modbus fuis fecundum lineas rcdbs periequen-
dis impediuntur , femper ab ea quantum poflunt recedunt, & in hoC
earum levitas confidit.

X X II I. Notandum deinde, vim quam habent fingulx partes materi* ccr-

Jcdij recedendum i Terra , fuum effe^m fbrtiri non pofTe,
nifi, dum ill* afeendunt , aJiquaspartesterredres in quarum locum
rna/erui ar- fucccdunt , infra fc deprimant & propellant. Cum enim omnia ^>a-

Terram, vcl a parriculiscorponimterreftrium,
tu fiant vel i materia coelefii occupentur; atque omnes globuli hujus mate^
grava. rJa: ccelcftis, xqualem habeant propenfionem ad fe ab ea removen-
dos , nullam finguli habent vim , ad alios fui fimiles loco pellendos;
fed cum talis propenfio non fit tanta in pardculis corporum terre^
drium , quodes aliquas ex ipfis fupra fe habent, omnino in eas vim
ilbm fuam debent exercere. Atque ita gravitas cujufque corporis
eerredris, non proprii efficitur ab omni materiS ccelcdi illuddrcum-
fluente , fed prardfe tantum ab eS ipfius parte , quae , fi corpus idud
defirendat , in ejus locum immediati afeendit , ac proinde quxeft
illi magnitudine plani xqualis. Sit exempli causa , B corpus ter*

redre

323

Pars arta. 145

rcftre in medio aere exiftens, & conflans pluribus particulis tertii
dementi, quam moles aeiis iplixqualis, ac proinde pauciores vel

anguftiores habens poros , in quibus materia ccelellis contineatur :
roanifellum eft , fi hoc corpus B verfus I defccndat , molem aeris
ei squalem in ejus locum alcenfuram ; Et quia in illa mole aeris, plus
materis ccelellis quiimin eo continetur, manifcllum ctiamell, in
ipsa elTe vim ad illud deprimendum.

Atque ut hic calculus redi ineatur , confiderandum eft , in mea- x X I v.
tibus illius corporis B elle etiam aliqiud materis coeltHis , qus
opponitur squdi quantitati fimilis materis ccelellis , qus in acris
mole continetur, eamque reddit otiofam j itemquein mole aeris efi- vita*.
fe aliquas partes tcrreftres, qus opponuntur totidem aliis partibus
terrellribus corporis B , nihilque in eas efficiunt : His autem
utrimque detradis , quod reliquum eft materis ccelellis in illa mole
aeris , agere in id quod reliquum eft partium terrcftrium in corpore
Bj atque in hoc uno ejus gravitatem confillere. XXV.

Utque^nihil omittatur, advertendum etiam eft, per materiam
crelcftem non hic intelligi folos globulos iKundi elementi , led
cnam materiam primi iis admillam , & ad iplam quoque efle refe- quantitati
rendas illas particulas terreftres, qus curium ejus fequuts, csteris

T cclc-

i4<5 Principiorum PHXLosoPHiiE

cckriuj moventur; quales funt ex omnes qux aerem componunt*
Advertendum prxterca , materiam primi elementi , exteris paribus»
majorem vim habere ad corpora terrcftriadeorfum pelleqda» qulm
globulos fecundi, quia plus habet agitationis; & hos majorem,
quim particulas tcrreftres acris quas (kum movent , ob Hmilem
rationem. Unde ht, ut ex fola gravitate non facili poffit xdimari,
quantum in quoque corpore materix teircftris contineatur. Et fieri
poted ,ut quamvis, exempli causa, malTa auri vicies plus ponde-
ret , quilm moles aqux ipfi xqualis , non tamen quadruplo vel quia-
tuplo plus materix terreftris contineat ; tum , quia tantundem ab
utraque fubducendura eft , propter aerem in quo ponderantur; tum
etiam , quia in ipfa aqua , ut & in omnibus aliis liquidis corpori-
bus , propter fuarum particularum motum, ineft levitas, refpeda
corporum durorum.

XXVI. Confiderandum etiam, in omni motu efle drculum corporum
Citr eirptra fintul moventur , ut jam fupri oftcnfum eft , nullumque corpus
igraviutefua deorfum ferri , njfi eodem temporis momento, aliud
fuUmtHra^ corpus magnitudine ipfi xqualc, ac miniis habens gravitatis, fiir-
fum feratur. Unde fit , ut in vafe , quantumvis profundo & lato , in-
feriores aqux altcriufvc liouoris guttx , ^ fuperioribus non preman-
tur; nec etiam premantur ungulx partes fundi , nifi ^ totidem guttis,
quotipfis pcrpendiculariter incumbunt. Nam exempli causa, in
vafe A BC, aqux gutta i non premitur ab aliis 154 fupra

ipfam cxfiftentibus , quia fi
hx deorfum ferrentur , de-
berent alix guttx 5^7 aut
fimiles in earum locum ad-
feendere; qux, cum fint xqui
graves , illarum defcenfum
impediunt. Hx autem guttx
1x54, j undis viribus pre-
munt partem fundi B ;• quia
fi cfiiciant ut defccndat , de-
fccndent etiam ipfx , ac in ea-
rum locum partes aeris 8 9 , qux funt ipfis leviores , adfcendent.
Sed eandem vafis partem B , non plures guttx premunt quam hx
I z j 4, vel alix ipfis xquipollentes ; quia eo temporis momento,
quo hxc pars B poteft dclccndere, non plures eam fequi polTunt.

Atque

Pars Quarta. 147

Atque hinc innumera experimenta drc^. corporum gravitatem « vel
pQtiiis, (Hic loqui licet, gravitationem , quxmali philolbphand-
bus mira videntur , perfacili cft explicare.

Notandum denique , quamvis particuix materix coelcftis , eodem
tempore multis divcrfis motibus cieantur , omnes tamen carum
agones ita (imul confpirare , actanquam inxquipondio confilte-
re, unafquc aliis opponi, ut ex hoc (olo quod terrx moles objcftu
ilio carum motibus adverl^ur , quaquaverfus xqualiter propen-
deant ad (e ab ejus vicinia , & ranquam ab ejus centro, removen-
das j nifi fortS aliqua exterior caulTa", diverfitatem hac in rcconfti-
tuat. Talefquc aliquot caufTx pofTunt excogitari ; (cd an carum
e£Rrdus (it cantus, ut feofu deprehendatur, nondum mihi com-
pertum eft.

Vis luminis , quatenus ^ Sole ac (lellis in omnes coeli partes (e
di/Hindit , jam fatis fupri fuit explicata : (lipereft tantum ut hic no-
temus, ejus radios ^ Sole delap^s, Terrx particulas diveriimode
agitare. Quippe quamvis in (e fpedata, nihil aliud (it quim prelTio
quxdam , qux ht fecundum lineas re^as, ^ Sole in Terram exten-
fas : quia tamen iflapreOio, non xqualiter omnibus particulis tertii
clementi , qux fupremam terrx regionem componunt, (cd nunc
unis , nunc aliis , ac etiam , nunc uni ejufdem particuix extremitati ,
nunc alteri applicatur : facile poteft intcliigi , quo pa<ffo ex ipsa va-
rix motiones in particulis ifhs excitentur, Exempli causa U A B
fit una ex particulis tertii elemen-
ti , fupremam terrx regionem
componentibus , qux incumbat
alteri particuix C , atque inter
ipfam & Solem alix mulcx inter-
jaceant,utDEF; hx intcrjacen- '
tes non impedient, ne radii Solis
G G , premant extremitatem B ,
non autem nc premant A ; (icque
extremitas A deprimetur, atque
alia B attolletur. £t quia iilx
particuix aflidue (itum mutant ,
pauUo pofl opponentur radiis So-
lis tendentibus verfus A , non autem aliis tendentibus verfus B ,
(icque extremitas A rurfus attolletur , & B deprimetur. Quod

T I idem

XXVII.
Gr»vit«trm
ctrpera dt~
frmtr*
verfus een-
trtmTerrst.

XXVIII.
De tertia a-
ffiene , ^uit
e(l lmnen\ j
quernudo
purtku/ue
aerii cmt-
mtveat.

'iTbO

XXIX.

De quarta
qnaeflca-
hr. quid jit,
O" qutm»Jo
fuilat» lu-
mine ferfe-
•ueret.

XXX.
Cur ahiui
penetret ,
quam lu-
men.

XXXI.
Cur ceuptra
fere emnia
rarefaciat.

XXXII.

fuprema
Terra regit,
indutelt-
verfa cerpe-
r a fuerit
pronum ci-
vijk

I4S PrINCIPIORTI M Ph ItOSOPRIiK

idem in omnibus terrx particulis, ad qius Solis radii perttngnnt>

habet locum; & ideo omnes i Solis lumine agitantur.

Hxc autem particularum terreftrium agitatio, Hve orta iit ^lti>
mine, Hve ab alia quavis causa , calor vocatur; prxfertim ciun efl:
major (blito & movet fenfum ; caloris enim denominatio ad (en*
fum tadus refertur. Notandumque cft unamquamque ex particu-
lis terredribus (tc agitatam , perieverare podea in fuo motu juxta
leges naturx, donec ab aliqua aliacaus^ (idatur; atque ideb calo-
rem l lumine ortum , (emper aliquamdiu pod fublatum lumen re-
manere.

Notandum prxterea particulas terredres, ^ radiis Solis (ic im-

E ul(^, alias (ibi vicinas, ad quas idi radii non perveniunt, agitare;

a(que rurfus alias, & (ic conlequenter. Cumque (emper totaTer-
rx medietas \ Sole illudrctur , tot ejudnodi particulas (imul commo-
veri , ut quamvis lumen in prima opaca fuperficic fubiidat , calor ta^
men ab co genitus, ufquead intimas partes medix terrx r^ionis
debeat pervenire.

Notandum denique idas particulas terredres, dum l calore plus
'(blito agitantur, in tam angudo fpatio vulgb non pode contineri ,
quim ciim quiefeunt , vel minus moventur ; quia (iguras habent irre-
gulares, qux miniis loci occupant, ciim certo aliquo modojun^
quiefeunt , qu^m ciim adiduo motu disjunguntur. Unde dt,ut calor
omnia fere corpora terredria rarefaciat, (c^ una magis, alia minus,
pro vario (itu & (iguri particularum , ex quibus conllant.

His variis adlionibus animadveriis , (i rurfus conlideremus Tei^
ram, jam primum ad viciniam Solis accedentem, & cujus (upre-
ma regio condat particulis tertii elementi, fibi mutub non (irmiter
annexis, quibus immidi (unt globuli coeledes, aliquanto minores
iu , qui reperiuntur in ca coeli parte per quam trandt , vel etiam in ei
ad quam venit; facile tnteIligemus,minor& idos globulos, maju(ai-
lis qui eam circumpledhintur loca fua relinquere, ho(que majulculos
in illa cum impetu ruentes, in multas tertii elementi particulas im-
pingere , prx(mim in cralTiores , ipfafquc infra exteras detrudere,
juvante etiam ad hoc vi gravitaus, atque ita edicere ut idx cradio-
res infra exteras depulfx , (igurafque habentes irrx^lares & va-
rias , ardtiiis inter (e nedantur qu^m fuperiores , & motus globu-
lorum coeledium interrumpant. Quo (it, ut fuprema Terrx re-
gio, qualis tuc exhibetur verfus A, in duo corpora vald^ divcHa

didin-

diflioguatur , qualia exhibentur verfus B & C , quorum (iiperius B
cft rarum, fluidum & pellucidum j inferius autem C eft aliquatenus
denfum , durum & opacum.

Deinde ex eo quod exiflimemus corpus C, J corpore B di- -XXXIII,
ftinftumfuifTepcrhocfolum, qu6d ejus partes i globulis coelcftibus
deorfum pteflae ^Abi invicem adhxrerent , intelligemus etiam aliud ntmtnrt.
adhuc corpus, quale eft D , inter ifta duo debere poflea generari. /”»7 «
Etenim figurx particularum tenii elementi , ex quibus conflant
corpora B & C , admodum varix funt , ut fupri notatum eft , ipfaP*
que hic in tria prxeipua genera licet diftinguerc. Nempe quxdam
funtin varia quafl brachia divifx , atque hinc inde npanfx tanquam
rami arborum , & alia id genus ; atque hx funt potiflimum , qux ^
materia coelefti deorfum expulfx, fibi mutu6 adhxrefcunt, & cor-
pus C componunt. Alix funt folidiores, figurafque habent,
non quidem omnes globi vel cubi , fed etiam cujuflibet ruderis an-
gulofl; atque hx, fi majufculx flnt, infra exteras vi gravitatis
defeendunt, fi autem fint minufculx, manent prioribus immiftx,
occupantque intervalla qux ab ipfi^rclinquuntur. Alix denique

T j funt

15 © PRINC n» I ORUM P HI LOSOPHl JE
funt oblongx, ac ramis dcAirutx /indar bacillorum : atque hx prio*
ribus etiam (e interferunt cum fati$ magna inter ipm intervalla
reperiunt , non illis ^1^ anncfhintur. ■ .

XXXIV. Quibus animadverfis, rationi confentaneum cll ut credamus , cum

primiun particulx ramofx corporis C, fibi mutuo coeperunt impii*
itrpu mttr > plcrafque ex oblongis fuifle ipfis interjcftas , ealque podeat
dua fntra dum ramoCx illx magis & magis preifx , paulatim ardius jiingeban-
pnumfit. ^ fupra ipfas adfccndiflc verfus D , atque ibi Hmul congr<^ats
fuifle , in corpus \ duobus aliis B & C valde diverfum. Eadem ra-
tione qua videmus in paludofis jocis terram calcando, aquam ex
ca exprimi , qux poftea iplius fuperficiem t^t. Nec dubium edam,
quin interim alix plures ex corpore B delapfx Hnt, qux duorum
inferiorum corporum C & D molem auxerunt.

XXXV. Quamvis autem initio , non folx.iftx particulx oblongx ramolis
fuerint, fed alix edam, qux tanquam rudera aut fragmenta
nau gneris lapidum lolidx erant , notandum tamen has folidiores , non tam fa-
in iji$ tfr- cilc fupta ramofas adfcendiflc , quim illas oblongas ; ve! , fi qux ad-
^ facilius podea infra ipfas rurfus defeendifle : oblongx
enim , exteris paribus , plus habent fuperficici pro rarione fux mo-
lis^ atque ideo ^ materia coeledi per meatus corporis C fluente , fa-
cilius expelluntur : & podquam ad D pervenerunt , ibi tranfverfim
jacentes fupra fuperficiem idius corporis C , non fadl^ racadbus
occurrunt , per quos in ipfum regredi pofliot.

XXXVI. Sic itaque multx oblongx pardeuix terdi elementi, verfus D
Dum tm- congrcgatx funt; & quamvis inido non fuerint inter feperfcdex-
ef* ^icits dudes , nec fimiles , hoc tamen commune habuerunt , quod nec fi-
iftarum bi mutu6 , nec aliis tertii clemcnd particulis facile poflent adhxrcre,
fM^tcuU- quodque k materia coelcdi ipfas circumfluente moverentur; pro-
pter hanc enim proprietatem l corpore C cxcefTcrunt , atque in
D funt fimul colledx ; cumque ibi materia coeledis afliduc circa
illas fluat, efHciatque ut variis motibus cieantur, & unx in aliarum
loca tranfmigrent , fucceflu temporis fieri debuerunt Ixves, 8c te-
retes , & quam-proxim^ inter fc xquales , atque ad duas tantum fpe-
cies reduci. Nempe qux fuerunt fads tenues , ut ab illo (olo impe-
tu , quo ^ materia cccledi agebantur, fle(5H poflent , drea alias paul-
16 crafliores , qux fic fledi non poterant , convolutx , ipf^ fecum
detulerunt. Atque hx dux particularum fpedes, flexilium fcilicet
atque inflexilium, fic jundx facilius perieverarunc in fiio motu,

quam

qu^m (bl* flexiles, vel (bl* inflexiles potuiflent : unde /a£him eft ,
ut ambi in corpore D rcmanlerint ; atque eriam ut illae quae initia
circa alias fledH potuerunt , poftea fuccelfu temporis, afliduoufu Ic
infleftendi, magis & magis flexiles redderentur, fierentque inftar
anguillarum aut brevium funiculorum ; alix autem , cum nunquam
flefterentur , fi quam ante flexilitatem habuerint, eam pauliadm
amitterent , ac telorum inftar rigidx manerent.

Prxterea putandum eft corpus D, prius diftingui coepille i duo- XXX Vir.
bus aliis B&C, quim hxeduo pertefte fbrmata eflent, hoc eft,
priufquam Ceflettam durum, ut non amplius poflent ejus parti- corput c,
culx ariftius connedb’ , & inferius expelli ^ motu materix coeleftis;
ac priufquam particulx corporis B ita eftent omnes ordinatx , ut
ifti materix coclefti , faciles &xquales vias undique circa fc prxbc-
rent : ideoque poftea multas particulas tertii elementi , fuifle adhuc ^
corpore B verfus C expulfb. Atque hx particulx fi fblidiores
fuerint iis qux congr^tx erant in D , infra ipfas delcendentes
corpori C (c adjunxerunt, ac pro diverfa rarione fuarum figura-
rum, vel in ejus fuperficie manferunt, vel infra ipfampenctraruntr

ficque

XXXVIIl.
De forma-
tione alte-
ritu quarti
torforu fn-
fra tertum.

XXXIX.
De hujuo
quarti cor-
poris accre-
tione ,
tertii ex-
purgatione.

15» Principiorum Philosophia
Hcque hoc unum corpus C in plura alia divifum efl ; ac edam fbrtd
in aliqua fua regione totum duidum evafit , iis pardculis ibi congre^
gatis , quarum (igurz impediebant ne libi mutuo facili adhzrerent.
Sed omnia hic explicari non polTunt.

Ubi autem edam pardculz » minus folidx i(s quz corpus D com-
ponebant, exB deorTumlapfz funt, hzlcruntin fupcrlicie hujus
corporis D; acquiaplerxqueex iplis fuerunt ramofz , paulatimlibi
mutuo annexs, corpus durum £ , ^ duobus B & D, qux funt fluida,
vald^ diverfum , compofuerunt. Atque hoc corpus £ , inido admo-
dum tenue erat, inltar cruflx vcl cordeis fupOTciem corporis D
contegends : led cum tempore craflius evafit , novis particulis ex
corpore B fc lUi adjungentibus; nec non edam ex D , quia ciim re-
liquis ejufdem cor{x>risD plane limiles noneflent, motu globulo-
rum cccle(humexp>ellebantur, ut mox dicam. EtquiaiUx particu-
Ix aliter difponcbanrur , iniis pardbustdrrx ubi dies erat vel xlbs,
qu^miniis ubi erat nox velhycms, propter diverfas a«fdones lumi-
nis & caloris, quod huic corpori acccdchat in una die, vel in una
xflate , aliquo modo diflinguebatur ab eo , quod eidem accedebat
in dic vcl xflate fcquenti ; ficque cx variis quali cruftis vcl corticibus,
libi mutuo fuperindu^s fuit conflatum.

£t quidem non longo tempore opus fuit ^ ut Terrx fuprema
regio A; in duo corpora B & C diflinguerctur; nec edam ut
multx particulx oblongx coacervarentur verfus D ; nec deni-
que , ut prima interior crufla corporis £ foiunaretur. Sed non nili
fpatio plurium annorum particulx corporis D, ad duas fpecies pau-
lo ant^ deferiptas reduci , atque omnes cruflx corporis £ formari
potuerunt. Neque enim inido ratio luit, cur particulx qux con-
fluebant verfus D, non eflent unx aliis paullo- cra{norcs& longio-
res , nec etiam cur eflent plane Ixvcs & teretes , 1«1 aliquid adhuc
fcabritiei habere potuerint , quamvis non tantum haberent , ut ide6
ramofis jannefterentur; potueruntque etiam fecundum longitudi-
nem planx efle vel angulofz , ac crafliores in uni extremitate qulm
in alteri. Ciim autem libi mutuo non adhxrcrcnt , ideoque materia
ccelcftis aflidufe circumfluens , vim haberet ipfas movendi , plcrx-
que paullhtim mutuo attritu Ixves & teretes evaferunt, atque inter
fcxquaies& fecundum longitudinem xqualiter craflx: propterea
quod per eafdemvias tranlibant, &alix in aliarum loca fuccede-
bant , qux loca non poterant majores recipere , nec 1 minoribus

Pars arta.

impkri. Sed pleneque etiam , cum ad communem aliamm
mam rrauci non pofTent , pauktim motu globuloram ccelciHum , ex
hoc corpore D e)c«Jhe fiint; & harum quidem nonnuHx ft corpori
C K^nxcrunt : fed maxima pars furfum afcendit^trfas E & B , ma-
teriamque augendo corpori E (ubminiftravit.

Quippe tempore diei &*ftatis, cum Sol unam medietatem cor- XL.
porisD, vi luminis & caloris rarefaciebat, non poterat omnis ma-
teria iftius medietatis inter duo corpora vicina D & E contineri;
neque haec corpora vicina, qux dura erant, locis expellere, atque moU hmni-
ide6plerxqucejusmaterix particulx, per poros corporis E verius
B adicendebant , qux deinde tempore nodis & hyerais ceflTante
ift^ rarefiidione , ob gravitatem fuam rurfus ddeendebant. Mul- &<fU4a’tmm
tx autem cauflx erant, propter quas particulx tertii elementi, qux
fic ex corpore D egrediebantur, non poterant omnes poftea in
illud reverti. Nam majore impetu exibant , quam redibant ; quia
major cft vis dilatationis ^ calore ortx , qu^m gravitatis. Et id-
circo multx per angullos meatus corporis E , fibi viam faciebant
ad adicendendum , qux poftea nullam invenientes ad reverten-
dum, in ejus fuperhcieconnftebant; ac etiam nonnullx meatibus
iftis impadx, ulteriiis adftendere non valentes, alHs defcenfuris

irias occludebant. Prxtcrea quxeunque exteris erant tenuiores,
& i ftgura Ixvi & tereti magis diftabant , Iblo globulorum coe-
leftium motu extra corpus D pellebantur, idcoque primx ft

V offc-

XLI.

7^ tu fipt-
T4t in quarta
fitfla Jlnt.

XLrr.

Qftmada.

154 Principiorum Philosophijj
olFcrcbant ad acUccndcndum verfus £ &: B : atque horum corpor^
particulis occurrendo, non raro hguras fuas mutabant, & vd illis
adhcrcbant, vel faltcm delinebant aptx elTc. ad revertendum vexr
£us D. Unde lequi debuit poH multos dies & annos , ut magiu
pars hujus corporis D elTet abfumpta , & nuUx ampliiisin eo parti»
culx reperirentur , niG duarum Ipiedcrum ante deferiptarum': ac
etiam ut corpus £ elTet fahs denfum & cralTum , quia £cth omnes
particulx qux ex D recciTerant, vel ejus poris impadxxlenfiusilv
lud effecerant, veloccuifu pardculanim corporis B mutatx, illtlr
que annexx , verfus£ telapfx erant , Gcque cralGticm ejus auxeranQ
ac denique ut fpatium fads amplum F , inter D & £ relinqueretur}
quod non alia materia potuit impleri , qu^m ea ex qua conGatur
corpus B; cujus (cilicet particulx tenuiGimx, per meatus corporis
£ facile traniicrunt , in loca qux ab aliis pauUo cradioribuscxDca^
euntibus , relinquebantur.

Ita corpus £ , quamvis gravius & denGus qu^ F , ac fbitd
etiam quamD, aliquandtu tamen ob fuam duritiem, fornicis in>
lUr, fupra D & F fufpenrum manGt. Sed notandum cG ipfum,
ciim primum formari ccepit, meatus habuillc quam-plurimos, ad
menfuram corporis D excavatos. Ciim enim ejus fupcrGdci tunc
incumberet , non poterat non prxbere tranGtum iGis particulis
qux quotidie vi caloris motx , interdiu verfus B adGendebant , ac
noftu rurfus defcendebanc, (emperque fc mutuo conlcquentes iGos
meatus implebant. Cum autem poGca corpore D mole imminu-
to, non amplius ejus particulx, omnes meatus corporis £ occu-
parunt, alix minores particulx ex B venientes, in earum locafuc-
ceGcrunt; cumque hx iGos meatus corporis E non fatis implerent
& vacuum in natura non detur >jpiaoeria cocIeGis, qui fola omnia
exigua intervalla , qux drea particulas corporum terrcGrium repe-
riuntur, impleri poliunt , in illos ruens, eorum Gguras immutabat,
impetumque faciebat ad quofdam ita diducendos, ut hoc ipfbalii
vidni anguGiores redderentur. Unde facile contingebat , ut qui-
bufdam partibus corporis E, i femutud disjundis, ineo Gerent
fiffurx, qux fioGea fucceffu temporis majores & majores evaferunt.
Eadem plane ratione , qua videmus xGate in terra multas rimas ape-
riri, dun\i Sole Geeattu* , eamque magis Sc magis hiare quo diutius
Gedtas perleverat.

Ciun autem multx tales rimx eGent ia corpore £ , atque ipfx

fem-

Pars Q^v a r t a. 155

fertipff augerentur, tandem ejus partes tam parum fibi mutuo ad- in
baeferunt , urnon amplius in modum fornicis inter F & B poflet fuA
tineri, & ideo totum confraftum, in fupcrficiem corporis C gra- fi-Matm!''
▼itate fua delapfum e(l. Cumque haec fuperficies fatis lata non eilM^
ad omnia illius fhgmenta fibi mutuo adjacentia, &iitum quem prius'
habuerant (ervantia , recipienda , quxdaih ex ipfis in lacus inclinati

atque una in alia recumbere debuerunt. Nempe H exempli gratia,
in eo traftu corporis E , quem hsc figura reprxlcntat , praecipuae
filTur* iu fuerint difpofitae in locis 1254567, ut duo fragmen-

V 2 ta

XLIII.

trrtiipa ctr-
fus iKprM
aiua-titm ex
ym-tfafcert~
der it, <jr ex
fgrte m^a
remjfiferit.

XLIV,
Inde ht /T«-
ferfiiU Ter-
rae irtu ejji
mente/,
enmpt/, ma-
ris, drc.

1^6 Princiuor OM Philosophi*

UZ5 & <S 7j pauUo priu* qu^tn rdiqut coeperint delabi tceliO«
nmi quatunr nagmentonim extremitates i » ) * 5 » A^^priiisqulat
oppoHtae 1 » 4& v j hemque extremitas 5 Ira^eau 4 5 » aliquanti
prius ddapialit, qulm extreraittsv fraemenav, non dubwua
eft 4. quin ipfa fam debeant eo modo efle difpolka^ fupra rapcr6ct«n
corporis C > quo hic depi^ funt ; ita Icilicct , ut fragmenta a } » &
6 7 proxime jungantur corpori C; alia autem quatuor in latus fint
reclinata , & una in alia recumbant , &c.

Nec dubium etiam ». c|Oin corpus D qnod fluidum efl > & miniis
grave quilra fragmenta corporis E » occupet quidem quantum
pntcfV) inferiores omnes cavitates fub ifth fragmentis reli(£bs« n«
non eorum rimas & meatus ; (cd prxterea etiam , quia totum in illis
contineri non poteft, quin fupra inferiora ex iftis fragmentis > ut
a 3 & ^ 7 , adicendat.

jamque fi confideremus, hic per corpus B & F aerem inteQ^;
perC, quandam terr* crufiam interiorem crafliffimam, ex
metalla oriuntur; per D , aquam; ac denique per corpas E, t«^
ram exteriorem , qu® ex lapidibus, ai^illi , treni 9 c luno eft eoo-
flata ; facili etiam per aquam, fupra fragmenta z } & 67 emuiei>-
tem , maria j per alia fragmenta molliter tantum inclinata» & ou^
Hs aquis tcfta, ut 8 9 , & v x, camporum planities ; ac per alia

magis erefta ut 1 i , & 9 4 v , montes intdligcra^ Et dcnicpie
advertemus , cum fiagmeota ifta vi propri* gravitatis hoc pai^

dclapfa •

P^ARI ^Q-VARTAk ^17

MapA^unc 9 coram extremitates fibtnnituo fbiticeralliiasv toaUa
flKilw «BiAora fragmoma didiliiifie > qiucijaain quiburdani.lit 0 rtbus
mamt utin i., ftnmkiplkiaiaoatiinn juga-, pattioa aJdffiniaatiQ
4 Y partim icmifiknvt mp & v> 4K cttani(rpaiGiin mari, uria
^9HS^ compofueronr.

Atque intimae horum omnioinnanirK, ex )am disserui pofltaac. XLV.
Nam primo ex «s cognoiciniu» , aSrwn nihil alkicl eflfc debere, qu^
congeHcM particularum tertii ekmem j . tam tenuium Bcife rnutu^
dfqundaptfmvuc quibuflibet modb«is globuiorum cmleitium ob«
fet^actur j kkoque illum ede corptBTakiiranina , fluidum , & pei*
lucidmiiy &ex minutiis cujuiHbec flgorae poflexomponu Quippe
nili ejus particulx, afemutud eflent plane disjun^ae, iamduchun
aditaeitlfent coiporiE; curnquediqundhe flnc« unaquxquemovo*
tUrindependenter^ vicinis, oocupatqueeexam illam exiguam
ram , quam ad moram drcutaiem drea proprium (iium centrum re* '

quirit, & ex ea Vicinas omnes expellit. Qu am obre m .nihil aefert
cujnfnam flnt flgurs.

A9Fr autem frigore fadld dcalatur , & rateflt calore ciim eniiri X L V r.
ejus paldcnlz fet6 omnes fint flexiles, inflar mollium plumuiarura ,
vel tenuium funiculorum , qu6 celerius ^ntur, colatius ieexeen»
dunty & idcirco majorem fpatii fphzram, ad motum Tuumroqui*
nmt; atque notum eft ex didis, per calorem nihil hic aliud quilm
accelerarioncffl motus in iftis particulis, & per fl-igus ejuidem ins'
minurioncm'debere intelligi.

Denique aer in vafe aliquo violenter comprefibs , vim habet re- X L v i r.
filiendi , ac per ampliorem locum fe protinus extendendL Unde fiunt
machinz , qux ope (oHus aeris , aquas fiirfum verfus, inflar fontium; frfjjinu m
& alix qux tela cum magno impetu, aronun inflar', jaculantur.
Htjjufquccauflaeft, qu6ci aere ita compreflb, unaquaKjue ejus par*- "***'

ficula fphxricum illud fparioliim , quod ad motum fuum requirit,
fibilbli non habeat, fioalix vidnx in ipfiim ingrediantur j cum-
que interim idem calor , five eadem agitatio iflarum parficularum ,
conlervenir l motu globuiorum coelcuiura , aflidu^ drea ipfas fluen- ,

thim, ex fuis extremitatibus ie mutuo verberent, & loco expel-
lant, ficque omnes fimul impetum fiidantad majus Ipatium occu-
pandum.

Quantum ad aquam , jtm oftendi cur dux tantbm particularum x L v 1 1 1 .'
fnecies in ea reperiantur, quarum unx fiint flexiles, alix inflexi- ,

V5 te,

rir.

f-; J '

I5S PrINCITIORUM PHlLOSORHIiK

m-frcilt ks: atque (I ab invicem ieparenturtbc falemt tUc aqueolidiikcai

qui«iamboines proprietates v ciun falis cum aqiMB
l^Leim dulcis, ex hoc uno iundamcatodeidudasifuie in Mctcorisexpliau,
vtrtatur. non opus cfl , itt pltua deipHi hic fcrilana. Sed canthra notaci velio^
qu^m aptd omnia inter ie cohzreant , & quomodo ex tali genera-
tione aqux feqyatur , etiam cam efle debere proportionem « iqter
* . c}us particularum craffitiem» & cralTttiera • particularum aertq

itemque inter ipfasy & vim qua gU>buli fecundi elementi eas
vent, ucchmilH globuli paulldaniniis folhoagunc» aquam iod%;
dem mutent » & particulas adis in aquam ; ciun autem agunt pau^
fortius, tendores aqua particulas , eas nempe qua lunt flexiks, ia
aeiem vertant.

X L I X. Explicui etiam in Meteoris caulTas ventorum , ^ quibus
Defiumir re variis insularibus modis agttamt:. Sed fupcreft alius r^;tt-
repuxu MM- niocusy quo bis in dic fingulis in locis! «nollitur fi^ de-

primitur , interimque femper ab Oriente ia Oakknteti) fluit.
Ad cujus motus cauflam explicandam, ponamus nobb ob.octh
los exiguum illum oedi vorticem , qui Terram pro centro*ha-
bet, quique cum illa & cum Luna, in majori vortice drea So-
lem fertur. Sitque ABCD ille exiguus vortex; EFGH Ter-
ra; iz^4 fuperfldes maris, a quo majoris perfpicuitaris cau(^
sa Terram ubique iuppodmus; & 5 6 -rj; 8 iuperfides aeris
mare amdentis. Jamque confideremus, fl nuUa in ifto vorti-
ce Luna eflet , punfium T , quod efl centrum Terrx , fore in
pun^o M , quod eft vorticis centrum ; fed Luna ^ «xflflen-
te verfus B , hoc centrum T efle debere inter M & D : quia
ciim materia cedeflis hujus vorticis, aliquantd celerius moveatur
'qu^m Luna vel Terra, quas fecum defert , nili pundum T ali-
quanto magis diflarct ^ B qulkmikD, Lunae prxfcntia impeditet,
ne illa um libere fluere pofld inter B & T , qulm inter T & D ;
cumque locus T errx in iflo vortice non determinetur , nifl ab xqua-
litate virium materis ccsleflis eam dreumfluentis, evidens efe
ipfem idcirco nonnihil accedere, debere verfus D. Atque eodem
modo cum Luna erit it\ C , Terns centrum efle deb<i>it inter
M & A : fleque femper Tcrjra nonnihil ^ Luna rcccdit. Przcerea
quoniam hoc pado , cx eo quod Luna flt verfus B , non modd
fj>atium per quod materia coeleflis fluit inter B & T;, fed etiam Ulud
per quod fluit inter T dc D , redditur anguflius, inde fequicur

illam

I-.'

r ' P A » S' A » T A. . 7 »59

. *

tw. .4^ *

1 ,

. .n* rr

iilam maceriam coeleftem ibi celerius fluere , atque ide6 magis pre*
mere ,■ tum fuperficiem acris in (S & 8 > tum fuperficiem aqux in ,
z & 4 y qu^m fi Luna non eflet in vorticis diametro B 1 >; cumque
corpora aeris & aqux fint fluida , & facili preflioni ifti oblequantur,
ipfa miniis alta cfle debere fupra Terrx partes F & H, qu^m fi
Luna cfTet extia hanc diametrum B D ; ac d contra ede aldora ver*

Ais G & E ) adeo ut fuperficies aqux I9 3-) & a^ 5^ 7» ibi pro-
tuberent.

Jam ver6 * quia pars terrx qux nunc eft in F , e regione pun^ l.

B y ubi mare eft quam-minim^ altum y poft lex horas erit in G y c«r «
h r^onc pun<fti Cy ubi eft altiflimum y & poft fex alias horas in
Hy i regione pundiDy atque ita confequenter. Vel potius, quia 6 \

Luna etiam interim nonnihil progreditur ^ B vcifus C, utpotc defimUt.
qux menlis fpatio circulum A BCD percurrit, pars Terrx qux

nunc

^3t

LI.

Cur *fhu
marir fint
m^tra I
cim Lmryi
pUnMtftve!
ntvu.

*LII.
Cur in tr-
^Msnrllfst
fnt nut-

. LIII.
Curairiy
mjua fem-
frrut O-
r tente in
OctiJentm
fitumt.

NB.
Vldcfig.
pag. ptut.

LIV.
Cur in ru-
dem feli ul-
tituaine, rr-
gtenes qun
mare tu-
ient ado-
rientem, fiut
aliis magi*
tOHperata.

LV.

Cur nuUu*

rtb PrIVCIPIOR trit PHlLt>iORHliR

nunc cft in F , ^ regione corporis Luna , poft fex horas cum ix
minutis prcterpropter, erit-ultra punftum G, in ea diametro ior-
ticis A B C D , qua illam -Quidem vorticis diametrum , in quo tunc
Luna erit, ad>«til^tilo 5 rados inlterfecaf^tuncque aqua erit ibi altii^
(ima; po(l fex alias horascurti duodecim mmvjtisy erit ultra pui>>
dum H , in loco ubi aqua erit quamminim^ alta , <&c. Unde clari
intelligitur aquam maris, (ingulis duodecim horis dkm 14 minutis,
in uno & eodem loco (luere ac refluere debere.

Notandumque efe hunc vorticem A B C D , ix>n cfi|e accurate
rotundum , fed eam e)us dianfetrum , in qua Luna vcrfanir ciim eft
nova vcl plena, breviorem effe illa ipfam fecat ad aiteulotre-
dos , ut in fuperiore pane oflenfbm efe ; unde (equitur fluxus Sc
refluxus maris debere e(Te majores, ciiiaLuna nova ofe vel plena,
quam in temporibus intermediis.

Notandum ctiairi^LurumfemperelTe in plano Ecliptite vidiio,
Terram autem motudhuno iecundum planum xquatoris converti,
quxduo plana in xquiiiodiisiirinteriecant , in (bl flitiis autem roul-
tW ab invicem diflant; unde fequitur, maximos zfluatnaris elTe de>
bere circa initia Veris & Autumni.

Prxtcrea notandum efl , dum Terra feiw ab £ per F verfus
G, five ab Occidente in Orientem, aqu« tumorem 41 z, item-
que acris tumorc'm' 8 "f qqftitihc pani Terrz E incumbunt,
paullatim ad alias ejus paiVes magis Occidentales migrare; ita ut
pofl fex horas incumbant parti Terrae H, 8c pofl horas duodecim
parti TerraeG. idemque etiam de tumoribus aquz& aeris Z} 4 &
g j 8 efl intelligeodum ; Unde flt, ut aqua& airab Orientalibus
Terrz partibus , in ejufdem panes Occidcmaks fluxu comiiwo f>
rantur.

Qttflintus, licdnoo admodum, cclcr, manifefti tamendepre-
henditur ex eo, qu 6 d mognx navigatiories (int multd tardiares&
difficiliores, verfuspartes Orientales qu^mverftu Occidenalcs; &
quod in quibufdam maris angufliis, aqua femper fluat verfasooca^
fum ; & denique qudd czteris paribus, ex regiones quz Irlaz ha-
bent in Oriente, ut Brafllki, non tantum Solis calorem (auaant,
qu^m ex quz longos terrz tradus habent ad Oriencan & Mare ad
^cidentem, ut Caunea: quoniam aer quia mari venit, frigidior
efl, quimqui I Terra.

Notandum denique, totam quidem Terram mari nootegi, ut

paullo

Pars Q^u a r t aI i 6 t

paull6 anti aflumpfimus , fcd tamen , quia Oceanus per omnem ejus
ambitum fe diffundit , idem de illo quantum ad generalem aquarum
motum elTe intelligendum > ac H toum involveret. Lacus autem &
ffagna, quorum aquz ab Oceano funt di^undat* nullos ejufinodi
motus patiuntur : quia eorum fuperfides tam latx non funt « ut muU
t6 magis in una parte quiim in alia , ob Lunx prxfcntiam i materia
coeleffi prema n t u r. Atque propter inaEqualitatem finuum& anfra«
duum , quibus cingitur Oceanus, ejus aquarum inaeincnta& de*
crementa diverfis horis ad direrlalitorapervetnDnt, undeinnurao^
rx eorum varietates oriuntur.' -

Qturum omnium varietatum caufx porticubres deduci pote-
runt ex didis, fi confideremus aquas Oceani , ciun Luna nova eft
vel plena, in lods 4 litoribus remotis verfus Eclipticam & iEquato-
rem hora fexta tam matuthia qu^m velpenina , eilc altiffimas , &
ideo verfus litora fluere ; hora autem d uodecima efle maximi deprcf>
fas , & ideo il litoribus ad illa loca refluere : ac prout litora funt vid-
na vel remota , prout aqux ^ ipfa tendunt per vias magis redas vel
obliquas , latas vel anguflas , profundas vel vadofas , ad ip^ dtihs
aut tardius, &in majore aut minore copia deferri; Ac edam pro-
pter admodum varios & inxquales eorum anfradus , fxpe condn-
gere, ut aqux verfus unum litus tendentes, iis qux ab alio litore ve-
niunt occurrant , utque ita earum curfus di verfi mode mutetur: Ac
denique varios ventos, & quorum nonnulli quibufdam in lods or-
dinarii funt, iAas aquas diverfis modis impellere. Nihil enin^puto
ullibi obfdArari drea fluxum & refluxum nuris , cujus cauffxinhis
paucis non condneamur.

Circa terram interiorem C , notare licet eam conflare parti-
culis cujufvis figurx , ac tam crafHs, ut globuli fecundi elementi, or-
dinario fuo motu eas fecum^ion abripiant , fcd tantum deorfum
premendo graves reddant, per meatus, qui plurimi inter jpfi»
reperiuntur , tranldindo , nonnihil conunoveant. Quod edam fa-
cit maceria primi clementi, eos ex illis meatibus, qui angufli^l-
mi funt, replens : ac idem faciunt pardculx terrcftres fuperiorum
corporum D&E, quxfxpc in eos qui funt omnium latmimidc-
{(xndunt , atque inde nonnullas ex craffis hujus corporis particulis
fecum abducunt. Qiiippe credibile eft , fuperiorem ejus fuper-
ficiem conflare partibus ramofls , fild quidem mutuo valdi fir-
miter annexis ; utpote qoae dum hoc corpus fbnnaretur , tm-

X petum

Jit fiuxia
nec refluxut
inlacubu*
& Jtiypiis:

aut ewr m
variu Ut«-
nbm varut
heris fiat.

Lvr.

fiiUMiteh
eju* caujfa
pitrtienU-
r^ , m fin-
euhi‘litfri-
out jput
vejl^idse.

LVII.
D* natura
Terr^ mtt-
rhris.

i6r Principiorum P^hilosop H iiE
petum globulorum coeleftium per corpora B & D dtfcurrentfum ,
*• pmx ful^nucrunt & fregerunt ; fed inter quas nihilominus pcrmul-

u funi intervalla fads lau , ut per ipfa particulae aqus dulcis , & fali^
nec non etiam aliae angi^ofae aut ramolae f ex corpore £ dclapls y
tranlire poflint.

L V 1 1 1. Verum infra iftam fuperficiem , p^es corporis C min^ ar(^

D* tutura (Jjjj niutub adhxrent j ac etiam forti in quadam ab ipsa diftanqa,
Vi- coi^atae , quae bguras habent tjim tcrct« & tam

leves j ut quamvis ob gravitatem fuam fibi mutuo incumbant > necy
qqcmadmodum aquz partes , gic^aulqs ^undi elementi undique
drea ft flucte permittant, faciljO tamca^entur , tum a minutiori-
bus ex iftis globulis , qui nonnulla cnam fpaiia inter ipfas inve-r
niunt, tum praecipue i materia primi elementi , qux omnes angu-
ei. ftiflimos angulos ibi relidos replet. Atque ideo liquorem compp-
nunt valde ponderofum & minimi pellucidum, cujufmodi eft argen-
tura vivum.,. *;

LIX. Praeterea quemadmodum, videmus eas maculas, qus quoticlie

circa Solem generantur, ‘^ras habere admodum insulares & va-

iniericrim rias , ita cxiflimandum cu mediam Terrx regionem M , qux ex
Tr^ftr- nutcria iftis maculis fimili conflata eft , non ubique efle squalita
vmientM. quibufdam in locis tranfitum praEberc majori copi*

primi elementi , quim in rdiquis ; «que hanc materiam primi ele-
menti, per corpus C tianftuntem, ejus partes quibafdam in l«ds

fbrtihs

. t

Par» Q^uarta. 11$)

ibrtibs qu^m in aliis commovere, iicut edam calor ^ SoSt radiis
excitatus, atque, utfuprBk diSumcfl, uique ad mdma Terrxper-
cingens, non unifbreiiteragitinhoccorpusC,iquiafaci]iuscicom-
municaturper fragmenta corporis £ , qu^ per aquam D : atque
, altitudo montium efficit, ut quxdam Terrx partes SoU obverTx,
multd magis incaldcant, qu^ ab iUo averfx ; ac denique alit^
incalefcunc verius Aquatorem , aliter verfus polos, oalorquc
per vices variatur propter viciffitudinem tum diei & mxfds, cum prr>
dpu^ xftatis & hyerois.

Unde fit, ut omnes partiodx hujus terrx interiomC (empcrali*
quantulum , 6c modo plus mod6 minus moveantur; non ex (bliim
qux vicinis non annexx fune, ut particulx argenti vivi , & f^'s , Sc ,if,
aqux dukis, & alix qux vis in ma joribns ejus meatibus contentx ; fcd
etiam ex qux ffint omnium duriffimx , ac libi mutu6 qu^m iirmiffi-
miadhxrcnt. Non quidem quod hx ab invkem plane reparentur: ^

f(’d eodem modo quo videmus aihorum ramos, ventis impulibs agi« '

tari , 8c eorum intervalla nunc majora reddi , nunc minora , quamvis
iftx arbores idcirco radicibus fuis non evellantur; ita putandum eft ^

I. X.

■A

craflas & ramofas corporis C particulas , ita connexas efle atque im
plexas, ut non ibieanr vicaloris ab invicem plan^ disjungi, Tedali^
quantulum duntaxat concutianttu* ; & meatus circa fc relidos modo
magis modo miniis aperiant. Cumqueduriores lint aliis paniculis, ex.
fuperioribus corporibus D& E, in meatus iftosdelapiis, ipfas facili
motu illo fuo contundunt & comminuunt, iicqiKadduo genera
hgurarum reducunt , qux hic funt conGderanda.

Nempe particulx quarum nuteria paullo iblidior c(l , quales funt
falis , meatibus iftis interceptx, atque contulx, cx teretibus & ri^- ^
dis planx ac flexiles redduntur : non aliter quim ferri candentis vir- ^ ^
ga rotunda, crebris mallcoruiQ idibusin laminam oblongam poteA
complanari : cumque interimhx particulx vi caloris adx , hinc inde
per meatus iflos ferpant , duris eorum parietibus ailifx , atque afliv riKm, a/u-
^fx, gladiolorum inftar acuuntur, ficque in fuccos quofdam acres ,
acidos , erodentes vertuntur : qui fucci poAea cum metallica ma-
teria concrefccntes, atramentum futoriumj cum lapidea, akiaoen;

& fle alia multa componunt.

Particulx autem molliores, quales funt plerxque ezterri exte- lxii.
riori E dclaplx , nec non etiam ex aqux duids , ibi penitus elifx, d* materia

tam tenues evadunt , ut motu materix primi elemfficidifeerpantur.

oletf^meabi-
tioHinUtful-

atque fhmis,

LXIIl.
DtChjntu-
e$TMmprm-
tipiiti 6“

nutalU in
fttbnnt nd-
fcfndmt.

LX!V.
Di Terra
exteriere,(y
di erl^me
fintium.

•#

I<(4 PrIMCIPIORTTM PiRlLOSOPHIA

itque tn multos minutifll mos & quam-maximi flexiles ramulos
vrdantur: quiramuU terreflribus aliis particulis adhaerentes, com>
ponunt fulphuTjbitumtfn, Sc alia omnia pinguia (tve oleaginea , quae
in fodinis reperiuntun

Atque Iit tria hic habemus, qtix pro tribus vulgatis Chymicorum
mncipHs,-falc,' fu]phureac Mercurio fumi poirunt, fumendo
licet fucaim>acrem pro fale, molliflimos ramulos olcaginez mate*
rix pro Iblphure , ipfumquc argentum vivum pro il lorum Mercurioi.
Crediqne potcft omnia -metalla ideo tantum ad nos pervenire»
quod acres (iicd per mcatns corporis C fluentes , quafdam qus par-
ticulas ab iis di^ungant , qux deinde materia oleaginei involutae, ae-
que veftits, facili ab argento vivo calore rarefat^ofurfum rapiun-
tur, &pro dtvcrfis fuis magnitudinibus ac figuris, diveria metalla
conlbtuunt. Qux fbrtaflc lingula dcfcripfiflrem hocin loco , fi varia
experimenta, quz ad certam eorum cognitionem requiruntur , Ako-
rcnadenuslicuifl^. '

Jam verd confideremus terram exteriorem £ , cujus fragmenta
qufdam fub mari delitefcunt , alia in campas extenduntur , alia in
montes attolluntur. Et notemus4nprimis, quira facili in ea poffit
intelligi, quo pado fontes & flumina oriantur ; &quamvis femper
in mare fluant, nunquam tamen ipfbrum aqua dendat, nec mare
augeatur aut dulcefcat. Quippe ciun infH campos & montes magos
(int cavitates aquis plens , non dubium efV, quin multi quotidie va-
pores, hocefl, aqus particuix vi caloris ab invicem disjundx , ac
celeriter motx , ufqtie ad exteriorem camporum fuperfleiem , atqur
ad fumma montium juga perveniant; videmus enim edamplerof>
que ifbufmtxii vapores, ulterius ufque ad nubes attolli; acfadliils
per terrx meatus adfcendunt, ab ejus particulis fufliilti , qu^m per ae-
rem , cujus fluidx ac mobiles particuix, ipfbs ita fulcire non pofliint.
Poflquam aurem ifh vapores fic adfccnderunt , frigore fuccedente
torpefeunt , & amilTa vaporis forma rurfus in aquam vertuntur;
qux aqua defeendere non potefl per eofdem illos meatus , per quos
vapor ^fcendit , quia funt nimis angufli : fcd aliquanti latiores vias
invenit , in intervallis crofhu^m five corticum , quibus tou exterior
tena conflata eff ; qux vix ipf^ obliqui fecundum vallium & cam-
porum declivitatem deducunt. Atque ubi iflx fubterranex aqua-
rum vix, in fuperficie montis, vel vallis, vel campi terminantur»
ibi fontes fcaturianti quorum rivi multi fimulcoi^Ttgatis flumina

com-

P A R S ARTA. 1^5

componunt» &pcr decliviores exterioris terras fuperficid partes in
mare labuntur.

Quamvis autem aflidu^ multx aqux ex montibus verfiu mare L X v.
fluant , nunquam tamen idcirc6 cavitates ex quibus adfcendunt,pol^ Ctarnur*
Tunt exhauriri, nec mare augeri. Hxc enim terra exterior, nonpo-
tuit modo paullo anti deferipto generari, nempe ex fragmentis ftodfitmj-
corporis E, in fupcrficicm corporis C cadentibus, quin aqua ^*J1 *^**^

D multos fibi patentifEmos meatus, fub iftis fragmentis «rinoerit :
per quos tanta femper ejus quantitas , i mari verfiisradices montium
redit , quanta ex montibus egreditur. Atque ita , ut animalium fin-
^s in eorum venu & arteriis, fic aqua in terrae venis & in fluviis
circularitcr fluit.

Et quamvis mare fit 6lfum, (blae tamen aquae dulcis particulae
in fontes adfccndunt, quia nempe funt tenues ac flexiles, particu-
lae autem falis cum fint rigidz ac durae nec facili in vapores mu-
tari , nec ullo modo per (Aliquos terrae meatus tranfire pofTunt.
Et quamvis aflidud ifla aqua dulcis in mare per flumina revertatur,
non ideo mare dulcefat , quia femper aequalis quantitas fidis in eo
manet.

Sed tamen non valde mirabimur , fi fbrtd in quibufdam puteis , i
mari valde remotis, multum falis reperiatur. Cum enim terra
multis rimis fatifeat , fieri facili potefl , ut aqua fidfa non percola-
ta, ufquc ad illos puteos perveniat j fivequia maris fuperficies aequi

X 3 alta

LXVI.
Cur fintu
ntMpmt pd-
fi, netmure
dulujcsl.

Lxvn.

Cur m fui~
iufdum pu-
tfitufuu
fi/fa.

t66

yxj

-w

Principiorum Philon ophi *

alta ell atque iplbrum fun-
dus i dve edam * quia ubi
vix funt fatis latx , fadli
falis pardcuJx > ^ particulis
aqux dulcis, per corporis
duri declivitatem furfum
attolluntur. Ut experiri
beet in vale , cujus labra
nonnihil fint repanda, qua-
le e(l ABC; dum enim
aqua fiJfa in eo evapora-
tur , omnes qus orx falis crufta veftiri folcnt.

Atque hinc etiam puteft intelligt , quo pado in montibus non-
^alis moles inftar lapidum concreverint. Quippe aqua
maris c6 adfccndcnte, ac particulis flexilibus aqux dulcis ulteriia
friiff- petentibus, folumfalincavitaribus, quxcafu ibi fuerunt, reman-
Iit, iplafquc implevit.

LXIX. Sed & aliquando falis pardculx, nonnullos fk» anguftos terrx
De mtn mcatus pcTvadunt , atque ibi nonnihil de figuri & quantitate fu& de-

niiuTiplt perdentes , in nitrum , vel fal ammoniacum , vel quid fimile mutan-
tur. Qirinedam plurimx terrx patticuix oblongx , non ramofx ,
ac fatis rigidx , ab origine fui nitri & aliorum lidium formas habue-
runt. KeqOe enim in alio fitx funt exformx, quim quod illorum
particulx (int oblongx , non flexiles , nec ramoix , ac prout de cae-
tero varix funt , varias falis fpecies componunt.

Prxter vapores ex aquis fub terra latentibtis eduros , multi edam
. fpiritus acres , & olcaginex exhalationes , nec non vapores argend vi>*

> sdiorum metallorum pardculas fecum vehentes , ex terra interiori
MeetttnAus ^ extcriorem adfcendunt : atqueex diverfiseorum mifluris omnia
componuntur. Per fpiritus acres intclligo pardculas fucco-
terhrtm sd- rum aaium , nec non edam falium volatilium, ab invicem fijundas,
fernJenti- & tam celcriter fe commoventes , ut vis qua in omnes partes moveri
perleverant, prxvaleat eorum graviud. Per cxhaladones autem in-
telligo pardculas ramofas , tenui (Timas , oleagincx materix , fk etimi
motas. Quippe in aquis, & aliis fuccis,& oleis, pardculx tantum re-
punt; fcd in vaporibus , fpiritibus, & exhalationibus , volant.

£t quidem Ipiritus nu^ori vi Ik volant , & facilius anguflos quof>
que terrx mcatus pervadunt, atque ipfis intercepd luimushaen^t,
- * & ideo

LXVIll.
Cur ftum

marrnt di-

verjit.

LXX.

Dfvxper,

bx*.

».LXXI.
ex iwrM

)

Pars Quarta.

&idc6 duriora corpora efficiunt , quim exhalationes , aut vapores, ffram m-
Cumquc permagna inter h*c tria Iit diverfitas, pro diverhtatepar-
ticularumex quibus conftant, multa etiam cx ipfislapidum, aW
nimque fbffihum non tranfparentium genera oriuntur > cum in an- fijplhtmur
guftis terrae meatibus inclufa haerent, ipfiulque particulis permifeen-
tur ; & multa genera foITilium tranfparentium , atque gemmarum,
cum in rimis & cavitatibus terrsc primiuninfuccos colliguntur, Sc
deinde paulatim , maximi lubricis & fluidis eorum particulis abeun^
tibus , reliquae fibi mutu6 adhaerefeunt. .

Sic etiam vapores argenti vivi , terrae rimulas & majufculos mea- L X X l L
tus perreptando, particulas aliorum metallorum fibi admiftas in iis
relinquunt, & ita illam auro, ai^nto, plumbo, aliifque imprx-
gnant ; ipfiquc deinde ob eximiam (uam lubridtatem ulteriuspcr- '*'*
gunt, aut deorfum rclabuntur} aut etiam aliquando ibi hxwjt,
cum meatus per quos regredi pofTent, fulphurcis exhalationibus
impediuntur. Atque tunc ipfcB argenti vivi particula:, minutiffi-
ma iflarum exhalationum quafi lanugine vemtx, minium com-
ponunt. Ac denique fpiritus & exhalationes , nonnulla etiam
metalla , ut is , ferrum , (libium , ex terra interiore ad exteriorem
adducunt. LXXni.

Noundumque efl , ifla metalla,rcrj tantum adfccndeie ox iis par- "
tibus tern interioris, quibus fr^cnu exterioris immediati con- tnr* lua
junda funt. Ut ex. gr. in hac figura, ex s verfus v, quia per aquas
evehi non poflunt. Unde fit, ut non paffimomnibui in locis me-
talla reperiantur. viUe,fig.

Notandum etiam , haec metalla per terra; venas verfus radices xVv
monttutn fblcre attolli , ut hic vcrfiis v, ibique potiilimiim congre^ Cnrp»tiffi-
gari , quia ibidem terra phiribus rimis quim in aliis locis fatifrit ; dc
quidem in iis montium partibus , quae Soli meridiano vel Orienti
obverfifunt, magis qu^m in aliis congregari, quia major ibi cfl ca- *"*"*'»">*
lor, emjus vi attolluntur. £t ideo etiam in illis praefertim locis, i
foflbribus quaeri folent. Ontn^

Neque putandum ell , julla unquam fodiendi pertinacia , ufque ad ^

interioi^ terram poffe perveniri; tum quia exterior nimis eftcraf-
ia,u ad hominum vires comparetur ; tum prxeipu^ propter aquas 'f^**f*~
^ciTOcdias, qux eo majore cum impetu falirent, qu6 profundior
eiTetlocus in quo primum aperirentur earum venae, toflbrefquc
orones obruerent. ^

.v, ,

_ , JmuU MK.

Exha- veniri.

LXXVT.
Dt Mfkn-
n, bitwmi-
tw, argOUt

LXXVII.
^^umod»
fiat terra
mtM.

LXXVin.

Cnrex^m-
bufitam
mantibtu
tgait
fat.

LXXIX.
Car fimru
trmajfiaaei
fieri Jiieaat
atterraata-
tu: Skfae
feraii^t
boraraat
tatmter-
tbaa daret*
LXXX.
Dt natant

168 PrINCIPTORTTM PHItOSOPHTiS

Exhalationum particuix tcnuiCTimx, quales paull6 ante defaript*
(Iint, nihil nifipurom aerem Iblx componunt, fed tenuioribus (pi-
rituura particulis facili anne<5hinnir , aiarque ex Ixvibus 8c lubri-
cis ramofas reddunt; ac deinde hxramofx, fuccis acribus aC metal-
licis quibufdam particulis admiftx , fulphur conftituunt ; Se admift*
particulis terrx, multis etiam cjufmodilucdsgravidx, faciunt bitu-
men; Se cum folis particulis terrx conjunftx , faciunt argillam; Se .
denique fblx in oleum vertuntur, cilm earum motus ita lar^efcit,
ut fibi mutu6 plani incumbant.

Sedehm celeriite satantur, quim ut ita in oleum verti pofRnt,
fi forti in rimas Se cavitates terrx magna cojua affluant, pingues iW
Secrafibs futnos componunt, non ablimilcs iis qui ex candela recen»
cxftinftl egrediuntur ; ^c deinde , fi qux forte ignis fantilla infflis
cavitatibus exritetur, illi fumi protinus accendutttur, atque fiibiti
rarefafti, omnes carccris fui parietes magna vi concutiunt, pr^
fertim ciim mutti f^tus ipfis funt admilti : Se ita oriuntur terne
motus.

Contingit etiam aliquando, chmhi motus fiunt, ur parte terrae
diqefta Se aperta , flamma per juga montium ccxlum verfus erumpat.
Idque ibi potihs fit, quim m humilioribus locis ; tum quia fiib mon-
tibus plores fiint cavitates , tum etiam , quia magna illa fragmenta ,
quibus conflat terra exterior , in (einvicem reclinata , faciliorem fln
praAent exitum flammx , qu^ in ullis aKis locis. Et quamvis clau-
datur terrx hiatus , fimul ac flamma hoc pa£to ex eo erupit, fieri
potell, ut tanta fulphurisaut bitumink copia , ex montis vifccribus
ad ejus fiimmitatem expulfa fit , ut ibi longo incendio fufficiat. No-
vique fumi pofteaio iilHcm cavitatibus rurius collefti , & acccnfi,
fadlfepcr eundem hiatum erumpunt; unde fit, ut montes nonnulB
crebris ejufraodi incendiis fint infimes, ut jEttuSicilix, Vefu^tius
Campanix, HeclaIflandix,Sic.

Denique, durat aliquando rtrrx-motus per aliquot horas, aut
dies ; quia non una tantiun continua cavitas cfle fblet , in qua pin-
gues & inflammabiles fiimi colliguntur, ftd plures diverfx, terra
multo fulphure autbitumme fatura digundx : cumque exhalatio in
unis accenfa , terram femel concufflt y aliqua mora intercedit , priuf'
quam flamma per meatus fulphure oppletos, ad alias poflit perve-
nire.

Sed Mc fupereft ut dicam , quo pafto in iftis cavitatibus flamma

pofltt

P A » S Q_C ARTA.

ipofllc accendi , fimuique ut explicem ignis naturam. Pardculz ter>
, cujuiamque fint magnitudinis aut figurs » ciun finguic leor-
fim primi elementi moram iequuntur , ignis formam habent; ut
edam habent aeris formam » ciun inter ^obulos fecundi demen*
d volitantes , eorum agitationem imitantur. Sicque prima & pne^
dpoa inter a^rem Sc ignem differentia eft > quod muh6 celerius hu-
jus qu^ illius particulae acentur. Jam enim fupr^ fatis oflcn-
(um e(l , motum materiae primi elementi , multa^cclcriorcm ede
qu^m fecundi. Sed alia etiam fflipenn^na difioxntia» quodetd
craflEdres tertii elemenn particul^ , quales ftmt eae qtjibus condant
vapores ai^enti vivi , pofTult a^s fermam induere f. non tamen
ad ejus conflationem fint neceffariaes ac contra ille purior nt,mi-
nufque corruptioni obnoxius yciimfolismimitidimispaitiailis con-
flat. ^ralTiores enim , nifi calorc conrinuo agitentur , pondere fuo
deorfinn jabentes, fpont^. exuunt ejus formam. Ignis autem f fine
cradiufculis corporum temdrium particulis , quibus alatur & reno-
\’etor,^cnonjx)tcft. ^

Cum enim globuli ibeundi dementi , occupent omnia ^tervalla
drcaTerranttqUielkis magna funt ad illos capiendos, & fibi mu-
tuo omnes ita Incmnbant , ut uni abfque aliis moveri non poflint
(nifi fortb circulariter circa proprium axem) > quamvis materia primi
clemend , cMtines exi^^ios angulos. ^ globulis ilm rclidos replens , ia
ipfis quam.celcrrimb 'naoveatar , fi tameg nqn habeat plus fparii ,
qu^m quod in idis anguis cOndnetur, non potcd ibi habere fatis
virium ad particulas teneres , qus omnes i fe mutuo, globu-
lis fecundi dementi fudinentur , fecum rapiendas , nec proinde ad
ignem generandum. Sed ut ignis alicubi primum excitetur, debent
diqua vi expelli globuli coelcdes , ab intervallis nonnullarum partir
cularum terredrium, quas dcin^ ab invicem disjundx, atque ini
fbld materia primi dementi natmes, celerrimo ejus motu, rapian-
tur & quaquaverfus impellantur.

Utque ille ignis confervetur, debent idx paniculz terredres cflc
fatis craiTx, folidx , atque ad motum aptz, ut i materia primi clemen-
ti fic impulfx , vim habeant globulos calcdcs , ^ loco illo in quo cd
ignis , & in quem redire parati funt , repellendi } atque ita impedien-
di ne globuli idi, rurfus ibi occupent intervalla primo elemento re-
li(fla , hcque vires ejus frangendo ignem exdinguant.

Ac przterca particiilc ccncdxo » in globulo s idos impingentes,

Y non

^uenhane

otverf.uae.

LXXXI.

Pjmnod$

frtrmm

{Itetur.

LXXXIf.

cinjhrvtttir.

Lxxxm.

Cur tgeat
{danent*.

ROMA

170 Principiorum Philosophijc

* non poflunt ab iis impediri , ne ulterius perdant , & egrediendo ex

eo loco in quo primum elementum fuas vires exercet , ignis for-
mam admittant , abeantquc in Hunum. Qjupropter nullus ibi ignis
diu remaneret, nid eodem tempore aliquae exiftis particulis aene-
ftribus, in aliquod corpus aere cradius impingendo, aHts feis ib«
lidas particulas ab eo disjungerent , quz prioribus fuccedente»;»
LXXXiv. Sc ii materii primi elementi abreptz y^vum ignem coutmud gti
nerarent. x ^

Sed ut haec accuratos mceU^^iar; confideremus primd^i

jiU ibiuex-
fntutirr.

» fcr t

j>r

•t"

■ 5 ,

- V

inodosquibQs^tttsgeiMnxur^dcinde omnia quxed ejosconfem-

donen)

'jr.i

Pars

tionem xtquininnir ) ac denique^^ulcis bnt ejus
cadusdl} qdkm utex fUicibus %nisexcuti4Cttn jgf^ucoc eofiefi
cxiftiino» quodniices nnt(atisdnri& ngkli, fimulque (aris
les. £x hoc enim quod Hnt duri & rigidi) (I percudantur ab aliquo
corpore etiam duro , fpacia qux multas eorum particulas interjacent*

& ^ globulis (ecundi elementi folent occupari y (blito fiunt angu>
diora, & ided illi globuli exfilire coadi, nihil prxter Iblam materiam
primi elementi circa illas relinquunt ; deinde ex eo quod fint fri^
biles ) fimul ac illx filicum particulx non ampliiis idu prerauntiu:)
ab invicem diUiliunt , ficque materis primi elementi ) qus (bla
drcaiprasrcperitur, innatantes, ignem componunt. Ita fi A fit fi-
lex, inter cujus anteriores particulas globuli fecundi elementi coni
(picui funt , B rcprsfentabit eundem filicem , ciim ab aliquo cor-
pore duro percutitur, & ejus meatus angufiiorcs fadi, nihil am-
plius nifi materiam primi elementi poflunt continere ; C vero eun-
dem jam perculTum , cum quxdam ejus particulx ab eo (eparatx , ac
(olam materiam primi elementi circa Ic nabentes, in ignis fcintillas
funt converfx.

Si lignum, quantumvis ficcum, hoc pado percutiatur, non id- LXXX V.
dreo fcintillas ita emittet, quia cum non adeb durum fit, prima ejus
pars qux corpori percutienti occurrit, fleditur verius lecundam ,
eamque atringit, priufqu^m hxc fecunda fiedi indpiat verfuster-
tiam. Sicque globuli fecundi clementi , non eodem tempore cx
multis eorum intervallis , fcd fnccefiivc nunc cx uno , nunc ex alio
difcedunt. Atqui fi hoc lignum aliquandiu & (atis validd.fricetur,
inxqualis ejus particulamm agitatio & vibratio , qux oritur ex ififi
fridione, potcll ex pluribus earum intervallis globulos ficundi ele-
nfcnd excutere, firaulquc iplos ab invicem disjungere, atque ita in
ignem mutare. ^

Accenditur etiam ignis ope loculi concavi , vel vitri convexi, LXXXVi.
multos Solis radios verfus eundem aliquem locum diri|cntis.

Quamvis enim illorum radiorum adio, globulos fecundi clemcn- radi».
tiprofubjedo fuo habeat, multo tamen concitatior cft ordinario '•«»
eorum motu, Sc cum procedat 1 materia primi elementi, ex qua
Sol ell conflatus , latis habet celeritatis ad ignem excir^ndum , ra- vm

diique tam multi fimul colligi polTunt , ut latis etiam habeant vi-
rium , ad particulas corporum terrellrium eadem illi celeritate
agitandas.

Y 2 Qmppc

LTKXVII.

fiu motu
•vaUit VI*-
Intt.

LZZXVIII.

Sf tm M h i

dtverftrum

ttrptrmn

wjfara.

LXXXIX.

Im fubmui,
in fliBit
trMjkUnti-
kut.

rjt Princv^iorvm Philosovhia

Quippe tiihiircrcrr, I qua-caufla pardculx terreibrt celerrimi
moTcri prim^mcipiant. Sed quamvis antea fuerint fine motu , fi
tantum mnatcnt materiae primi elementi» ex hoc fblo protinus ce>
krrimam agitationem acquirunt; eidem ratione qua navis» nullis
funibus alligata » in aqua torrente ede non potefl » quin fimul cum
ipsi feratur. Et quamvis ex terreftres particulx » nondum primo
eWiento fic innatent » fi tantum i qualibet alia caufa fatis celeri-
ter agitentur, hocipfbfc mutud» & globulos fecundi elementi cir-
ca (e poHtos» ita excutient, ut fhtimei innatare incipiant» & por-
ro ab illo in moto fiio confervabuntur. Quamobrera omnis motus
irride concitatus » fufhcit ad ignem excitandum. Et talis in fulmine
ac turbinibus Iblet reperiri» cum fcilicet nubes excelfa » in aliam
humiliorem ruens » aerem interceptum explodit » ut in Meteoris
explicui.

Quanquam fani vix unquam ifte fblus motus ibi eft ignis cauP-
fa; nam^feri (emjjcr acri admifeentur exhalationes» quarum talis
eil natura » ut facili vel in flammam » vel faltem in corpus lucidum
vertantur. Atque hinc ignes fatui circa Terram » & fulgetrx in
nubibus» & ftellx trajicientes & cadentes in alto aere excitantur.
Quippe jam diAum eft exhalationes conflare particulis tenuifli-
mis , & in multos quafi ramulos divifis » quibus involutx funt alix
pauII6 crafltores » ex fuccis acribus aut fidibus vohrilibus edudx.
Notandumque eft hos ramulos folcre cOe tam minutos & confer-
tos » ut nihil per illorum tticerftitia » prxtcr materiam primi demen-
ti tranfire poflit; inter patticulas autem iftis ramulis veftitas» effe
quidem alia majora intervalla » qux globulis fecundi elementi ft>
lem impleri » tuneque exhalatio non ignefdt; fed imerdum etiam
accidere» ut occupentur i particulis alterius exhalationis aut ^iri-
tus» qux inde fecundum elementum expellentes» primo duotaxat
locu|||pelinquunt» ejufque motu protinus abreptx flammam com-
ponunt.

Et quidem in fulmine » vel fulgetris , caulTa qux plures exhalatio-
nes fimul compingit » manifefta eft » propter unius nubis in aliam
lapfum. In aere autem tranquillo» und exhalatione frigore den fati
&quicfccnre» fedfeaKa» ex loco calidiore adveniens» aut particu-
lis ad motum aptioribus conflans» aut etiam aliquo leni vento im-
pulfa » in ejus poros impetum fedt » atque ex iis fecundum ele*
mentum expellit : cumque particulx prioris exhalationis nondum

i ParsC^wa» Y.a. J »4?

tam arfti fimul jimia* funt , quin hoc aliarum impetu disjungi pof-
fint, hociptb in flammam crumpun»« qua rack>a« fellas ttajicicnto
accendi puto. > —

Chm autem exhalationis paruoilc » in coqms tam Crafliim de vi- X C.
fcidum coaluerunt, ut non ita disjoi^antur , lucem duataxat aliquam 1"^
emiwnt, fimilemilli quxin lignis putridis , in pifcibus fale condi-

tis , in guttis aqux marinz , & flmilibus (bict apparere. Ex hoc enim * JMiit

/Ll^ J r J?_i . • X .i . . ..

folo, qu6d globuli fecundi clementi , i materia primi pellantur, fit ‘**^*»'
lumen , ut ex fiiprH di^s fatis patet. Cumque plurium particularum
tcrrcftrium fimul junftarum , intervalla tam angufta funt, utfoli pri-
mo elemento locum dent , etfi fort^ hoc primum elementum , non
fatis habeat virium adipfas disjungendas, facilfi tamen habet (atis,
ad globulos (ccundi clementi circumjacentes , aftione illa quam pro
lumine (umendam efle diximus, impellendos. Et tales puto efle
ftellas cadentes; facpccnim earum materia humidelapfa* vi(ada&
tenax e(fe d^rehenditur : quanquam (md non fit certum , fuiflTe il-
bm ipfam yifeidam materiam , quar habuit lucem , potuit enim dic ♦

aliqua tenuis flamma et adhaerens.

At in guttis aqu« marinse , co jus tttturbn fhjjte explicuimus j ft- X c r.
cilc eft videre quo paAo lux excitetuf : Ticinpe dum iUat caram par«.
ticulaB qu* funt flcxilonfibi motud martdferopteerf x|fe qo* futii
rigidae ac larves , vi tetopdhitts , dtc^lufve cdfUlhbklAdhis, ex
^tta excutiuntur, &fpicdterniiifinaar vibrane, facili dc ejus vi-
dnia globulos ferundi elemehd expellunt ; ficque lucem produ-
cunt. In i^nis autem putridis, '^pHcibus qui ficcari incipixmt,'-Ac
tabbus , non aliunde lucem orin puto , qu^m qudd in ib dum fic lu-
cent, multi fint meatus tam tnguIH, ntfblum primum Vteincncxln

Qu^ verd alici^si^rftfis aut fiquoris pardculz, diMtus cor-
poris duri , vel efiam liquidi, (abeundo , ignem aliquando poflint ex-
citare , oOendunt fixnum madidum aKcubi conclufum , calx aquS rnmlu-
alperia, fermemationes omnes , liquordque non pauci Chymids
noti , qui cTum inter fepermifcentur, incalcfcunt, ac etiam aliquan-
do inflammantur. Non enim alia ratio eft cur (cenum recens ^ fi
recondatur antequam fit ficcum, pauUatioi incaldcat flammam-
que (ponte dondpiat, qiAm qudd mult) Ijiiritus vcl (ucci per >•*
herbafum viridhira poros , ab earure radidbns verfus (ummitates ~

fluere aflued > atque ftx vias ad mcnfiirafn fiiam accommodatas

Y 3 haben*

XCIL
Inikq^
tmalfjhmt

Princ1'»v>JIWm Philosophia
1iabcntcs,inaneantaliqu«aibuinh«rbiscx^^ qus* fiinterimi^
puftploco iocludamur» pifCiailaB iftorum (iiccorum exutmhoij^
in alias nugrances , multos meatus in ipHs jam (iccari incipientibus
inveniunt , pauUb aogu(Horc$^ qulm ut illos (imul cum globulis (e-
cundi elementi fublre polTint ; ideoque per illos fluentes, fola materil
primi clemcnd circumdantur, ^ qua celerrimi impulfle , ignis agi-
tationem acquirunt. Ita, exempli causa, fl Ipatium quod eft inter duo
corpora B & C , reprxlentct unum ex meati-
bus alicujus herbae virentis, ac funiculi 1x3
exiguis orbiculis circumdati , fumantur pro
particulis fuccorum flve fpirituum, i glo-
bulis fecundi clementi per cjulinodi meatus
vehi folitis; (parium autem inter corpora
D & £ , (it aiiui meatus angulUor herbae
ficcelcentis , quem fubeuntes caedem parri-
culz t a 3 , non amplibs (ccundum elemen-
tum , (^ primum duntaxat drea (e habere
polTint ; Pcrfpicuum eft iplas inter B & C, motum moderatum (e-
cpndi clemqiti , fed inter P & E motum celerrimum primi fequi de-
bere. Nec refert j quod perexigua untum quantinsiflius primi cle-
menti, circa ip(»repcriatur.S«ris enim cft, quod ipfi totae innatent :
quemadqaodum vioemus navem fecundo flumine debbentem , non
Alliis facii^ ipGus aufum fc^uj^ ubi tam anguftum. cft, ut ejus ripts
utrimque (eri attingat , qulim ubi eft Uri flimum. Sje autem celo^
motae , multo pkxs nalx^nt virium ad particulas corporum ciicumja-
centium concutiendas, quim ipfum primum elementum; ut navis
etiam in pfpntem aliumve obicem impingens , (ortiiis illum quetii
qulim aqua fluminis , k quo defertur. Et idcirco in duriores foem
paniculas irruendo , iadld ipf» .feparaut ab invicem , praeferrim
ciim plures Gmul, i divexfis parribus io eandem ruunt ; cumque
multas hoc pado disjungunt, fccumque abducunt , fit ignis; ciim
autem concutiunt duntaxat, nondumque habent vim multas fimul
ab invicem disjungendi, Icnt^ tantiim foenum calefadunt & coey
rumpunt.

Eidem ratione creture licet , chm lapis excoquitur in calcem^
j multos ejus meatus, iQk antea globulis fkundi dementi pervia»
*’ adeo laxari, utaquz pacriculas, f^ primo tantum elemento dn-
Aas, admittant. Atque, ut hic omnia fimul compledar, quoties

aliquod

r 4 , P A R $ arta.-

^iq^uod coi^duwra, admiftio^^ cd-

Ibmo i 4 cx* fien , quod multi e, us meatus fmt taUsmenfurx , ut
. iftius iiq^ris paroeulas, foJi materii-, primi elementi cindas, ad-
mittan^«.^paj^ liquor alteri

alteruter conftatparriculi^nuno^^^^

<^oiporisduri vicem fubif
ut^iR^hdatj^ibu^pauUdaotiinte^

J4^*a^ omnii^inQd5v non<aiwum in terat (u QA

.«um

mapimfi^um deadanda^ oi«ai!«flii^ctpttan mtmi vi po(l

<^cxpi«I<^,tum<maijUUiw

Fiam-

^^oipofuni' ptrdcultt occiirrctirtt

™.a«,

<r^

Confidotmus.racmpli ausi, andciai» KcmCra AB. uum.

f E, pc q,^»ju, flamma AwS

4- ^ ^laEC «ndcla conflata eft,multofqueetiam
elementi demeno, fcd tara hosqulm illas maten* ^Hiri

utejus motu rapiantur; &quamvis femS
«TS 4^* &impeUant, non tamen omni ex parte fuffiUciant

qu^adrnodumrolentaLisinlocis,ubi nulluscftis.

autem pnmi clcmcoti , qu* magna C(»i 5 in hac flamm 5
mperitur, femper conatur ^redi« loco in quo^, quia celerrimi

ihbus * Ipl** globulis colo,

ftbus, aens meatus occupantibus , cft levior, & tum hi dob^r

^ omnes p^^ terreftres acris circumjacentis , dcLndete

flainraam fuflSSi
S«lpari|i|a*terfefti«, abelfe^

flieife funt P^ clefaeoto tn|.

™*iunt, «lQsai«fuinfiRiu^,.&occuri^

riculi%'

Xciv.

StjimsfJiih

t*va*tiktti

tnTM jjfiit

mecaUSm,

= 4 ».

«»•

xcv.

ileM.

Mi.

Vule%.

tHr

xcvi.

ignit h$fM
tmfirvftnr.

t 7 <J

pRlNCn*101tVM PnxtOSORHlA

ticulis , qux parate erant ad dticenden-
dum in locum Aasun» repdlunt»

XCVM.

C«r

fimmut Jit

MMmmMtM

^fmuutx

M tgrtdMr . ,, ,

»«r.. ^ 'fi

xcvm

OMMndb

titr^ 0 UH
ttrf^ra

J t Jjmmt m

£cque ignem conservant. 'n

.7 Cum aownr he1 b riii rt *v«iti>pra^

> pu^ ten dant , iifnrfic ^ ts iHaiDiiic (oleat
efle acuminata. £p quia nsttlt^ celerius
yiz:i£^^gumDr 1 qubn iifai ^rtknl* quas

' (ie repelhuit ^ nod pnTuntab Ht trapedftk

awlijta,

xerx.

Di'm 0 hiti
ri$ wrfM
igMtm,

C il

Qui fuffltft mdhmi m loro a<re fn>>
Aimteperiret ) quiannUibtiracuttin aft,
>^rari prottt ^rec^rar es flamina < on-
3^t^tSndem a^.veriw ip(^ dtculari mei>

< tlt<<mcdeietinr.'>kmp^dumfui!^

^ apv^.fttnmcadlfs'^^

j-^iieSFlImbendo fitmmitatefn
idltidels &« ^ faditesxUychiM^B > ad flaaamam accedit , eique alende
ij^lurit. Sw ^ hoc non llifficeret , propter partium ruarumtenuT-
tatepv^niftmukas care particulas^ calore wm$ agitatas, perellych-
sahmleeai^addixettt. Atque itarflainmawbetaflidn^ renovari, ut
eo\ireevecttr,iKiso|i magis eadeot manet quiim flumen, ad quod
itovaHmuper aqu* accedttnt.

-‘^L^otnm autem cheulatem atris & (umi licet experiri, quoties
magnus ignis in cubiculo aliquo excitatur. Si enim cubiculum ita
fitclaufum, utprrter tubum camini per quem fumus exit , unum
tantum aliquod foramen fit apetrum , fenticCur continud magnus
vemtK, per hoc foraarn ad (oona tendeMy in locum fumi ab>
contis;

- c.

Dtik

JM/M tfX-

fmimmt.

Atque ex his paiets ad ignis c onlervationem d«> itqmri ; pri-
mum, utineofint partkulntarrcflres, quae i primcicleinento hn-

pulfie , vim habeant impediendi , nc ab aere alnfve liquora>us fiipra
ipfom pofitis , fuftbcctor. Loquor tantum de liqaoribm fupra ignan
amTitis : quic, cum graricate verius ilhira ferantur, nub

petkdbm cft y nlHh iiil qu^ infra' ipfiim funt ^ pe^ exan-
gui. Sk fldmaBS «andelr iitveriS^ e*»ruit«r \ fiquoreqm aliaseam
m«fb^ ^Vr^eoiir^» Ignm wfiKrip^ firirpiSr-

nculx

P A K J A K r A 4 '177

tkuldP ttrrtftret IMb <bJid« i tam. multae » ac tanio cum impetu vi- •-n
bratae» ut ip(am aquam afFuian tvpeil«t, & ab lea exfttngui non
poflinr. ' ‘

Alterum quod ad ignis conlervadonem requiritur , ut adhae- C l.

reat alkui corpori , ex quo nova materia poflit ad tlJum accedere , in
locum fumi abeuntis :ideoque iftud corpus debet in (e habere mui-
vas particulas fatis tenues j pro ratione ignis coniovandi; eafquA in- f »*
ter ft , vel etiam aliis craflloribus ita jundas, utimp^u particula-
rum illius ignis» cum ab invicem, tum etiam H vidnis (kundiele*
menti globalis fejungi polTint , (icque in ignem converti.

Dico particulas illius corporis , elTe debere faris tenues , pro ra^ CII.
done ignis confervandij nam ex.ca. fi vini fpiritus linteo afperfus
Aammam conceperit, depalcct quidem haec damma. tenuiifimato-
tmn illum vini fpiritnm , fed linteum quod alius ignb facilecombu- ntn
reitt, non attinget; quoniam ejus particulae iKxifunt tenues,
ut ab ea moveri polTint.

Et quidem fpiritus vini fiK^llimialit flammam , quia non conflat, C 1 1 1.

nifi particulis valdi tenuibus ; & quia in iis ramuli quidam funt , tam
breves quidem & flexiles, utfibimiitu6 iran adhzrcanc , tunc enim
fpiritusin oleum verteretur, fatales ut multa perexigua fpadaciiea
fe reltnquanr, quae non l globulis fecundi elementi , fedkfbla ma-
teria primi poflint occupari. *

Contrif autem aqua videtur igni valde adverfa , quia pardculis C l v.

conflat non mod6 crafnufcalis, f« etiam laevibus & glibris; quo
fit , ut nihil obflet , quominus globuli f^ndi elementi undique il- '

las cingant & fequantur ; atque infuper flexilibus , quo fit , ut fadle
fubeat meatus corporum quae uruntur, 8c ex iis^isparticulasar-
cendo , impediat ne aliae ignefcaq|.

Sed tamen nonnulla corpora talia funt , ut aquae pardculc eorum c v.
meatibus immiffi ignem juvent j quia inde cum impetu rcfilien- Curvuma-
tes , ipf® ^nefeunt. Ideo fabri caibones fbffiles aqua afpcigunt.

Et aquae parva copia , ingentibus flammis injeda , ipfb auget, (^od au* aut fa-
etiam falia potentius prxflant: cum enim eorum pardeuke rigidae
fint , & oblong* , fpiculorum inflar in flamma vibrantur , & in tur.*'
alia corpora impingentes magnam vim habent adipforum minu-
tias concudendas ; unde fit , ut metallis liquefaciendis (oleant ad-
jungi. •

Illa autem qux alendo igni communiter adhibentur , ut ligna , c v i.

^ Z &fi. ««-**>*

34 5

' 178 PrI MCTPtORUH: Ph W-OSOPHIiR

e$rf$rM fu^e &(unilia, conflant variis particuHs * auarum qucdam Amtaiuu/-
f^turwt- aliae paull6 criiflitacst & gradatim alix ci^oros, &plc*

raequefunt ramofx, niagnique meatus iplb interjacent ^ qu6 fit
Dtimisparciculx meatus iflosingrelTx» primd quidem tenuiflinus,
ac dande etiam mediocres s & earum ope crafliores celerrimi com-
moveant: (icque globulos ccekfles , primo ex anguflioribus inter*
* - valfas y ac ddnric etiam ex reliquis excutiant , iprafque omntis
( folis craiTtiBiius exceptis , ex quibits cineres fluat ) (ccum abii-

CVII.

C*r

dMm m-
flm miun -
tur, dlut

CVIII.
Cur ignis
dliquurJiu
in fr/atii ji
csnfrrvet.

CIX.

Dt fulvejt
tirmtntarii
tx fulfhure,
mtre (jr
cssrbtn* etn-
ftlfsi depri-
mi iie fid-
fburt.

CX.

Ut nitri.

{Mant.

Eteum ejufmodiparticuke . qux ex corpore quod uritur > flmul
egrediuntur y funttammultzut vim habeant globulos ccelefles ex
aliquo aeris vicini (patio expellendi j Tpatium illud flamma imp
fi ver6 fint pauciores y (it i^nis fine flamma : qui vel paulatim |
mitis fui meatus (erpity cum materiam quam poflit depalrn
nancifeitur^ ut in i(Hs funibus fi ve ellychniis quorum uTus efl ini
Io ad tormentorum pulverem incendendum.

Vel cert^y fi nullam talem materiam circa (c habet, noncon(cr-
vatur y nili quatenus inclufus poris corporis cui inhxrcty tempore
alj^uoeget ad omnes ejus particulas itadiflblvendaSy ut (e abiispol-
^Hberarc. Hocque videre efl in carbonibus accenfls,», qui cineri-
bus tedi y per multas horas ignem retinent , proptqs i^ (blum,
quod ille ignis inflf quibufdam particulis tenuibus & ramofis y quz
aliis craflioribus implicatx y quamvis celerrime agitentur y non
tamen nili unx pofl alias q>redi polTunt y ac fort^ priufquam ita
^rediantuty longo motu deteri» Sc flngulx in plurcs ali^ dividi
debent.

Nihil vero celerius ignem concipit y nec miniis diu illum conld*-
vat y quim pulvis tormentarius , fulphure y nitro y & carbone.con-
fedhis. Quippe vel (blum fulphur quam-maxime inflammabile efl «
quia conflat particulis fuccorum acrium y qux tam tenuibus & (pi(^
fis materix oleaginex ramulis funt involutx y ut permulti meatus iiv>
teriflos ramulos y (bli primo elemento pateant. Unde (it, ut edam
ad ufummedidnz fulphur calidillimum cenfeatur.

Nitrum autem conlbt particulis oblongis Sc rigidis , (cd in hoc
^(alc communi diverfis, qu6d in una extremitate fint cralfioreSy
qu^m malia : ut vel ex eo patet, quod aqua folutum, non ut (^com-
mune, flguriquadrata inj^fuperficieconacflaty fedvafis fundo
Sc lateribus adhaereat.

PAR»Q.rARTA. 179

Etquantum ad magninidinem particularum , putandam eft calem C X l.
effc inter illas proportionem , ut eat fuccorum acrium , qu* funt in
fiilphure) ^ primo elemento commotx* facillimi globulos lixundi, ctrjwtaM-
ex intervallis ramulorum materizoleagincx excudant» fimulqucni*
tri particulas» que ipfis fune crafTunxs » exagitent.

Atque hx nitri particulx » qui parte fune crailiores , gravitate fui C X 1 1.
deoifum tendunt» carumque ideo prxdpuus motus cft in parte acu-
dore, qux furfUm erefb , ut in B » nm nitrr.

agitur in gyrum » primdtenuguum»
i]t in C ; fed qui < nifi quid impe-
diat) (latim dt major, ut in D;
cum inrerim fulphuris particulx»
celerrimi verfus omnes partes latx » ad alias nitri particulas brevif-
fimo tempore perveniunt. . * .it

£t quoniam hawm nitri pardcularum dngulx multum fpadi cxh c X 1 1 1.
gunt, addirul«^tomotusdefcribendos,hinc fit» ut hujus pulveris
flamma plurimum dilatetur: & quia circulos iflosriefoibunc ea cu-
fpidc» qux furfum verfus ere^ cfl, hinc tota ejus vis tendit ad fu- d>Utetuf,(r
peri ora ; & ciim valde iiorus & fubdlis cft , innoxii io manu poteft
accendi. • fufcnora.

Sulphuri autem & nitro carbo admifcctur » atque exhac miftura » C X 1 V.
humorealiqaoafpersa» granula fivepilulx fiunt, qux deinde exfic-
cantur. Qiiippe in carbone multi funt meatus; tum quia plurimi
antea fuerunt in corporibus , quorum uflionc fadus . eft » tum etiam
uia » cum corpora ifta urebantur , multam fumi ex iis eyolavk. Et
uo particularum geoera duntaxat in co reperiuntur : unum eft craft
fiufcularum» qux , ciim folx funt » cineres componunt ; aliud tenuio-
rum » qux facili quidem ignefeunc » quia jam ante ignis vi fuerunt
commotx , fexi longis & mukipiicibus ramis implexx » non fine ali-,
qui vi disjungi podunt ; ut patet ex eo » quod aliis in fumum prxee-
dente uftione abeuntibus, ipfx uldmx remanferunt.

Itaque facili fulphur & nitrum » latos carbonis meatus ingrediun- c X V.
tur » & ramofis qus particulis involvuntur atque conftringuntur » Degranu
prxfcrtim cum humore aliquo madefada » & io grana» vel exiguas
pilulas » compada , poftea ficcantor. Hdjufque cei ufus eft » ad effi- ^u» pr^d-
ciendum, ut nitri particulx» noa tantum unxpoft alias» fcdjsukx
ftmul , uno & eodem temporis momento incendantur. Etenim p»t.
rum primum ignis aliunde .admotus» grani alicujus fuperfidem tan-

Z X git»

i8o Pr I NC ip loRuH Philosophi A
git, non ftatim illud inflammat & diflblvit, frd tempore quodam
illi opus eft, ut ab ifla grani (uperfide , ad interiores qus partes per*
veniat ; ibique flilphure priusincenlb, paulUtim edam nitiipaiiti-
culas exagitet , ut eandem ipTas viribus aflumds, & majus Ipatium
ad gyros fuosdelcribendos exigentes, carbonis vincula difcerpaBt,
totumque granum confringant. £t quamvis boc tempus flt admo-
dum breve, (1 ad horas aut dies rela*atur ; notandum tamen, efie
latis longum , fl comparetur cum fumma illa celeritate , qua gra-
num ita difliliens, flammam fuam per totum aerem vidnumlpar-
git. Nam cum ex. ca. in bellico tormento , pauca quaedam pulveris
grana, ellychnii, alteriufVe fomitis ignecontaAa, prima omnium
accenduntur, flamma ex iis erumpens, in minimo temporis mo-
mento, penomnia granorum drcumiacentium intervalla difpeigi-
tur ; ac deinde , quamvis non tam fubito^ interiores iplbrum par-
tes poifit penetrare , quia tamen eodem tempore multa atungit ,
eflidt ut multa limtil incendantur & dilatentur , fleque mi^na vi tor-
mentum explodant. Ita carbonis rdiflentia valde auget cclerit»*
tem, qua nitri paidcuhcin flammam erumpunt; & granorum di-
flinddo necdTaria dl , ut latis magnos circa fe habeant meatus,
per quos flamma pulveris primum accenfl , ad multas pulveris rdidut
partes liberi aooeoat.

Polf ilium ignem , qui omnium minimi durabilis cft»^0onlad«-
remus, an dari poffit aliquis alius qui -e contrl fine ullo alimento,
dhidflim^perleveret. Ut narratur de lucernis quiburdaro, qvz ali-
quando in hypogaris, ubi mortuorum corpora lervabantur,poft mul-
tos annos inventz liint accenfz. Nempe in loco fubterraneo & ar-
^riilim^ claulb , ubi nullis vel minimis ventis aer unquam commo-
vebatur , potuit fbrtafTe contingere , ut multz ramoTz fuliginis par-
ticulae, drea flammam lucernae colligerentur, quz libi mutuo in-
cumbentes manerent inunotae , atque ita ex^um quali fornicem
componentes , lliflicerent ad impediendum , ne aer circumjacens
ilbun flammam obrueret, aclliflbcarct; ncc nonedamadejufdem
' flammz vim fic frangendam , & obtundendam, ut nullas amplius
dei vd ellychnii particulas , li quae adhuc rdiduz ennt , polKx in-
flammare. Quo flebat, Ut materia primi elementi, fola ibi rema-
nens , ic taaquaun in exigua quadam lldla'cclerrim^ feraper gyrans,
undique ^ fe repelleret ^obolos fecundi , quibus Iplis, inter parti-
culas drcunqtpfitasiuliguiis , cimlitus adhuc patebat > fleque luusen

* * . P«-

CXVI.
Dt lucnnU
dmtijmt

Pars Q^u arta. i8i

per totum conditorium di£Fbnderet ; exiguum quidem 6e fubob(ai>
nim : fed quod externi a£Hs motu > cum locus aperiretur , facili
vires po0ct reiumere, ac fuligine diiaii^ lucernam ardentem ex>
hibere.

Nunc veniamus ad eoa ignis c£(edus » qui nondum ex modis qui- c X v i r.
bos oritur & conlervatur » potuerunt agnolci. Quippe jam ex di- Ot rtlMum
^'s patet y quomodo luceat > quomodo calefaciat» quomodo cor-
pora omnia quibus alitur, in multas particulas diflblvat; nec non
edam , quomodo ex iflis corporibus , primo loco maxime tenues
& lubricae, ddnde aliae non quidem fbrtd prioribus craOiores , fed
magis ramofs atque implexae pankuix ^rediontur , ez fcilicec
quae caminorum parietibus adhaerentes , fuliginem componunt ; (b-
Ixque omnium ‘crairifllmae in cineres remaneant. Sed fupercft ut
breviter offendamus , quo pedo ejufdem ignis vi , quaedam ex
corporibus quibus non alitur, liquefamt & bulliunt , aUa ficcan-
tur 6c durefeunt, alia exhalantur, alia in calcem» alia in vitrum
convertuntur.

Corpora omnia dura conflata ex particulis, qnznonmultbdiffi- CX VI li.
ciliusunx qu^malixU vicinis fliisfeparantur, & aliqua ignis vi pof>
lunt disjungi, dum iffam vim paduntur, liquefamt. Nihil enim aliud 'li.

eft liquidum cfle , qu^m conflare pardculis i fe mutu6 disjun Ais, &

&qux in aliquo fint motu. Cumque tantus^ iflanun particula-
rum motus, ut quxdamex ipfis in acrem vel ignem vertantur , fk-
que Iblito plus fpatii ad motum fuum exigentes, aliasexpellant , cor- «
pora ifla liquida eflervcfcunt & bulliunt.

Corpora autem quibus infunt multx pardculx tenues, flexiles, CXIX.
lubricx, aliis craflioribus aut ramofis intertextx, fed non valde flr- .

miter annexx, igni admota illas exhalant , hocque ipfb liceantur. Ni-
hil enim aliud efl ficcum ede , quilm carere fluidis ilHs pardculis, qux
cbm fimul flmt cot^r^tx , aquam aliumve liquorem componunt.

Atque hx fluidx pardculx , durorum corporum meadbus inclufle ,
illos dilatant , aliafque ipfbrum pardcul^ motu fuo concudunt ;
quod eorum dundem tollit, vel faltem imminuit : fbl iis exhalatis ,
alix qux remanent arAibs jut^i , & firmibs ncAi folent, iicque
coiporadurefaint. ♦

£t quidem particulxqux fle exhalantur ifrWia genera diftin- CXX.
guuntur. Nam primd , ut eas omittam qux funt adeo mobiles
& tenues, ut fblx nullum corpus prxter aerem conflare poffint, „f,puUs» '

Z 5 poft ncMit.

UT-

CXXI.
Df fHblhru-
tu^tUis.

CXXII.

fttHta-

At rrrnittur
eim effi-
am.

c^fxm.

De colee.

CXXIV,
De vitn ,
fuemudt

fiat.

l8l Pr 1 N CI P I ORUM P RILOSOPHI iS

poft ipTas7)tnnium ccnuilfimx , quxque facillimi exhalantur} funt
illx qux Chymicorum vaHs undique accurati claulis cxccptx } ac
hmul colle^ > componunt aquas ardentes « (ive fpiritus « quales ex
vino, tritico, aliifque multis corporibus clici fdent. Sequuntite.
deinde aqux dulces, nveinHpidx, quales funtex qux ex plantis ,
altifvc corporibus defUllantur. Tertio loco funt aqux erodentes &
acidx ,* (ive fucci acres , qui ex falibus non (ine ignu vi edu-

cuntur.

Quaedam etiam particulx cralfiores , quales funt ex ai^cnd vivi>
& Talium, qux vaforum fummitati adhxrentes, in corpora dun
concrefeunt , fatis m^i vi opus habent, ut in fublime attollantur.
Sed olea omnium dimcillimi ex duris & (iccis corporibus exhalan-
tur ; idque non tam ignis vi , quam arte quadam perfici debet. Ctim
enim eorum particulx tenues (int, & ramofx, magna viseasfraiH
geret atque di&erpcret, priufquamex iftorum corporum meatibus
educi pofTcnt. Sed iis affunditur aquacopiofa, cujus particulx Ix-
ves & lubricx , meatus iffos pervadentes, pauUatim illas integras
eliciunt , ac fecum abripiunt.

Atque in his omnibus ignbgradus eft obfervandusj eo enim va-
riato, (emper aliquo modo efredus variatur. Ita multa corporas
lento prunum igni , ac deinde gradadm fbrdori , admota, ficcantur,&
varias particulas exhalant: quales non emitterent (^ podiis tocait-
quefeerent , (i ab initio validis ignibus torquerentur.

Modus edam ignem applicandi, variat ejus cffe&um: Sic que-
dim , n tota fimul incalefcant , liquebunt ; fed (i valida flamma ip(b-
rum fuperficiem lambat , illam in calcem converrit. Quippe cor-
pora omnia dura , qux fola ignis adione in pulverem minutiflimum
reducuntur , fiadis fcilicct vel cxpulfls tenuioribus quibufdam eo-
rum particulis, qux reliquas (imui jungebant, vulgbapud Chymi-
cos dicuntur in calcem vertL Nec alia inter cineres 8c calcem oifle-
rentia eft, quam qudd cineres (Int reliquix eorum corporum, quo»
rum magna pars igne confumta eft, calx ver6 (it eorum, qux feri
tota poli abfolutam uftionem manent.

UIdmusignb effedusy eft calcis & cinerum in vitrum converGo.'
Poftquam enim ex corpftribus , qux uruntur , tenuiores omnes par-
ticulx avuHx ac re^Ktx funt, exterx qux pro calce veldner^us
manent , tam folidx funt & craflx , ut ignis vi furfum attolli noa
pofTint j flgurafquc habent ut plurimum irr^ulaies & anguk>(ius

unde

yv ,

.P A R S A R T A. iSj

uiide‘(irr utunx aliis incumbentes » libi mutub non adhzmnt , nec
etiam y niG fbrt^in minudlfimis quibuliJam pun(%Sy (e contineant.

Cbm autem poAea validus &diutumus ignisy pei^it in illas vim luam
e!xcrcere > hoc eft « cum tenuiores partictUae tertii clementi y una cum
globulis fecundi i materia primi abreptae y celerrimi circa ipfas in
omnes partes moveri pei^unt y paullatim earum anguli atteruntur ,

& fuperGcics Ixvigantur , 8c fort^ etiam nonnullx ex ipfis inHcdun-
tur y licque unx fuper alias repentes y & fluentes > non pun^ dunta*
xaty 1<^1 exiguis quibuldam luperfleiebus le contingunt y &hocpa>

&o Gmul connexae vitrum componunt.

Quippe notandum efl, cum duo corpora* quorum fuperfldes CXXV.
aliquam latitudinem habent * Gbi mutud fecundum lineam redbm
occurrunt* ipfa non polle um propd ad invicem accedere* quin fpa-
dum aliquod intercedat * quod k gld^uUs Iccundi elementi occupe- ju«£Mtur.
tur; ciim autem unum fupra aliud oblique ducitur* vel repit* ea
multo ar&ius jungi polTc. Nam ex. ca. G corpora B & C * Gbi in-
vicem occurrant l^undiim Gneam AD* globuli ccelcfles eonuu
GiperGdebus intercepti j contadum immediatum impediunt. Si au-

tem corpus G , hinc inde moveatur fupra corpus H * lecundiun
lineam redam £F * nihil impediet quominus immediati ipfum tan-
gat ; laltem G utrinlque fuperades Gnt laeves & planz ; G autem Gnt
rudes & inxquales * paullatim hoc iplb motu IxVigantur & expla-
nmtur. Itaque putandi^ efl * calcis & cinerum particulas ab invi-
cem disjundasy hic exhiberi per corpora B&C; pardculas autem
vitri Gmul jundas * per corpora G & H. Atque^ex hac fl>la diverG-
rate* quam perlpicuum efl in illas * per vehementem & diutur-
nam ignis adionem * debere indud * omnes vitri proprietates ac-
quirunt.

Vitrum enim cbm adhuc candet* liquMOm efl* quia ejus par- ifui/bmah»
tidils &ci\h moventur * illa ignis vi qua jam ante fuerunt Ixvigatx , . t-

atqueinflex*. Cum vero indpit refrigerari *quaflibetGguras potefl
■ indue- aubuu.

cxxvn.

Cur, cum
frigidum, ft.
Jit vdlde au-
rum.

cxxvm.

Cur vaUe

CXXIX.
Cur ffut
fragilitat
mtuuatur fi
/rutt rejri-
gtrttur.

xf4 Principiorum Phi LoJoPHiiE
induere. 'Hocque omnibus comoribps igne liquefa^ eft comlMi^
ne; dum enim adhuc liquida iunt, ipibnun particulx n<ma^r^6
accommodant ad quallibct figuras, &chmpcAa fiffion concRS
(ciint , ea(dem retinent , quas ultimo induerunt. Pocelt edam in fih
capillorum indar tenuia extendi , quia ejus particulae jam concit». .
(cere incipientes, facilihsunxfupra alias fiuunc, qukn ib inviem
disjungantur. ~

^ Ciim deinde vitrum plan^ refiiguh, ed valdedurom, ibd riinoi
edam valde firamle, atque e6 fragilihs quo ddiis refi-^uir. Nenqie
durideicaulTaed, quod condet tantitm particulis (acis eradis &i»>
flexilibus, qine non ramulorum intextu, fed immediato coma^
(ibi invicem adhxrent Atia enim pleraque corpora ided inoUia
(tint , quod eorum paiticulae (int flexiles , vel certi deiinant in ra-
mulos quofdam flex^, qui libi mutu6 annexi eas jungunt. Nulla
autem duorum corporum firmior adhxlio efle poted, quiira ea quft
oritur ex iplbrum immediato contadu ; ciim (^icet ita fc invicem
tangimt , ut neutrum fit iti motu ad Te ab alio (fungendum ; quod
accidit vitri particulis, datim atque ab ^e remotx fune; quiaei^
nimcralTides, & condguitas, &(igur 2 inxqualitas impediunt, ne
podint ab aere circumjacente in eo motu , quo abrinvicem disjunge-
bantur, confervari.

At nihilominus vitrum ed valde fiagUe, quia diperficics fecun-
dum quas ejus pardciilx fe invicem tangunt , funt admodum exigux
ac paucx. Multaque alia corpora molliora didicillul fni^;untur,
quia eorum partes ita funt incertextx, utfcparari nonpof&nt, quin
ipfantm multi ramuli rumpantur & evellantur.

Ed etiam fragilius cum celeiiter , quimeiun lentd refriguk : qus
enim meatus funt fatis laxi dum candet , quia tunc mulu materia
primi elementi , fimul cum globulis f^ndi , ac edam (brt^ cum
nonnullis ex tenuioribus tertii particulis, j>er illos tranfk. Cftm
autem refrigeratur fj>onte, redduntur anguitiofes; quia foli globuli
fecundi elementi^^r iplbs tranfeuntes , minus (patii requirunt ;
atque fi refrigeratiD nimu celeriter fiat, vitrum prius ed durum,
qu^m ejus meatus ita potuerint ardari ; qdo fit , ut globuli idi fem-
per podea impetum &oant, ad ejus particulas ab invicem disjuor
genaas; cumque hx fvticulx fblo contadu fuo jundx fint , non
pot^una tantillum ab alia feparari , quin datim alix plurcs,*ei
vkinx fecundum eam fiiperfidem in qui ida feparatio neri ccepit,

edam

Pars CLu arta. 185

edam (cparcnttir ) atque ita vitrum plan^ frangatur. Qyam ob caui^
fam , qui vitrea vafa confidunt, ea ^adadm ex fbmadbus rem»,
vent, ut lenti refrigerentur. Atque u vitrum frigidum igni appona-
tur, ita ut in una parte mult6 magis qu^m in aliis vidnis calefiat,
hoc ipfoin illa parte frangetur; quia non pofTunt ejus meatus calo-
re dilatari , meatibus vicinarum partium immutatis , quin illa ab iffit
disjungatur. Sed fi vitrum lento primum igni , ac deinde gradadtn
vehementiori admoveatur, & fecundum omnes partes xqualiter in-
calefcat, non frangetur j quia omnes ejus meatus, xqualiter & eo-
dem tempore laxabuntur.

Prxtcrca vitrum eft pellucidum , quia dum generatur liquidum C X X x.
cft , & materia ignis undique circa ejus particulas fluens , innumeros
ibi meatus fibi excavat , per quos poffea globuli fecundi clementi li-
beri tranfeuntes , adionem luminis in omnes partes fccunditm lineas
redas transferre pofTunt. Neque enim ad hoc necefle eft , ut fint ac-
curati redi , fed tantum , nullibi fint interrupti : Adeo ut fi , ex.ca.,
fingamus vitrum conftare particulis accurati fphxrids 9c xqualibus ,
fed tam crlflis , ut globuli fecundi elementi tranfirc poflint per fpa-
tium illud triangulare , quod inter tres fe mutu6'tangentes manere
debet , vitrum illud erit plane pellucidum, quamvis fit multo fblidius
omni eo , quod nunc habetur.

Cum autem materix ex qua fit vitrum, metalla vel alia corpora CXXXI.
permifccntur, quoram particul* magis igni refiftunt, & non tam
facili Ixvigantur, quim alixquxipfum componunt, hoc ipfo fir
miniis pellucidum , & varios induit colores , prout ifte duriores
particulx , meatus ejus magis , aut miniis , & variis modis, inter-
cludunt.

Denique vitrum cft rigidum : ita fcilicct , ut nonnihil quidem \ vi CXXXII.
externi fledi poflitabfque fradura, fed poftea cum impetu refiliat, Cnrfit r/gi.
arcus inftar, & redeat ad priorem figuram: ut evidenter apparet,
ciim in fila valde tenuia dudum eft. Atque proprietas hoc pado re- gfneralitrrt
filiendi, generaliter habet locum in omnibus corporibus duris,
quorum particulx immediato contadu , non ramulorum intextu,
funt conjundx. Ciim enim innumeros habeant meatus , per quos ad
aliqua femper materia movetur, quia nullibi vacuum cft , & quorum
figurx aptx funt ad liberum ifti materix tranfitum prxbc^um ,
quia ejus ope antea formati fuerunt, talia corpora nullo modo fledi
pofTunt, quin iftonun meatuum figura nonnihil varietur; quo fit,

A a ut

CXXXIII.

DenMfr.ete.

Rjtptttiu
tmpn ex
antetitllis,
qttx nd eju*
exflkMti»-
fiem requi-
runtur.

i8($ Principiorum PniLOSoPHiiE

ut particuls materiz , per illos trandre afTuetz > vias ibi (blito iq^r
niis commodas invenientes, impetum faciant in eorum parietes, ad
priorem Hguram ipds reddendam. Nempe (i, exempli caud , in arcu
laxo, meatus, per quos trandre folcnt globuli (ccundi elementi, doc
circulares , putandum e(l eoldem in arcu intenib dvc indexo , elTe
ellipticos, & globulos per ipfbs trandre laborantes, impingere in
eorum parietes (ecundum minores diametros idarum cllipdum,
Hcquevim habere illis dguram circularem redimendi. Et quamvis
ida vis , in dngulis globulis fecundi elementi exigua dt , quia tamen
alTidue quamplurimi , per cjufdcm arais quamplurimos poros meare
conanmr , illorum omnium vires dmul junftx , atque in hoc con>
(pirantes , ut arcum reducant , fatis magnz e(Te polTunt. Accus au-
tem diu intentus, prxfenimd (it ex ligno,. alia ve materia non ad-
modum dura, vim reddendi paulatim amittit : quia ejusmeamum
dgurz, longo attrim particularum materix per ip(bs tranfcunns,
fendm ad earum menfuram magis & magis aptantur.

Ha&cnus naturas aeris, aqus, terrx ,& ignis , qux hujusglobi
quem incolimus, elemenu vulgb cenfentur, dmulqu» prxeipuas
eorum vires & qualitates explicare conatus fum; fequitur nunc, ut
etiam agam de magnete; cum enim ejus vis per totum huncTerrz
globum dt diffufa, non dubium e(f, quin ad generalem ejus cond-
derationem pertineat. Jam iuque revocemus nobis in memoriam ,
particulas illas (briatas primi clementi , qux fupra in tertiz partis ar-
ticulo 87 & fequentibus, fatis accurati defoiptz funt. Atque id
omne, quod ibi ab articulo 105 ad 109, deddere I difhim cd,
de Terra hic intelligentes , putemus e(Te multos meatus in medii
ejus regione, axi parallelos, per quos particulz (briatz ab uno polo
venientes , liberi ad alium pei^ant , eo(que ad illarum menfuram ita
ede excavatos , ut ii qui recipiunt particulas driatas , i polo Audrali
venientes , nullo mc^o pomnt redpere alias , quz veniunt i polo
Boreali; nec contra, qui recipiunt Boreales, Audrales admittant:
quia fdlicetin modum cochlearum intonx funt , unz in unam par-
tem, aliz in oppodtam. Ac przterea edam eafdem particulas , per
unam tantum partem idonim meatuum ingredi pode , non autem
regredi per adverfam; propter tenuidimasquafdam ramulorum ex-
tremitates, in fpirisidorum meatuum , innexas verfus eam partem,
fecundum quam pre^edi folent, & ita in adverfam partem a(Tur-
gentes, ut ipfarum regrclTum impediant. Unde dt, ut poftquam

ilbz

Pars Q_u arta. 187

ifkx particulz Ariatz , per totam mediam Terram (ecundum lineas
. redas, vel redis xquipollcntes, ejus axi parallelas, ab unohemi-
fphxrioad aliud tranliverunt, ipfz per ztherem circumRifum , re*
vertantur ad illud idem hemifphzrium, per quod pri iis Terram in-
greffz funt, atque ita rurfiis illam permeantes, quendam ibi quali
vorticem componant.

£t quoniam exilio xtherc, per quem particulas ftriatas , ab uno CXXXiv.
polo ad alium reverti dixeramus, quatuor divcHa corpora genita
efle polTe odenc&nus nempe Terrz cruftam interiorem live me-
tallicam, aquam, terram exteriorem, & aerem : Notavimufquc , mtatui rt-
artiailo 115 tertiz partis , nulla nili in craffioribus iftius ztneris
particulis , meatuum ad menfuram particularum ftriatarum elFor* p-tatis id»-
matorum , vcftigia manere potuifle ; Advertendum cft hoc in loco ,
iftas omnes crafllorcs particulas , ad interiorem Terrz cruftam
initio conUuxilTc ; nullalquc in aqua nec in aere e(Tc polTc ; tum
quianullz ibi poiticulz latis cralTz; tum etiam quia, ciimifta cor-
pora fluida llnt, ipforum particulz afllduc litum mutant, & pro-
inde 11 qui olim in iisfuiflent tales meatus, ciirn certum & deter-
minatum Utum requirant , jamdudum ifta mutatione corrupti
eflent.

Ac przterea cum fupri didura Ct , Terrz cruftam interiorem , cxxxv.
conftare partim ramofls particulis fibi mutub annexis, partim aliis
quz per ramolluaim intervalla hinc inde moventur , ilH etiam mea- uTuc^^i-
tus in his mobilioribus efle non poflunt , propter rationem mox al- ^ terr<»
latam, fcd in ramofls duntaxat. Et quantum ad terram exteriorem,
nulli quidem etiam in ea tales meatus initio fuerunt , quoniam inter mfirn.
aquam & aerem formata cft : ledciimpoftea varia metalla, ex terra
interiore ad hanc exteriorem adfccnderint, quamvis ea omnia, quz
ex mobilioribus & folidioribus illius particulis conflata funt, ejuf*
modi meatus habere non debeant , certe illud quod ex ramofls &
craflls, ftd non adeo folidis particulis conflat, non poteft iis efle
dellitutum. Et valde rationi conl^tancum cft, ut credamus ferrum
tale elfe.

Nullum enim aliud metallum tam difllculter malleo fleditur,vcl cxxxvi.
^eliqucfcit, nec ullum etiam adeo durum , flne alterius corporis
miftura reddi poteft i quz tria indicio funt,qus ramenta magis ranao-
fafiveanguloftefle, qu^m exterorum, &idc6fibi invicem flrmius
annedi. Nec obflat quod nonnullz ejus glebz latis flicil^ prima vice,

Aa X igni

CXXXVII.
fiju rttime
ftuon Jint
m fingulis
tjusrmntn-
tii.

CXXX\'I1I.
§>umn»diijlt
meatitf apti
rwMitr.cr,
adfartuH-
lat (hiatiif
ab mtravit
parte ve-
mentei , ad-
mitterd/u.

t88 Pr IN C 1 P lORU u Ph ILOSOPH CiE

igni liqucTcant,tunc enim carum ramemat nondum (Ibt mutuo anne*
xa , fed una ab aliis di!gundla funt , & ide6 caloris vi facili agitantur^
Prxtcrea quamvis ferrum HtaUismetaUis durius & miniis fulllei eft
tamen etiam unum ex minime ponderofis , & rubigine corrum-

pitur ) aut aquis fortibus eroditur : qux omnia indicio funt « e)us
particulas non effe aliorum metallorum prdculis (olidiores » ut fune
cralTiores > multos in iis meatus contineri.

Nolo tamen hic affirmare, in lingulis ferri ramentis ede integra
foramina, in modum cochlearum intorta, per quz tranlnnt paiti-
culz driatz ; ut etiam nolo nr^are , quin talia mulu in iplis repe-
riantur : (^ hic fuffidet, (i putemus ilUulinodi foraminum medie-
tates , in (ingulorum ramentorum Aiperhciebus ita ede infdilptas , ut,
cum idx fuperdeies apte junguntur , foramina integra componant.
Et facili errai poted , cradiores illas ramofos , & foramino^ inte-
rioris terrz particulas , ex quibus fit ferrum , vi fpirituum live fucco-
rum acrium , illam permeantium , ita fuide divilk , ut dimidiata illa
foramina, in fuperndcbus ramentorum quz ab ipfis feparabantur,
remanerent; atque hxc ramenta poilea per venas terrz exterioris,
tum ab i dis fpiritibus , tum etiam ab exhalationibus & vaporibus
protrula , paiillatim in fodinas adlcendide.

Notondumque ed ipla Gc adfcendendo , non femper in caldem
partes converti pode , quia funt angulola, &diverfas inxqualitates
in terrz venis offiendunt; atque ciim particulz driatz , quz^ terra
interiore cum impetu venientes , per totam exteriorem libi vias
quzrunt, idorum ramentorum meatus ita litos inveniunt, ut, ad
motum liium fccundiim lineas rcdlas continuandum, per illa eo-
nimorifida, per quz prius q^rediconfueverant, ingredi conentur,
ipfas ibi occurrere , perexiguis idis ramulorum extremitatibus, quas
inter meatuum fpiras eminere , ac regrelTuris particulis driatis adur-
gere fupra di(dum ed ^ hafquc ramulorum extremitates initio quidem
Ulis relidere , fed ob iplis Izpe-lzpius impuKiu , fucceffii temporis
omnes in contrariam partem fle^ , aut etiam nonnullas frangi ;
cunque podea idi meatus, ramentorum quibus infunt, litu muta-
to , alia fuaorifida particulis driatis obvertunt , has rurfus occurre-
re extremitatibus ramulorum in meatibus adiiigentiuBi , iplalque

E aullatim in aMam partem infledae , & quo fzpius atque diutius
oc iteratur, eo ramulorum idoram inutramque partem inflexio-
ndn fiudliorem evadere.

P A R S Q.U A 11 t A. iJJp

iit quidem w ramenta, qux fxpe bocpa(5to per exterioris ter- CXXXIX.
rx venas adicendendo , mod^ in unam , modd in aliam partem enn- J'*

ver& fuere, five fola fimul coHcda fint, five aliorum eorporum
roeaubus iropaifb, glebam ferri componunt. Ea verd qux vel fem- ^
per eundem licum retinuerant; vdeeni, fi, ut ad fodinas perveni-
rent, illum aliquoties mutare coada fuerint, faltem ibi poftea,
lapidis altcnufve corporis meatanis firmiter impafta , per mul-
tos annos immota remanferunt , fadunt magnetem. Atque ita vix
ulla efi ferri gleba , qua non aliquo modo ad magnetis naturam
accedat , & nullus omnino cft magnes , in quo non aliquid ferri con-
tineatur ; «Ii foni aliquando iltud ferrum aliquibus aliis corpori-
bus t^ arde adhxreat , ut fidlius igne corrumpi , quim ab iis edu-
ci poffit.

Cbm autem ferri glebzigm admote liquefiunt, ut in ferrum aut CXI.,
chalybem vertantur, earum ramenta vi caloris »itata , &abhctc-
rogcncis rorporibus disjunda, hinc ind^ k contorquent,
applicent fc uni aliis, fecundum eas fuperficies, in quibus dimidia- fer-
tos meatus recipiendis prti^s ftriatis idoneos , infculptos efle
paull6 ant^ didum eft j ac etiam donec ifiorum meatuum medieta*
tes tam apti congruant, ut integros meatas efforment. Quod ubi
acadit , ftatim particulae ftriatx , qu* non minus in ignequim in
Mis corporibus reperiuntur, per illos liberius quim per alia loca
nuentes , impedium ne exigux fuperfides, ex quarum apto fitu&
conjundione exfiiigunt, tam fteili quim prius fitum mutent, &
ipfamm conogiritas, vel faltem v« gravitatis, qux ramenta omnia
deorfum premit , impedit ne fadli ciisjungantur. Cumque interim
ramenta ipia, propter agitationem ignis pergant moveri, multa fi-
• mul in eundem motum confpirant, & totus Uquor ex iis conflaftis ,
in vanas quafi gunulas aut grumulos diftinguitur ; ita fdlicet , ut
oinnia illa ramenta qux fimul moventur , urtam quafi guttam con-
fidant, quxguttafuam fuperfidem motu fuo ftatim Ixvigat & per-
polit. Occurfu enim aliarum ^ttafum , quidquid eft rude atque an-
gulofuin in ramentis, ex quibus conftat, abqus fuperfide ad par-
tes interiws detruditur, atque ita omn« cujufquc guttuix pites
quam ardiflim^ fimul junguntur.

Et totus hquOT , hoc pado In guttulas five grumulos diftindus , c X L I.
umcnterfngelcac, concrefeitin chalybem aomodum durum , ri- Cwr chMfyh
gidum,&fragUem, fere ut vitrum. Quippe durus eft, quia conftat

Aa 3 ramen- e^fragUit.

ipo Principior u M Philosophiae

ramentis fibi mutuo conjunftis; & rigidus, hoc eft, u*
lis , ut fi fledatur , fponte redeat ad priorem figuram , quia flexione
ifiaejus ramentorum exigux fupcrficies non disjun^ntur , (edlbli
meatus figuras mutant, ut fupra de vitro di(fhim eu; denique eft
fragilis , quia guttulx , five grumuli , quibus conflat , fibi mutud non
adhxrcnt , nili per fuperneierum fuarum contaftum ; atque hic
contaiflus , non nifi in paucifiimii & perexiguis lods immediatas
elTe piotefl.

C X L 1 1. Non autem omnes glcbx xqu^ aptx funt , ut in chalybem vertan-
tur ; ac etiam illx exdem , cx quibus optimus & duri (Iimus chalybs
fieri io^et , vile tantum ferrum dant , ciim igne non convenienti nin-
hem, '& duntur. Nam fi glebx ramenta fintadeo angulofa&confragofa, ut
muru6 prius adhxreant, quim fupcrficies fuas apfe polfint ad
'' invicem applicare , atque in guttulas diflin^i ; vel fi ignis non fit la-

tis fortis, ad liquorem ita in guttulas diinnguendum , & ramenta
ipfas componentia fimul conflringcnda ; vel contra fi fit tam fortis,
utiflorum ramentorum aptum fitum diflurbet, non chalybs, fed
ferrum miniis durum & magis flexile habetur.

CXLIII. Ac etiam chalybs jam laftus, fi rurfusigni admoveatur, etfinon
facili liquefiat, quia ejus grumuli nimis cralli funt& Iblidi, ut ab.

integri moveantur ; & ramenta quibus unufquilque grumulus
conflat , nimis ard^ compada , ut locis fuis plani extrudi polfint;
mollitur tamen , quia omnes ejus particulx calore concutiuntur; &
pofleafi lente refrigeretur, nonrefumit priorem duritiem, nec ri-
gorem , nec fragilitatem , fed fit flexile inflar fari vilioris. Dum
enim hoc pfto refrigeratur , ramenta angulola & confragola , qux
ex grumulorum fuperficiebus , td interiores eorum partes vi calo-
ris protrufa erant , mras fe exierunt , & una alib implicata , tanquam-
uncis quibufdam perexiguis unos grumulos aliis annedhmt ; quo fir,
ut ramenta ifla , non amplius tam arA^ in grumulis fuis compda
Cnt, atque ut grumuli non amplius immediato contadu,fed tanquam
hamis vel uncis quibufdam alligiti , fibi mutuo adhxreant; &idc6
chalybs non admodum durus , nec rigidus , nec fragilis , fed mollis &
flexilis evadat. In quo non diflert ^ ferro communi, nifi quod chaly-
bi itenim candefado, & deinde celeriter refrigerato, prior durities
& rigiditas reddatur , non autem ferro , faltem tanta. Cujus ratioeft,
quod ramenta in chalybe , non tam longe abfint \ fitu, ad maximam
duritiem convenienti , quin fadfe illum ignis vi refumant, & in celer-

riroa

Pars Q^u arta: i^i

nmareingcrationc retineant : cum autem in ferro talem litum nun-
• quam habuerint, nunquam etiam illum refumunt. Etquidemutita

chalybs aut ferrum candens celerrimi refrigeretur , in aquam , aliof-
ve liquores frigidos mei^ folct ; ac contrJ in oleum vel alia pinguia,
ut lentius frigefeat : Sc quia qu6 durior , & rigidior , c6 etiam ?agi-
lior evadit, ut gladii , fcrrx,limx,aliaveinftrumcntaexco fiant, non
femper in frigidiffimis liquoribus exftingui debet, fed in tempera-
tis , prout in unoquoque ex iftis inftrumentis , magis minufvc fragi-
litas clt vitanda qu^m durities optanda. &idc6 dum certis liquori-
bus ita mergitur ,non immertid dicitur temperari.

Quantum autem ad meatus, recipiendis particulis firiatis ido- CXLIV.
ncos , fatis quidem patet ex didis , permultos tam in chalybe quam
inkriro efle debere; ac etiam eos elfe in chalybe magis integros
perfedos, ramulorumque extremitates iniplorum fpiris eminentes,
cumf^clin unam partem flexxfunt, non tam facili in contrariam
^fle infledi; quanquam etiam in hoc facilius , quam in magnete
fledantur ; ac denique omnes iftos meatus , non in chalybe aut alio
fcrro , ut in magnete, orificia fua recipien^s particulis firiatis , ab
Aufiro venientibus idonea , in unam partem , & idonea recipiendis
aliis l BoreS venientibus , in contrariam convertere; fed eorum fitum
vanum atque incertum efle debere, propterea quod ignis agitatione
turbatur. Et in brevifllmailla mora, qua h*c ignis agitatio frigore
filhtur , tot tantum ex ifiis meatibus verius Aufirum & Boream con-
verti poflbnt , quot particulx firiatx i polis Terrx venientes , fibi
tunc temporis per jllos viam quxrunt. Etquiaifix particulx firiatx,
omnibus ferri meatibus multitudine non rcfpondent , omne quidem
m^neticam accepit ab eo fitu , quem habuit
relpedu paroum lerrx , cum ultim6 candefadum refriguit , vel
eoam ab eo in quo diu immotum fietit , fi diu in eodem fitu fieterit
mmotum i fed pro multitudine meatuum quos in fe continet , poteft
habere adhuc majorem.

Qux omnia ex principiis Naturx, fupra expolitis, ita Icquun- eXLV.
tur , ut quamvis non relpicerem ad illas magneticas proprietates , Enumtrati*
quas hic explicandas lulccpi , ea tamen non aliter le habere judica-
rem. Deinceps autem videbimus , horum ope tam apt^ & perlpi-
^e omnium ifianim proprietatum dari rationem , ut hoc etiam vi-
deatur lufficere, ad perfuadendum ea vera efle, quamvis ex Natu-
rae principiis lequi nefeiremus. Et quidem magncticx proprieta-

ipi PRINCIPIORDM PHlLOSOPHIiC

tcs, que ab ipfarum admiratoribus notari (olent, ad harc cajMta

pofTunt referri.

1. Quod in magnete duo (intpoli, quorum unus ubique loco-
rum , verfus Terre polum Borcalem , alius verfus Auf^em Ce
convertit.

1. Quod ifti magnetis poli, pro diverfis Terre lods quibus in-
fiftunt , divcrlimodi verfus ejus centrum (c inclinent.

'3. Quod (i duo magnetes (int fpherici , unus verfus alium eodem
mc^o (c convertat , ac quilibet ex ipfis verfus Terram.

4. Quod poftquam funt ita converd , ad invicem accedant.

5. Quod ii in contrario (itu detineantur, (c mutud refugiant.

6 . Quod fi magnes dividatur plano , linee per fuos polos duf^e
parallelo, partes fermentorum que pribs jun^ erant, (e mutud
edam refugiant.

7. Quod n dividatur plano , lineam per polos dudbim ad angu-
los redos flante , duo pundb prius contigua , fiant poli diverfe vir-
tutis, unus in uno, alius in alio fomento.

8. Quod quamvis in uno magnete fint tantum duo poli , unus
Aufiralis , alius Borealis , in unoquoque tamen ex ipfius fragmen-
tis , duo edam fimiies poli repedantur ; adeo ut ejus vis, quatenus
radone polorum diverfa videtur , eadem fit in quavis parte , ac in
toto.

9. Quod ferrum l m^r^^ete iihm vim redpiat , ciun cantum ei
admovetur.

10. Q^odpro variis modis quibus ci admovetur, cam diverfi-
mod^ recipiat.

11. Quod ferrum oblongum, quomodocunque magneti admo-
tum, illam (dnper fecundum fuam longitudinem redpiat.

IX. Quod magnes de vi fua nihil amittat, quamvis eam firro
communicet. >

Ij. Quod ipfa breviflimo quidem tempore ferro communice-
tur, fed temporis diuturnitate magis & magis in eo confirmetur.

14, Qupd chalybs duriflimus cam majorem redpiat, Sc rece»
ptam conflandus (ervet , quim vilius ferrum.

1 5. Quod major d communicetur ^ perfediore magnete , quim
^ minus perfefto.

I (S. Quod ipfa etiam Tejta fit magnes , fc nonnihil de fua vi fia-*
ro communicet.

17. Quod

P A H S Q^U A R T A. IP5

• 7 * h*c vis in Terra, maximo magnete, miniu fortis appa*

rc“t , <ja\m in plcrifquc aliis nunoribus.

1 8. Quod acus l magnete tadx , fuas extremitates eodem modo
verius V erramconvertant, ac magnes fuos polos.

19. Quod vas non accurati verfusTerrx polos convertant , ied
vari^ variis in locis ab iis declinent.

2». Quod iiUdeclinatio cum tempore mutari poflit.

2 1. Quod nulh (It , ut quidam aiunt , vel fbrt^ quod non eadem,
nec tanta iit , in magnete fupra unum ex fuis polis perpcndiculariter
erefto , quam in eo , cujus poli xqualiter ii Terra dihant.

22. Qucxl magnestrahat ferrum.

2;. Quod magnes aimatus,mult6 plus feni (uftineat,quiira nu-
dus.

24. Quod ejus poli , quamvis contrarii , (c invicem juvent ad
idem ferrum fuftinendum.

25. Quod rotul* ferre*, magneti appenix, gyratio in utramvis
partem , ^ vi magnetica non impiatur.

2<J. Quod vis unius mocnctis varie polTit augeri vel minui , varii
roagneris Uterius aut ferri ad ipfum applicatione.

27. Qiod magnes, quantumvis fortis, ferrum 1 fe diflans, ab
alterius debilioris magnetis contaifhi , retrahere non po0it.

28. Quoicontra magnes debilis, aut exiguum ferrum ,Gepc aliud
ferrum fibi couiguum feparet 1 magnete fortiore.

29. Qu^ pjlus magnetis, quem dicimus Auftralem, plus ferri
fiiAineatinliis borealibusr^onibus, qu^illc quem dicimus Bo-
realcm.

30. Quod linutura ferri circa unum , aut plures mactes , cer-
tis quibufdam mods fe difponat.

31. Quod lamin\ ferrea polo magnetis adjunda, ejus vim tra-
hendi vel convertend ferri defledat.

J 2. Quod eandem nullius alterius emporis interpofirio im-
iat.

33. Quod magnes ad Terram aliofvc vicinos magnetes aliter
converfus manens, qu^mfponte fe converteret fi nihU ejus motui
obfearct , fuccclTu temporisfuam vim amittat.

54 * Quod denique ifta vis edam rubigine, humiditate & fitn
minuatur , atque igne tollatur j non autem uUa alia nobb agnita
xatione.

CXLVI.

fMrtKHltt

firtat^ fer
Terret meet-
tm fiiumt.

194 PriKCIPIORCM PHILOSOPHIit

Ad quarum proprietatum cauiTas intelligendas , r*^l^namu$
nobis ob oculos Terram A B, cujus A cft polus Au/ira^' -.

B Borealis : notcmulque , particulas ftriatas, ab Au/irali coeh par-
te E veniente^ , alio plane modo intortas cflTc , quam venientes i.
Borcali F ; quo fit , ut unx aliarum meatus ingred? plane non pot
fint. Notemus etiam, Auftralcs quidem , re<Si pergere ab A
verfus B. Dcr mediam Terram , ac deinde peracrem ei ci{cum«

per
acrem.

fUrum reverti i B verfus
firc ^ B ad A , per

cxLVfr.

hustranf-
emt ftrai-

P A R 5 "Q. U A R T A. IJ 5

a^m drctimfuium : qiua racatus per quos ab una parte ad aliam ve-
nerant , funt tales , ut per iplbs regredi non poiTint.

Interim verd quot novx fempef accedunt^ partibus cccli £ & F,
tot per alias partes cccli G &.H abfcedunt; vel in itinere didipan-
tur, & figuras fuas amittunt : non quidem tranfeundo permeoiam
Terrx r^onemj quia ibi meatus habent ad menfiiram fuamexea- rmyaftiMmi
vatoS) per quos fine uUo offendiculo celerrimi fluunt; Icd redeundo
per acrem , aquam & alia corpora terrx exterioris t in quibus nulfos p^r ’
ejufinodi meatus habentes , mdt6 diflicilius moventur, particulilque •"‘•rmm.
i^ndi & tertii elemcoti aflidu^ cKcurrunt , quas cum loco expel-
lere laborant , interdum ab ipfis comminuuntur.

Jam ver6 fi fort^ iflx particulx ftriatx magnetem ibi ofiendant , C^vin.
cum in eo inveniant meatus ad fuam figuram conformatos , eodem-
que modo dilpofitosac mcat^ terrx interioris, ut paullo ante dixi-'
mus , non dubium efl, quin mult6 facilius per illum tranfeant , quam
per aerem vel alia corpora terix exterioris : faltem cum ifte magnes
in fitus cfl , ut habeat fuorum meatuum orificia converfa verfus eas huiusTerr^
Terrx partes, ^ quibus veniunt ex particulx ftriatx , qux per illa exterit*k.
liberi ingredi poffunt.

, £t quemadmodum in terra, fic in magnete, punAum medium
ejus partis,in qua funt orificia meatuum, per que ingrediuntur parti-
ctxlx ftriatx,venientcs ab Auftrali cocH parte, dicemus polum Auftra-
lem; pundum autem medium alterius partis, per quam hx particulx
ftriatx egrediuntur, & alix vementes a Septentrione ingrediuntur,
dicemus polum Borealem. Nec moramur, quod vulgo alii polum
quem vocamus Auftralem, vocent Borealem; neque enim ea de re
vulgus, cui (bli jus competit nomina rebus tnald convenientia fre-
quenti uTu approbandi , loqui (olet.

Ciim autem hi poli magnetis , non refpiciunt eas Terrx partes, i
quibus veniunt ex particulx ftriatac<, quibus Uberum tranfitum prx'

Ixre poffunt , tunc iftx particulx ftriatx , obUqu^ in ms^nctis mea-
tus irruentes , illum impellunt e2 vi quam habent , ad periwerandum
in fuo motu fecundum lineas re(5tas , donec ipfum ad luturalcm fi-
tum reduxerint: ficque quoties l nulla externa vi retinetur, efliciunt,
ut ejus polus AuftraUs , verfus polum Terrx Borealem convertatur,

& Borealis verfus Auftralem. Quoniam ex qux ^ Terrx polo Bo-
reali, per aerem ad Auftrum tendunt , venere prius ab Auftrali cc^
parte per mediam Terram, Sc venere i Borcali qux ad Boream rever-
tuntur. £b z £(fi-

Z5A

eXLIX.

CL.

Oir i/hpcli
fi anvfr-

t §6 Principiorum Philosophi A
CLI. Efficiant etiam ut magnes , pro diverfis terrx lods quibus m-
fiftit , unum cx polis fiiis , altero magis aut minbs verfus iUam incli-
me verftu nct. Nempe in ^Equatore quidem * , polus Aoftralis magnetis
ctn- L, verfus B Borcaleni Terrx; & b Borealis ejufdem magoetis»
verius Auftralem Tcrr* dirigitur, ac neuter altero magb deprimi>
tur , quia particufx ftriatx cum zquali vi ab utraque parte ad illos
accedunt. Sed in polo Terrx Boreali , polus 4 magnetis N omnino

deprimitur , & b 2d perpendiculum erigitur. In locis autem inter-
mediis, magnes M polum fuum b magis aut minus erigit, & po-

luni

Pars arta. 197

Ium 4 magis aut minus deprimit , prout magis aut miniis vicinus
cft polo Terr* B. Quorum caufTa cft , quod Auftrales particulae
ftriatx, magnetem N ingrclTurx, ab interioribus Terrae partibus
per polum B, (ccundbm lineas rc(ffas furgant ; Boreales ver 6 ab V
nemifphxrio Terrae D AC, circumquaque per acrem verfus eun-
dem magnetem N venientes , non magis oblique progredi debeant ,
ut ad ejus fuperiorem partem , quim ut ad inferiorem accedant ;

Auftrales verd ingreflurae magnetem M, i toto Terrae traftu qui
eft inter B & M adreendentes , vim habeant ejus polum 4 obliqui
dirimendi, ne ^ Borealibus, quae i tradhi Terrx AC ad alium
ipuus polum b , non miniis facili accedunt ciim crciftus cft , quiUn
ciim depreflus , impediantur.

Ciim autem iftx particuix ftriatx , per fingulos magnetes eodem C L 1 1 .
plani modo ac per Terram fluant, non aliter duos magnetes fphx- Cur unm
ricos unum ad alium , quim ad totam Terram debent convertere,
Notandum enim ipfu circa unumquemque magnetem , mult 6 ma- enrvrrtut
jorc copii femper efle congiwtas , qu^m in aerejnde remoto :
quia nempe in magnete habent meatus , per quos multo facilius at<jut ad
fluunt qu^m per acrem circumjacentem , \ quo idcirco juxta ma- Ttrrmn.
gnctem retinentur; ut etiam, propter meatus quos habent in TerrS
interiore, major eft carum copia in toto aere, aliifque corporibus
Terram ambientibus, quam in coelo. Et ita quantum ad vimma-
gneticam , eadem plani omnia putanda funt de uno magnete , rcfpe-
ftu alterius magnetis, aede Terra, quxipfa maximus magnes aici
poteft.

Neque verb duo magnetes, fc tantum ad invicem convertunt, CLIIT.
donec polus Borcalis unius polum Auftralem alterius refpiciat, led
prxtcrca poftquam funt ita converfi , ad invicem accedunt donec vum aert-
Ic mutuo contingant, fi nihil ipfbrum motum impediat. Notandum &

enim eft particulas ftriatas celerrimi moveri •, quandiu verfantur
in meatibus magnetum, quia ibi feruntur impetu primi clementi fiharaani-
ad quod pertinent , cumque inde egrediuntur , occurrere parti-
culis aliorum corporum , eafque propellere , quoniam hx ^ fe-
cundum aut tertium elementum pertinentes , non tantum ha-
bent celeritatis. Ita illx qus tranfeunt per magnetem O , celeri-
tate qua feruntur ab A ad B , atque ^ B ad A , vim acqui-
runt ulterius progrediendi fecundum lineas rcftas , verfus R &

S , donec ibi tam multis particulis fecundi aut tertii elemend * SP

Bb 5 occur- ^

198 Principiorum Philosophia
occurrerint, ut ab ipfis utrimque rcflcftantur verfus V. Totum-
que Ratium R V S per quod ita fpai^untur , voCaturfpluera virtu-
tis, five a«5tiviutis, hujus magnetis O ; qu^ patet ro majorem
ciTe debere, quo magnes cR major , prxfcrtim quo longior fccuo-

CLIV.

C«r inttr -

diim lineam AB, quia particulae (hiate longius per illum pro-
gredientes, majorem agitationem acquirunt. Ita etiam qux tranl-
eunt per magnetem P , redi utrimque pergunt verfus S & T »
atque inde laeduntur verfus X, totumque aerem in (phaert
fux adivitatis contentum propellunt. Sed non ideo expellunt , G
nullum habeat locum quo poiTit recedere, in nullum habet, cum
illorum minctum fphxrae virtutis funt ab invicem di^undx; («i
ciim in unam coalcfcunt, tunc primd facilius eft particulis (hiatis,
qux veniunt ab O verfus S , red^ pergere uique ad P , in locum
earum qux ex T per X ad S & revertebantur, quim refledi
verfus V & R , quo non difficulter peigunt venientes ab X j ft-
ciliufque e(l venientibus P ad S , pergere ufque ad O , qulim
rcBedi verfus X , quo etiam non difficulter pergunt venientes ab
V ; (icque i(lx particulx (hiatx , noii aliter tranfeunt per hos
duos magnaes O & P , qu^m (i unicus elTet. Deinde facilius effi
particulis (hiatis , red^ pergentibus ab O ad P , atque i P ad O,
aerem interipedium expellere ab S verfus R & T , in locum ma-
gnetum O & P, (icque efficere, ut hi magnetes, ad invicem ac-
cedant , donec (e contingant in S , quam per totum idum aerem
eniti ab A ad £ , atque w V ad X j qux dux vix breviores fiunt ,
ciim hi duo magnetes ad invicem accedunt , vcl , fi unus retineatur,
ciim faltem alter ad ipium venit.

Poli autem ct^omines duorum magnetum, non ficad invicem

acce-

. A.

Pars Q^ttart

199

accedunt , fed contn potius * fi nimis prope admoveantur , rcwdunt
■ Particulx enim (Iriatx ab eo unius magnetis polo , qui alteri ma-
gneti obverfus eft, venientes, cum hunc alterum ingredi nonpofi-
fint , fpatium aliquod exigunt inter iftos duos magnetes quo tranfi-
eant, ut ad alium magnetis ex quo cgrelTxfunt polum revertantur.
Nempe egredientes ab O per polum A , cum ingredi non polTint
in P per ejus polum 4, fpatium aliquod exigunt inter A & 4,
per quod tranfcanc verfus V & B , atque vi , qua motx funt ^ B
ad A, pellunt magnetem P; fic-
que egredientes ik P pellunt ma-
gnetem O : faltem cum eonun
axes B 4 1 > fune in eadem li-

nea reda. Sed cum tantillo ma-
gis in unam partem, qu^m in
aliam infiexi funt , tunc ifii ma-
gnetes Ic convertunt , modo
paull 6 ant^ explicato; vel fi hxc
eorum converfio impediatur,
non autem motus redus, tunc rurfiis unus magnes alium fugat fecun-
dum lineam redam. Ita fi magnes O exigux cymbx impofitus,
aquxfic innatet, uclemperejus axis maneat ad perpendiculum erc-
dus , & magnes P , cujus polus Auftralis Auftrali alterius obverfus
efi, manu moveatur verfus Y , hinc fiet, ut magnes O recedat ver-
ius Z , antequam ik magnete P tangatur. In quamcunque enim par-
tem cymba fe convertat , requiritur lemper aliquod ipatium inter
iftos duos magnetes, ut particulx ftriarx, ex iis per polos A & 4
egredientes , verfus V & X tranfire poflint.

£t ex his facillimi intelligitur , cur fi
magnes fecetur plano parallelo linex per
ejus polos dudx , Icgmentumque lib «4
fu(j)cndatur fupra magnetem ex quo re-
ledum eft, fjx>nte fe convertat, & ficum
contrarium ejus quem priiis habuerat,
affedet ; ita ut, fi partes A & 4 prius jun-
dx fuerint, itemque B & t, poftea b ver-
tat fe verfus A, A: 4 verfus B : quia nem-
pe antea pars Auftralis unius , Auftra-
ii alterius junda erat, & Borcalis Bo»

rcali.

Amfiittvi-

cem

gUmt.

CLV.
CurftpiirH-
ttrumtm-
gnetu par-
te/, 44-
tefiiiiewm
jutifla e-
rmt,fe me-
tui etiam
r^Ugjmt,

CLVI
Cmr Hm$
fmnBd, ftjt
prtis in tm»
nuigHtte
tnttipu t-
rant, in tjtu
fagmttUU
fint dt-
vtrjavir-
tntif.
CLVII.
Cwr tadem
fit vis m
tfUAvis ma-
gnrthfar.
Ut ac in tt-

TO.

CLVIW.
Cmr magtut
fnam van
firrsjihiad-

nmtt ctm~
manicet.

CLIX.

Cscrfemcm
fr» variit
wecUft fni~
hut magneti
miinKvetur,
iffam di-
vtrfimede
recitat.

iQo Principiorum Philosophia
reali t poft divifioncm vero particuix ftriat* per Aunralen partem
unius egrcfTx , per Borealera alterius ingredi debent j & per
Borealem , ingredi per Auflralem.

ManifcfKtin etiam eft » cur fi magnes
dividatur plaoo , lineam per polos du-
dam ad aogulos redos fecante , poU (e-
gmentorum quz ante fcdionem fe mu-
tuo tangebant » ut & « , fint contra-
rix virtutis : quia pardculs Ibiatx , quae
per unum cx ifiis polis egrediuntur» per
alium ingredi debent.

Ncc miniu manifellum cfi , eandem c(l'e vim in quavis magnetis
parte ac in toto : neque enim ifia vis alia eft in polis, qu^m in reliquis
partibus , (c& tantum major videtur, quia per illos ^rediuntur par-
ticulx Uriatz » qux per longilfimos magnetis meatus tranfierunt, &
qux inter omnes ab eadem parte venientes medix fune. Saltem in
magnete fphxrico » ad cujus exemplum , in reliquis ibi poli cfle cen-
fentur , ubi maxima vis apparet. Nec etiam ifia vis alia efi in uno po-
lo qu^m in alio» nifi quatenus partictike firiatzpcr unum ingreflae
per alium cgrediunmr : atqui nulla efi tantilla pars magnetis » in qu^
fi habent ingreflum » non habeant etiam ^relTum.

Nec mirum efi » quod ferrum magneti admotum , vim magneti-
cam ab illo acquirat. Jam enim habet meatus recipiendis particulis
Anatis idoneos » nihilque ipfi decA ad^am vim acquirendam » nifi
quod exigux quxdam ramulorum, ex quibus ejus ramenta conAant»
extremitates , hinc inde in iAis meatibus promineant ; qux omnes
verfus unam & eandem partem Aedi debent » in iis meatibus per
quos tranfire poflunt particulz Ariatx ab AuAro venientes » & venus
oppofitam in aliis. Atqui magnete admoto » particulx Ariatx ma-
gna vi & magna copia , torrentis in Aar » in ferri meatus irruentes» iAas
ramulorum extremitates hoc padoinfledunt» ac proinde ipfi dant
id omne , quod in eo ad vim magneticam defiderabs^.

£t quidem pro variis partibus magnetis » ad quas ferrum ap|di-
catur» varie aedpit iAamvim. Sic parsR. ferri KST, fi applice-
tur polo Boreali magnetis P » fiet polus AuAralis ferri » quia per
illam ingredientur particulx Ariatx ab AuAro venientes » & per par-
tem T ingredientur Boreales » ex polo A per aifrem reAexx. Ear
dem pars R , fi jacet fupra atquatorem magnetis » & refpidat ejus

polum

201

Q^V ARTA.

Pars
polum Borealem , ut in C ,
fiet rurfus polus Auftralis
ferri ; fcd fi invertatur » &
relpiciat polum Aufiralem ,
ut in D, tunc amittet vim
poli Aufiralis , ic fiet polus
Borealis. Denique fi S pars
media ifiius ferri, tangat po>

Ium magnetis A , particu-
lae firiatz Boreales illud in-
greflae per S , utrimque egredientur per R & T ; Ccque in utra-
que extremitate recipiet vim poli Aufiralis , & in medio vira poli
Borealis.

Quaeri tantum potefi , cur ifiae particulae firiatae , cx magnetis polo C L X.

A , ferri partem S ingredientes , non refti pci^ant verfiis E , fed

potius hinc inde refleftantur verfus R & T , ficque hoc ferrum Ic- \amvonre.

cundiim fuam longitudinem potihs qulim fecundum latitudinem, mfi

vim magneticam recipiat; fcd facilis rcfponfioefi, quia mult6

gis apertas & faciles vias inveniunt in ferro , qu^m in aere, ik quo id- tudmm.

circo verfus ferrum rcflcdhintur. CLXI.

Facilis etiam refponfio cfi , fi quaeratur cur magnes nihil amit-
tat de fua vi , ciim eam ferro communicat. Nulla enim in magne- m de Jim
te mutatio fit , propterea quod particulae firiatae cx eo egredien-
tes, ferrum potius quim quodvis aliud corpus ingrediuntur: nifi (tmmunket.
forfan quod liberius per ferrum , quikm per alia corpora tranf- CLXII.
eundo, copiofius etiam ex magnete, cura ferrum ei adjunfturacfi,
egrediantur; quountum abefi, ut ejus vis minuatur, quin potius ferro em.
augetur.

Et breviffimo tempore ifia vb ferro accedit, quia particulx ftria- nitau^.
XX celerrimi per ipfum fluunt; fed longi mori in eo confirmatur, forU m eo
quia quo diutius ramulorum extremitates in unam partem flexae
manfenmt , eo difficilius in contrariam refleduntur. cur ehaiybt

Et chalybs ifiam vim majorem accipit quim vilius ferrum , quia
plures & perfeftiores habet meatus, particulb firiatis recipiendis
idoneos: Eamqueeonfiantius fervat, quia ramulorum in ib meati- qmmvilhet
bus prominentium extremitates habet minus flexiles. Xlx i v

Et major ei communicatur ^ majore & perfediore magnete ; tum c«r meqor
quia particul» firiatae, majori cum impetu in ejus meatus irruentes, *i cormem-

C c ramu- *

ferftlVurt
nu^tute,
a mi-
nujf$rft-
8 $.

CLXV.
Ckt i^/a e-
tum terra
•vm magne
tkamferr»
tnimU.

CLXVI.
Car vi* ma-
gnetka m
Terra Jebi-
lier Jit,
quam ai
farvuma-
gHtttbu*.

aos Principiorum PniLOSOPHiiE

ramulorum in iis prominentium extremitates magis infledunt; tum
etiam quia plurcs fimul c6 ruentes , plures ejufmodi meatus (ibi ape-
riunt. Notandum enim cfl , plures e(Te tales meatus in chalybe, qui
fcilicet ex folis ferri ramentis conflat , qu^m in magnete in quo md-
tum efl materix lapidex , cui ferri ramenta infixa funt ; atque ided
ciun paucx tantum particulx flriatae , ex magnete debili ferrum in-
grediantur , non omnes ejus meatus aperiunt , fed paucos tantum,
& quidem illos , qui extremitatibus ramulorum quam-maximd flexi-
libus claudebantur.

Unde fit, ut etiam vile ferrum, in quo fcilicet iflx ramulorum
extremitates fiint valde flexiles, ab ipfa Terra magnete quidem ma-
' ximo , fed admodum dcbtli , nonnullam vim magnedeam brevifli-
mo tempore poflit accipere. Nempe fi fit oblongum , nulla tali vi
adhuc imbutum, & uni fui extremitate verfus Terram inclinetur :
protinus ex h<xfblo acquiret , in ifta extremitate verfus Terram in-
clinata, vim poli Auftralis in his Borealibus regionibus j & momento
illam amittet , ac plan^ contrariam acquiret , ia eadem ejus extremi-
tas attollatur, &oppolita deprimatur.

Sed fi quxratur, cur ifta vis in Terra mxximo magnete, debi-
lior fit quim in aliis minoribus : Refpondeo , me non putare illam
efTe debiliorem , fed potius mult6 fordorem , in media illa Terrae
regione , quam totam pardculis flriads perviam efTe fupra didum
efl ; vcriim iflas pardculas flriatas , ab ipsa egreffas , maxima ex par-
te reverti per interiorem illam fliperioris Terrx r^onis cruflam ,
ex qua metalla oriuntur , Sc in qua funt etiam muld meatus , iis reci-
piendis idonei ; atque idcirco perpaucas ufquc ad nos pervenire. Ju-
dico enim iflos meatus , tum in illa crufla interiore, tum edam in
magnedbus , & ferri ramends , quxin venis hujus exterioris con-
dnentur , plan^ alio modo converfbs efTe , qu^m meatus medix
regionis ; ita ut particulx flriatx , qux per hanc mediam r^o-
nem ab Auflro ad Boream fluunt, revertantur ^ Borea ad Au-
(Irum, per omnes quidem fuperioris partes , fedprxcipui per ejus
cruflam interiorem , itemque per magnetes & ferrum exterio-
ris; quo cum maxima earum pars fc conterat, paucx fuperfunt qux
per hunc noflrum aerem , &alia circumjacentia corpora, meatibus
idoneis deflituta, flbi viam quxrant. Quxfired^ conjicio, ma-
gnes ^ terra cxcifus , & in cymba fuper aquam liberi collocatus
eandem illam faciem , qua femper antea dum terrx hxrebat , Septen-
triones

Pars arta. 205

triones fpcftavit , debet adhuc in Septentriones convertere : ut
Gilbertus virtutis mogneticae praecipuus indagator, & ejus quae in
Terra tft primus inventor, expertum fc clTe affirmat. Nec moror
quod alii contrarium putent fe vidifle; forfan enim iis impofuitj
quod cum illa ipfa pars terrae, ex qua magnetem excidi curave- fD
rant, effiet magnes, poli magnetis excifi ad eam fc converterent ;
ut paullo ante didum effi, unius magnetis fragmentum ad aliud
converti.

Jam ver6, cum ifta virtus magnetica non communicetur ferro CLXVir.
oblongo, nifi fecundum ejus longitudinem , certum eft acum ipfa ^
imbutam , liias feraper extremitates verfus cafdcm terras partes de- ffj femptr
bere convertere, verfus quas magnes Iphiricus polos fuos conver- jM^v-rtutu
tit; & femper ejufmodi acus fuasmagneticx virtutis polos in extre-
mitaribus iftis prxeise habere. bMfuislut-

Et quia facilius earum extremitates il reliquis partibus dignofa ^LXViir
poffunt, quim poli magnetis , iplarum ope notatum eft , magneticx c«r pott
virtutis polos non ubique Tcrri polos accurati rcfpicere, fcd varie fnogwtkie
variis in locis ab iis declinare. Cujus declinationis cauffia , ut jam
aoite Gilbertus animadvertit, adfblas inxqualitates qus funtinhac rjttvnfw
terra: fuperficie, referri debet. Manifeftum enim eft , in unis hujus
exterioris terrae partibus , multo plura ferri ramenta , plurclquema-
gnetes repcriri , qu^m in aliis; quo ht,utparticulxftriatx, ^ terra varie dttU-
interiori egredientes , majori copia verfus quxdam loca fluant,
quam verfus alia , flcque ab itineribus fuis fxpe defledant. Et quia
polorum magnetis, vel extremitatum acus converfio, pendet ii fb-
io airfu iftarum particularum , omnes earum inflediones (equi de-
bet. Hujufque rei experimentum f^erc licet in magnete, cujus fi-
gura non fit fphxrica: nam fi acus exigua fupradiverfas ejus partes
collocetur, non femper eodem plani modo ad ejus polos fe con-
vertet , fed fxpe ab ipfis aliquantum declinabit. Nec putandum
eft in eodifparcm effie rationem, quod inxqualitatcs qux funt in
extima terrx fuperficie , ad totam ejus molem comparatx, per- : *
exigux fint; non enim cum ipfa, fcd cum acubus aut magnetibus in
quibus declinatio fit , funt comparandx , ficque fatis magnas cflc
apparet. CLXIX.

Sunt qui dicunt , iftam declinationem non femper in iifdem ter-
rx locis eandem manere , fed cum tempore mutari : quod mini- ifladeclma-
mi mirum videri debet; non modd quia ferrum quotidie, ex unis

^ P*re mutt-

Cc 2 terrx txr.

CLXX.
Curmma-
g%tttfufra
unum ex
fuis pelis
erea» mnur

quam cum
ejuepolia-
q^iter k
Terra di-
Paat.

CLXXI
Cur magnes
trahat Jer-
tm-

CLXXII.
•«r magnes
armatus ,
multi tlue
ferri JuJli-
neat, quam

ID4 Principiorum Philosophi ifi
terrz partibus in alias ab hominibus transfertur; etiam quia ejus
glebz , qu3B funt in hac terra exteriore , quibufdam in lods cum tem-
pore corrumpi poflfunt > & aliz in aliis generari > live ab interiore
terra fubmitti.

Sunt edam qui dicunt , illam doclinadonem nullam ede in ma-
gnete fphxrico , fupra polum fuum Audralem » in his Borealibut
regionibus , vel fupra l^realem in Audralibus , perpendiculariter
dante , illumque hoc pa<do cymbx impolitum j quandam xquatoris
fui partem , femper accurati eandem verfus Boream , & oppoliram
verfus Audrum convertere. Quod an verum Iit > nullo mihi adhuc
experimento compertum ed. Sed facild mihi perfuadeo non omni-
no eandem , nec lort^ edam tantam elle declinationem , in magne-
te ita conditutoy qu^mineo cujus poli xqualiter^ Terra didant.
Nam particulx driatx, in hac fuperiore Terrx regione* non mo-
do per lineas xqualiter ab ejus centro didantes * ab uno polo ad
alium revertuntur , fededam ubique (prxterquam fubxquatore)
nonnullx ab interioribus ejus partibus adicendunt : & magneds fupra
polos eredli converfio ab his uldmis * dcclinado vero d prioribus
prxeipui dependet.

Prxtcrea magnes trahit ferrum * live potius magnes & frmim ad
invicem accedunt : neque enim ulla ibi tra^oed, fed datim atque
ferrum ed intra fphxram aflivitads magnetis , vim ab eo mutua-
tur * & partiailx dnatx ab utroque egredientes * aerem interme-
dium expellunt ; quo Bc , ut ambo ad invicem * non alter quiim duo
magnetes accedant. Im6 etiam ferrum libenus movetur qu^m
magnes * quia condat iis tantum ramentis * in quibus pardculx
driatx fuos habent meatus * magnes autem multi materii bpidei
gravatur.

Sed multi mirantur magnetem armatum * live laminam ferream
magneti adjunidam, plus ferri polle fudinere * quimfolum ma-
gnetem. Cujus tamen ratio detegi potcd cx eo » qu6d etiamd
plus libi appenli ferri (iidineat * non tamen idcirco plus ad le allidat*
li vel minimum ab eo removeatur ^ nec etiam plus fudineat * li cor-
pus aliquod * quantumvis tenue, interjaceat : hinc enim apparet*
idam majorem ejus vim * ex Ibla differentia contadhis oriri : qu6d
nempe laminx ferrex meatus apddim^ congruant cum meatibus
ftrri ipli appenli * & ideo particulx driatx * per hos meatus cx uno
Imo in aliud tranlcuntes, omnem acrem intermedium expellant.

P A R S A R T A.

dfidantque , ut eorum fupcrficics fe invicem immediati contin-
gentes, difficillimi disjungantur; jamquefupraoflenfumed, nullo
glutino duo corpora melius ad invicem pofle alligari, qu^m imme-
diato contadu. Meatus autem magnetis , non iu congruunt cum
meatibus ferri , propter materiam lapideam quzin coeft; hineque
fit , ut femper aliquantulum Ipatii inter magnetem & ferrum de-
beat remande, per quod particula; ftriatae, ex unius meatibus ad
meatus alterius perveniant.

Mirantur etiam norinulli, quod quamvis poli magnetis contra-
riz virtutis ellc videantur , (c tamen invicem juvent ad ferrum fufti-
nendum : ita ut , fi ambo laminis ferreis armentur , poffint fer^ du-
plo plus ferri limul fuftincre , quiim unus Iblus. Nempe fi A B
eft magnes , cujus polis adjumftz funt la-
minx C D & E F , ita utrimque pro^
minentes , ut ferrum G H iis applica-
tum , fupcrficic fads lata ipfas tangat ;
hoc ferrum GH duplo fere gravius ef-
fe poteft , quam fi ab una tantum ex iftis
laminis fuftincretur. Sed hujus rei ratio
evidensefi, ex motu particularum ftria-
tarum jam explicato : quamvis enim in eo contrarix fint , quod qux
per ununa polum ingrediuntur, non poffint etiam ingredi per alium ,
hoc non impedit quo miniis in fuftinendo ferro confentiant; quia
vementes ab Auftrali magnetis polo A , per laminam chalybeam
C D reflexx , ingrediuntur unam ferri partem b , in qua faciunt ejus
polum Borcalcm ; aeque inde fluentes ufque ad Auftralem 4 , oc-
currunt alii laminx chalybex F E , per quam adfcendunt ad B , po-
lum magnetis Borealem ; & viceyersa egreflx ex B , per armaturi

, ^ F > ferrum appenfiim H G , aliamque armaturam D C , revertun-
tur ad A.

cLxxiir.

C*r iyuf pt~
li, quamvu
(ehtrarii ,Ji
amicem ju-
vet/ 1 aJ fer-
rum fujli-
metuuau.

Hic autem mcyus particularum feriatarum per m^^etem & a^XXlv.
ferrum , non ita videtur confentire cum motu circulari ferrearum
rotularum, qux turbinis inftarcontortx, diutius gyrant ^magnete rl!,,
pendentes, quam cum abeo remotxterrx infifeunt. Et fena il par- rr>ug»etucui
ticulx ferutx motu tantiim redo agerentur, & fingulos ferri mea-
tus per quos ingredi debent , h regione meatuum magnetis ex qui-
bus egrediuntur , offenderent, judicarem eas fifecre debere gy-
rationem ifearum rotularum. Sed quia femper ipfxmct gyrant ,

Cc 3 unx

vtl tainiMt
vhtt alu-
rtut.

40(5 PR I NC I P 1 ORUM Ph I LOiOPH I >E
unx in unam partem « alix in contrariam , & obliqui tranHre debent
ex meatibus magnetis in meatus ferri, quomoJocunque rotula ver-
tatur, xqu^ facili tn ejus meatus ingrediuntur, ac fi edet immota,
minufque ipfius motus impeditur ^ conta(5tu magnetis, cum ei iic
appenfa gyratur, quam^ conta^Terrx, ciun fuo pondere illam
premit.

CLXXV. Variis modis vis unius magnetis augetur vel minuitur, alterius
magnetis aut ferri accefTu. Sed una in hoc generalis r^laeft, quod
quoties ita liti funt ifti magnetes , ut unus in alium particulas flriatas
tu audeat mittat , (c invicem juvent ; contra autem , fi unus ab alio eas abdil^
cat, fibi obfient. Quia quo celerius & copiofihs ifix particuix , per
unumquemque magnetem fluunt, c6 major in eo efl virtus ,& ma-
gis agitatx , ac plures ab uno magnete vcl ferro in alium mitti po(^
funt, qulm co abfente ab aere, aliove ullo corpore in ejus locum
conflituto. Sic non modd , ciim polus Auflralis unius magnetis ,
poloBoreali alterius conjundus efl, fe invicem juvant ad ferrum
aliis fuis polis appenfum fuflinendum j fed etiam ciim disjundi funt,
& ferrum inter utrumque collocatur. £x. gr. , magnes C juvamr \

magnete F, ad ferrum
D b libi conjundum
retinendum ; & vice>
versS , magnes F ju-
vatur ^ magnete C, ad
hujus ferri extremita-
tem E in aifre fufti-

nendam : poteft enim efle tam gravis , ut ab eo folo fic fuftineri non
pofllt , fi alia extremitas D alteri corpori , quim mincti C innite-

retur.

CLXXVl.
Cur ma-

Sed interim quxdam vis magnetis F, impeditur ^ magnete C,
nempe illa quam habet ad ferrum D E ad (c alliciendum. Notan-
dum enim cft hoc ferrum , quamdm tangit magnetem C , attrahi
tistferrtm poflc ^ magnete F quem non tangit , etiamfi hunc illo mult6
a”" potentiorem efle fupponamus. Cujus ratio cft, qu6d particuix ftria-
Ttu^tud*- tx per hos duos magnetes , & per hoc ferrum , tanquam per unicum
niagnetcm, modo fupra explicato tranieuntes, xqualem fere h»-
ftffit. *** beant vim in toto fpatio quod cft inter C & F , nec ideo poflint fcp-
rum DE, nonfblaiflavi magnetica, {cdinfupcrcontadufuoraa-
, gnctiC alligatum, verfusF adducere;

Atque

Pars Q^u arta. Z07

Atque hinc patet , cur facpe magnes debilis aut exiguum fer- CLXXVir.
rum , detrahat aliud ferrum a magnete fortiore. Notandum enim
eft hoc nunquam fieri , nifi ciim magnes debilior tangit illud fer- ftrrum, a
rum y quod detrahit ^ magnete fortiori. Quippe ciim duo magne- r>u!gneu
tes, ferrum oblongum polis diflimilibus tangunt, unusin una
tremitate , alius in alia , 8c deinde ifii duo magnetes ab invicem antignum
removentur, ferrum intermedium non (emper debiliori , vite f^*^*^*~
etiam fcmpcr fortiori , fcd modo uni , modo alteri adhxrct :
nullamque puto cfTc rationem , cur uni potius qu^m alteri adhx-
rcat, nifi quod cum cui adhxrct, in majori fuperficic quim alium
tangat.

Ex eo ver6, quod magnes F juvet magnetem C , ad ferrum clxx\'iu.
D E fuftinendum , manifeftum eft cur ille polus magnetis , qui
\ nobis vocatur Aufiralis, plus ferri fufiincat quam alter, in his rtgiomhtu,
Borealibus regionibus : etenim i Terra maximo magnete juva-
tur , eodem planS modo ac magnes C l magnete F ; contra au-
tem alius polus, propter (itum non convenientem, \ Terra impe- fortior Ba-
ditur.

Si pauIl6curiofius confideremus, quo pafto limatura ferri circa CLXXIX.
magnetem Icdifponat, multa ejus ope advertemus, qux hadlcnus
HiiSa confirmabunt. Nam in primis notare licet , ejus pulvifeu- piffiritm
los non confiif^ coacervari , fid unos aliis incumbendo , quofdam
quafi tubulos componere, per quos particulx ftriatx liberius quam
peracrem fluunt, quique idcirco earum vias defignant. Qux vix ^arjk.
utclarc ipfis oculis cerni poflint, fpaigatur aliquid iftius limaturx
fupra planum , in quo fit foramen cui magnes fj>hxricus ita immiffus
fit , ut polis fuis utrimque planum tangat , eo modo quo Afironomo-
rum globi Horizontis circulo immitti Iblent , ut fphxram rcftam
reprxfcntent , & limatura ibifparfa difjx)net(e in tubulos, qui fle-
xus particularum flriatarum circa magnetem , five etiam circa glo-
bum Terrx, i nobis fupra deferiptos exhibebunt. Deinde fi alius
magnes eodem modo ifii plano juxta priorem inferatur, & polus
"Aufiralis unius, Borcalcm alterius rcfpidat, limatura circum fpar-
la oftendet etiam, quo pado particulx ftriatx, periftos duos ma-
gnetes tanquam per unicum moveantur. Ejus enim tubuli , qui
ab uno ex polis fe mutuo refpicientibus , ad alium porrigentur,
erunt omnino refti ; alii ver6 , qui ab uno ex adverfis polis ad
alium pertingent , erunt circa magnetes inflexi : ut hic funt linex

BRVXT '

io8 Principiorum PHiL090PHii£

BR VXT 4 . Notari etiam poteft , cbm aliquid limaturx fmiez
polo , ex. gr. Auftrali , unius magnetis pendet , fi.polus Auflralis al-
terius magnetis infri pofiti > verius illam convertatur ^ & paullarim
ei appropinquetur , quo pafto tubuli ex ea confedi prim6 furflun
fc retrahunt & infleftunt : quia fcilicet e* particul* Uriatx» qu*
per illos fluunt, repelluntur ab aliis qux veniunt l magnete infe-
riore. Ac deinde, fiiftc inferior magnes mult6 potentiorfit fupe-
riorc, tubuli ifti dilTolvuntur, & limatura decidit in inferiorem :
quia fcilicet particulae ftriatx ex hoc inferiori adfccndcmes, impe-
tum faciunt in fingulos iftius limaturx pulvifculos , quos cura ingre-
di non poflint ,* nifi per cafdcm illorum fuperfides quibus ma-
gneti fuperiori adhxrcnt , eos ab hoc (uperiorc disjungunt. Con-
tri ver6^ fi polo Auftrali fuperioris magnetis , cui limatura ferri
adhxret, polus Borealis inferioris obvertatur, hxc limatura tu-
bulos fuos verfus inferiorem dirigit , & quantum poteft pro-
ducit; quia utrimque particulis ftriatis, ab uno magnete in aliiun
tranfeuntibus, viam pnbcnt; fed non ideo i fuperiori feparatur,
nifi prius inferiorem tetigerit, propter vim contadus, de qua
egimus paull6 anti. Atque propter iftam eandem vim , fi lima-
tura magneti quantumvis forti adhxrens , tangatur ab alio de-
biliori magnete, vel tantum H ferreo aliquo badllo, nonnullae
ejus partes fortiorem magnetem relinquent , & debiliorem , fivc
ferreum badllum, fequentur; illx fdficet, qux majori fiiper-
ficie hunc qu^m illum tangent. Cum enim exigux iftx fiiper-
fides varix fint , & inxquales , femper aeddit , ut qualHam li-

matuxx

qu* pro-

Vfl cttner»
temti ferri ■
imfetbnt.

Pars Q^u arta. top

matur* particulas tmi magneti vel ferro , alias alteri firmiiis jun-
gant.

Lamina ferrea , qu* polo magnetis admota, ejus vim fuftinendi CLXXX.
ferri mulmm auget, utanfe dic^mefe, impeditejuidem vim ferri f"'
ad fc allidendi aut convertendi. Nempe lamina D C D , impedit
ne magnes A B , cujus polo adjunda eft, acum E F ad fc allidat , aut ,

convertat. Jam enim advertimus particulas feriatas ,
crederentur ii B verfui E F ,
n abfque hac lamina eifet, in ea
reflefti ex C verfus extremi-
tates D D , propterea qudd
liberius 'per ipfam quim per
ailrcm fluunt , fleque vix ullae
ad acum E F perveniunt. Eo-
dem modo qno fupra dixi-
mus, paucas i mediaTcrra: regione ad nos pervenire, quia maxima

earum pars,per interiorem crufeam fuperioris Terrae rcgioni$,ab uno
polo ad alium revertitur; unde fit , ut debilis taniiim vis magnetica
totius Terr® hic apud tK)s fentiatur.

Sed praeter ferrum , aut magnetem , nullum aliud corpus in lo- CLXXXI.
cum laminx C D poni potefe , i quo magnes A B impediatur, c«r
ne vimfuam in acum EF exerceat. Nullum enim habemus in hac r^Terfinit
exteriore terra , quamtumvis (olidum & durum , in quo non iiterpif,:.-,
fint plurimi meatus; non quidem ad menfuram particularum ftria-
tarum efFormati , fed mult6 majores , utpotc qui etiam globulos
fecundi elementi recipiunt ; & per qaos idcirco iftx particuix
feriatx , non minus liberi tranfire poflunt , qu^m per ac-
rem , in quo iftos etiam globulos fecundi elementi obvios ha-
bent.

Si ferrum aut magnes diu detineatur aliter converfus ad Terram, cLXXXir.
aliofvc vicinos magnetes , quam fponte fc converteret fi nihil ejus wgne-
motum impediret, hoc ip(b vires fuaspaullatim amittit; quia tunc
particulx feriata:, ex Terra vel aliis magnetibus vidnis advenientes, weni,ejMs
obliqui vel aversi ipfius meatibus occurrendo, paullatim eorum fi-
guras mutant , & corrumpunt.

Denique vis magnetica humiditate , robigine , ac fitu valde clxxxiii.
minuitur; & valido igne plarfe deletur. Rubigo enim ex ferri ra- Currubig*,
mentis eflflorefccns , meatuum orificia occlu^t ; idemque prx-

Dd featS'^-

ni$at, ir
wbtnuvt
ignit fUnt
uBm.

CLXXXIV.
Dt VI mt.
trairitHis in

£io Principiorum PHtLosoPHiiS

flat aeris humiditas & (itus, quia rubiginis initia Itint. Ignis au>
tcm agitatio iftonim ramentorum poGdoncm plan^ difturbat.
Nihilquc puto hadenus circa magnetem vere ac pro certo fui(^
(e obfervatum , cujus ratio ex iis qua; explicui , non intelli»
gatur.

Hic autem occafionc magnetis qui trahit (orum , aliquid ad-
dendum eft de fuccino , gagate , ceri , re(ina , vitro & (imili-
fiMOM . a- bus , quz omnia minuta corpora etiam trahunt. Quamvis enim
inftituti , particularia ulla explicare, nili quatenus re-
iut. quiruntur ad generaliora , do quibus egi, confirmanda; necexami-.
nare polTim iuam vim in gagate vel (uccino , nili prius ex variis
ex{>enmentis plurcs alias eorum proprietates deducam, & ita inti-
mam iplbrum naturam invelligcm : quia tamen eadem vis in vitro
etiam cll, de quo mihi paullo ant^ fuit agendum, ad ignis e£fcdus
dcmonllrandos , nili eam explicarem, aUa forlan qux de illo Cri-
pli , polTcnt in dubium revocari. Prxlcrtim quia Ibrt^ nonnulli, vi-
dentes idam vim in fuccino , cera , relini , & oleagineis fer^
omnibus reperiri, putabunt iplam in eo conliUere, quod tenues
quxdam& ramofx illorum corporum patticulx, fridione com-
motx , (fndio enim ad illam vim excitandam requiri Iblet,) per
aerem vicinum le didundant, ac libi mutuo adhxrelcentes proti-
nus revertantur , & minuta corpora qux in itinere oil^dunt , 1^
cum trahant. Quemadmodum videmus ejufmodi pinguium U-
quefadorum guttas, bacillo appcnlas, levi motu ita excud polle,
ut una earum parte bacillo adhxrcnte , alia pars ad aliquam di-
Aantiam ab eo recedat , Hatimquc revertatur, nec non fellucas,
aliave obvia corpulcula lecum adducat. Nihil enim tale in vitro
licet imaginari , laltcm H natura ejus Iit talis , qualem eam fupri
defcriplimus ; ac proinde in iplb alia illius attradionis caulla ell
alTignanda.

Nempe ex modo quo illud generari didum ell , facili coU^-
tur , prxter illa majuloila intervalla , per qux globuli lecui^
elementi , verfus omnes partes tranfire polTunt , multas edam li-
m vitr». mulas oblongas inter ejus particulas reperiri , qux cum fint an-
guHiores , qu^m ut illos globulos recipiant , Ibli materix primi
dernend tranfitum prxbent , putandumque ell , hanc materiam
primi elementi , omnium meatuum quos ingreditur figuras in-
duere afluetam , per rimulas illas tranlcundo , in quafd^ quafi

laiao-

CLXXXV.

tattfniPm

PaKS Q.UARTA. ail

fafciolas tenues, latas, & oblongas cfiformari , quz, cum Hmiles
rimulas in aere circumjacente non inveniant, intra vitrum fe con- -
tinent, vel cert^ abeo non multum evagantur, & circa ejus parti-
culas convolutz, motu quodam circulari, ex unis ejus rimulis in
alias fluunt. Quamvis enim materia primi dementi fluidiOima
fit, quia tamen conflat minutiis inxqualiter agitatis , ut in ter-
tix partis artic. 87 & 88 explicui, rationi confentaneum efl,
ut credamus multas quidem ex maximi concitatis ejus minu-
tiis, \ vitro in acrem aflidu^ migrare, aliafquc ab aere in vitrum
earum loco reverri ; fed cum e* qux revertuntur , non fint omnes
xqu^ concitatx , illas quz minimum habent agitationis , verfus '
rimulas, quibus nulli meatus in aere conxTpondent , expelli, at- v.

que ibi unas ahis adhzrehtes , fafciolas illas componere : quz
fafciolz , idcirco fucceflu temporis figuras acquirunt determinatas,
quas non mutare polTunt. Unde fit , ut li vitrum fatis vali-
de Tricetur , ita ut nonnihil incalefcat , ipfx hoc motu foras ex-
culTx , per aerem quidem vicinum fe difpergant, aliorumque
etiam corporum vidnorum meatus ingrediantur, fed quia non tam
faciks ibi vias inveniunt , flarim ad vitrum revolvantur , & mi-
nutiora corpora, quorum meatibus funt implicitz, fecum ad-
ducant.

Quod autem hic de vitro notavimus, de plerilque aliis corpo- cLxxxvi
ribus etiam credi debet; nempe quod interflitia quxdam inter eo- EMtitm
rum particulas reperiantur, quz cum nimis angufla lint, ad glo-
bulos fecundi elementi admittendos, folam materiam primi reci-
piunt , & citm fint majora iis qux in.aere circumjacente foli illi vUni.
materiz primi clementi etiam patent ,* implentur miniis agitatis
ejus minutiis ; quz fibi mutuo adjundx , particulas componunt
diverlas quidem habentes figuras , juxta diverlitatem illorum inter-
flitiorum , fed maxima ex parte fafciolarum inllar tenues , latas
& oblongas ; ita ut circa particulas corporum quibus infunt , fe
convolvendo, allidu^ moveri poOTint. Interflitia enim ^ quibus
figuram fuam mutuantur , cum debeant efle valde angufla , ut glo-
bulos fecundi elementi non admittant, nili eflent oblonga ri-
marum inllar, vix polTent elle majora iis, quz inter aeris particu-
las, ^ globulis ejuidem fecundi elementi non occupantur. Qua-
propter etli non n^em , aliam caulTam attra^lionis anti expofi-
tam , in aliquibus forte corporibus locum habere pofle ; quia tamen

Dd z non

CLXXXVIl.
Ex (iilfk in-
ulUih fu^-
Jtam (Mu fpe
efepefmt
rtliqturm:
mutiwm nn~
rahtlium rf-

fuxlitatet
rrfirri fi-
Imt.

17;'“ i’ ■■

CtX^VIII.

DeiU,

m traffdti»-

ntbut de a-

xmuli^de

bmme , td

rerum mu-

trrudium

tuguttitnem

Vattuunda

fiat.

111 Principiorum Philosophi JB
non eft ita generalis , & attraftio illa in valde muhis corporibosob-
fervatur, non aliam puto in illis, vel faltem in maxima illorum ptr>
te, qu^ in vitro eOc quxrendam.

Cxteriim htc notari velim , particulas illas in meatibus cor-
porum terrellrium , ex materia primi elementi elFormatas , non
modd variarum attritionum , quales funt in eletro & in ma-
gnete', fed& aliorum innumerabilium & admirandorum effetuum
caudas ede pode. Qus enim in unoquoque corpore formantur,
aliquid dngulare habent in fua figura , quo diderunt ii reliquis
omnibus, in aliis corporibus formatis: cumque retineant maxi-
mam agitationem primi elementi , cujus fiint partes, minimas ob
caudas fieri potell , ut vel extra corpus in quo funt non evagen-
tur , fed tantum in gus meatibus hinc inde difeurrant} vcl contra
celerrimi ab eo dilcedant , & aba onuiia corpora terredria per-
vadentes , ad loca quantumlibet remou brevidimo tempore per-
veniant , ibique matertam fux ationi rccipiendx idoneam inve*
nientes, raros aliquos effetus producant. £t fand quifquis confi-
derabit, quim mirz fint- magnetis & ignis proprietates, ac quim
diverfz ab iis quas vulgo in altis corporibus obftvamus; qu^m
ingens damma ex minima fcintilla momento temporis podit accen-
di, qu^m magna fit ejus vis; ad quam immanem diltantiam lld-
Ix fixz lumen fuum circumquaque diffundant , & reliqua , quorum
caufTas, meo judicio, fatis evidentes, & principiis omnibus no-
tis , & ab omnibus admidis , figura fcilicet , magnitudine , fitu &
motu particularum materiz , in hoc feripto deduxi : facile libi per-
fuadebit, nullas effe vires in lapidibus aut plantis tam occultas,
nulla fympathix vel antipathiz miracula tamflupenda, nihil deni-
que in natura univerfa, quod ad caudas tantum corporales, five
mente & cogitatione deditutas , debeat referri, cujus rado ex iif*
dem illisprincipiis deduci non poifit: adeo ut aliqua alia ipfis ad-
jungere non fit necede.

Plura non adderem in hac c]uarta Principiorum Philofbphix
parle, fi (quemadmodum mihi antehac io animo fuit) duas adhuc
alias , quintam fcilicet dc viventibus , five de animalibus & plan-
tis, ac fextam de homine edem feripturus. Sed quia nondum
omnia , dc quibus in iis agere vellem , mihi plan^ perfpcida funt ,
nec fcio an fads unquam otii habiturus fim ad ipfas abfblvcndas,
ne priores idcirco diudos retineam, vel quid in iis defideretur,

quod

P A R S Q. O A R T A. 2TJ

quod ad alias relervarim, pauca quzdam de fcnfuum objedts hic
fubjungam. Quippe haftenus hanc Terram , totumque adc6 hunc
mundum alpefbbilem , inilar machinx defaipfi , nihil prxtcr figu-
ras & motus in eo conlidcrans ; fenfus autem noftri multa alia no-
bis exhibent, colores fcilicet, odores, (bnos & (imilia,de quibus
fi plane tacerem , prxeipuam explicationis rerum naturalium par-
tem viderer omififle.

Sciendum itaque humanam animam , etfi totum corpus in- clxxxix.
formet, prxdpuam tamen fHcm fuam habere in cerebro, in
quo fblo non modo intelligit , & imaginatur , fcd etiam (entit :
hocque opere nervorum , qui filorum inftar , ^ cerebro ad omnia
reliqua membra protenduntur, iifque fic annexi funt, ut vix ulla
pars humani corporis tangi pofltt, quin hoc ipfo moveantur ali-
quot nervorum extremitates per ipfam fparlx , atque earum mo-
tus, ad alias eorum nervorum extremitates, in cerebro circa ft-
dem animx collcftas transferatur, ut io Dioptricx capite quar-
to fatis fuft explicui. Motus autem qui fic in cerebro i nervis exci-
tantur, animam, five mentem intimi cerebro conjunifbm, diver-
fimodi affidunt, prout ipfi funt diverfi. Atque hx diverfx mentis
affediiones, five cogitationes ex iftis motibus immediate conft-
quentes , fenfuum perceptiones , five , ut vulgo loquimur , fenfus
appellantur.

Horum fenfuum diverfitates , primd ab ipfbrum nervorum CXC.
diverfirate, ac ddnde ^ diverfitate motuum , qui in fingulis ner-
vis fiunt, dependent. Neque tamen finguli nervi, faciunt finOT-
los fenfus ^ reliquis diverfbs, fed feptem tanthm prxdpuas dif-
ferentias in iis notare licet , quarum dux pertinent ad fenfus in-
ternos , alix quinque ad externos. Nempe nervi qui ad ventri- ^ Jt
culum, oefbphagum, fauces, aliafque interiores partes, explen-
dis naturalibus defideriis deflinatas, protenduntur, fadunt unum ^
ex fenfibus internis , qui appetitus naturalis vocatur ; Nervuli
verd qui ad cor & prxeordia , quamvis perexigui fint , fadunt
alium fenfum internum , in quo confifhint omnes animi com-
motiones , five pathemata , & aHe<fhis , ut Ixtitix , triftiox,
amoris , odii , & fimilium. Nam , exempli caus3 , ftnguis rit^
temperatus , facile ac plus (blito in corde fc dilatans , nervulos
drea orifida fparfbs ita laxat & movet , ut inde alius motus in
cerebro fcquatur , qui naturali quodam fenfu hilaritatis affidt'

Dd 5 racn-" .

ti4 Principior VM Philosophia
mentem: acetUra alix quxvis caufTx, nervulos iflos eodem mo-
< do moventes, eundem . illum Ixdtix (enfum dant. Ita imaginatio
fruitionis alicujus boni , non ipfa fenCura Ixtitix in fe habet , fcd (pi-
ritus ex cerebro ad mufculos , quibus illi nervi inferti funt , mic>
tit , corumque ope oriHcia cordis expanduntur , & ejus nervuli rao*
ventur eo motu ex quo fequi debet ille feofus. Ita audito gra-
to nuncio, mens primum de ip(b judicat, & gaudet gaudio illo
.V' • intelleduali , quod fine ulla corporis commotione habetur, quod-
que idcirco Stoici dixerunt cadere polle jn fapientem ; deinde ciim
'* illud imaginatur, Ipiritus ex cerebro ad prxeordiorum mulhilos
fluunt , Sc ibi nervulos movent , quorum ope alium in cerebro mo-
tum exciunt , qui mentem aflicit Ixtitix animalis (mfu. Eadem
ratione (angius nimis cralTus, maligni in cordis ventriculos fluens,
& non fatis ibi fe dilatans, alium quendam motum , in iifdem prx-
eordiorum nervulis facit , qui cerebro communicatus , Icnfum
triflitix ponit in mente , quamvis ipla fbrt^ nefeiat cur trifletur :
alixque plurcs caulTx idem prxflarc polTunt. Atque alii motus
iflorum nervulorum , efliciunt alios alfedbus, ut amoris, odii, me-
tus, irx, &c. quatenus funt tantum affectus, live animi pathe-
mau , 'hoc efl , quatenus funt confufx quxdam cogitationes , quas
mens non habet ^ fe foli , led ab eo quod i corpore , cui inti-
mi conjunfla efl, aliquid patiatur. Nam diflimflx cogitatio-
nes, quas habemus de iis quae ampledenda funt, vel optanda,
vel fugienda , &c. toto genere ab iflis afledibus dtflinguuntur. Non
alia rado efl appedtuum naturalium, ut famis, litis, &c. qui ^
nervis ventriculi , faucium , 8cc. pendent , funtque ^ volunta-
te comedendi, bibendi, &c. plane divcrli, fed, quia. ut pluri-
mum ifla voluntas live appedtio eos comitatur, idcirco dicuntur
appetitus.

CXCI. Quantum ad fenfus externos, quinque vulgo numerantur, prtv
ptcr quinque diverla objedorum genera , nervos iis fcrvientcs
frhno<UTx- movcntia, & totidem genera cogitationum confufarum, qux ab
iflis motibus in anima excitantur. Nara primo nervi in univcrli
corporis cutem delinentes , illa mediante ^ quibuflibet terrenis
corporibus tangi polTunt , & ab illis integris moveri , uno modo
. ab illorum duride , alio \ gravitate , alio a calore , alio ab humi-

ditate , &c. quotque divenis modis vel moventur , vel h motu
fuo ordinario impediuntiu: , tot in mente diverlbs fenfus excitant,

cxcri,

Dt GMftm.

Pars Q^u arta. 115

ex quibus tot taftiles qualitates denominantur. Ac prjetcrea cum
ifti nervi Iblito vehementiiis agitantur , ita tamen , ut nulla
IxHo in corpore inde fequatur, hinc fit fenfus titillationis» men-
ti naturaliter gratus, quia vires corporis, cui arfti conjunfta cft,
ei tel^atur ; n vero aliqua Ixfio inde fequatur , fit fenfus dolo-
ris. Atque hinc patet , cur corporea voluptas & dolor tam pa-
rum diftent ab invicem in objcfto , quamvis in lenfu contrarii
fint.

• Deinde alii nervi , per linguam & partes ci vidnas fparfi , ab
eorundem corporum particulis , ab invicem disjun(5Hs , & fimul
cum faliva in ore natantibus , diverlimod^ moventur , prout ipfb-
nim figurx funt diverfx , ficque diverforum faporum fenfus effi-
ciunt.

Tertio, duo etiam nervi , five cerebri appendices extra calva- CXCIII.
riam non exfcnx , moventur ab eorundem corporum particulis
disjun&is , & in aere volantibus , non quidem quibuflibet , fM
iis qux fatis fubtiles ac fimul fatis vividx funt , ut in nares at-
,^&x per offis fpongiofi meatus , ufque ad illos nervos perve-
niant, & ^ diverfis eorum motibus hunt diverforum odorum
fenfus.

Quart6 , duo alii nervi in intimis aurium cavernis reconditi, CXCIV.
exdpiunt tremulos & vibratos totius aeris dreum jacentis motus.

Aer enim membranulam tympani concutiens , fubjun(5bm trium
officulorum catenulam, cuiiOi nervi adhxrent, fimul quatit; at-
que ab horum motuum diverfitate , diverforum fbnorum fenfus
oriuntur.

Denique nervorum opticorum extremitates, tunicam , recinam CXCV.
ditfbm , in oculis componentes , non ab aere nec a terrenis ullis cor-

E oribus ibi moventur , fed a folis globulis fecundi elementi , unde
abetur fenfus luminis & colorum : ut jamfatisinDioptrica& Mc-
teoris explicui.

Probatur autem evidenter, animam non quatenus efl infingu- CXCVI.
lis membris , fH tantum quatenus eA in cerebro, ea qux corpo-
ri accidunt in lingulis membns nervorum ope fentirc : pnrao ex n,fi tfum*-
eo quod morbi varii , fblum cerebrum afficientes , omnem fen "mjftma-
fum tollant, vel perturbent ; ut& ipfefomnus, quicA infoloce- *’
rebro , quotidie nobis magna ex parte adimit fentiendi faculta-
tem , quam poAmodum vigilia reAituit. Deinde ex eo quod ce-

• rebro

CXCVII.

hltnum ejft
tslit tuitu-
ra, ut <i fil»
ttrptrU mt-
tu varii
fmjM m ta
fijint txci~
tari.

^X6 PRINCiPIORtTM PmiLOSOPHIJE

rcbro illxib, (i tantum vix per quas nervi \ membris externis ad
illud porriguntur obdrudx llot y hoc ipTo illorum membrorum
fenfus etiam perit. Ac denique cx eo qu6d dolor aliquando fen-
tiatury tanquam in quibufdam membris, in quibus nulla tamen
cft doloris cau0a , (cd in aliis per qux tranfeunt nervi , qui ab il-
lis ad cerebrum protenduntur. Quod ultimum innumeris experi-
mentis odendi potcd, l^unum hic ponere fuificiet. Citm puel-
Ix cuidam , manum gravi moibo we^m habenti , velarentur
oculi quoties Chtruipis accedebat , ne curationis apparatu turba-
retur , cique pod aliquot dies brachium ad cubitum ufque , ob gan-
grxnam in eo ierpentem fuilTet amputatum , & panni in gus lo-
cum ita fubdituti , uteoic privatam e(Te pland ignoraret, ip(a in-
terim varios dolores, nunc in uno ejus manus qux abiadaerat di-
gito, nunc in alio fefentire querebatur x quod aliuiKlc contin-

gere non poterat , qu^ ex eo , quod nervi qui prius ex cerebro ad
manum defeendebant , tuneque in brachio juxta cubitum termi-
nabantur , eodem modo ibi moverentur , ac prius moveri debuil^
fent in manu, adlcnfum hujus vel illius digiti dolentis, animx
cerebro reddenti imprimendum.

Probatur deinde talem elTe nodrx mentis naturam , ut ex eo
iblo qudd quidam motus in corpore dant , ad quaflibet certa-
tiones, nullam idorum motuum imaginem referentes, podit im-
pelli; & fpeciatim ad illas confuias , qux fendis, Hve feniationes
dicuntur. Nam videmus verba , dvc ore prolata , dve tantum
feripta, quaflibet in animis nodris cogitationes & commotiones
excitare. In eadem charta, ciim eodem calamo & atramento, (i
tantum calami extremitas certo modo fupra chartam ducatur,
literas exarabit , qux cogitationes prxliorum , tempedatum , fu-
riarum , affetdufque indignationis & tridttix in lec^rum animis
concitabunt ; fl vero alio modo ferd fimili calamus moveatur, co-
gitationes valde diverfas , tranquillitatis , pacis , amoenitatis , afle-
dlufque plan^ contrarios amoris & Ixtitix edidet. Rcfpondebi-
cur fertafle , fcriptiuam vel loquelam nullos af&(dus, nullalque
rerum i fc diverfanun imaginationes immediati in mente exci-
tare , fcd tantummodo diveH^ intelleAiones ; quarum deinde oc-
caflone anima ipfa variarum rerum imagines in le efformat. Quid
autem dicetur de fendi doloris & tidlladonis ? Gladius corpori
nodro admovetur, illud feindit, ex hoc iblo (Ruitur dolor, qui

fani

Pars Q^u arta. 217

fane non minus diverfus eft I gladii , vel corporis quod (cinditur lo-
cali motu» quam color, vclibnus, vcl odor„vcl fapor. Atque
ideo ciim clar^ videamus , doloris fenfum in nobis excitari ab eo
folo , quod aliquae corporis nodri partes conta^u alicujus alterius
corporis localiter moveantur, concludere licet., mentem noflram
efle talis naturae , ut ab aliquibus etiam motibus localibus , omnium
aliorum fenCuum afFe( 5 Uones pati poflit.

Prxterea non deprehendimus ullam differentiam inter nervos , CXCvni.
ex qua liceat judicare, aliud quid per unos quim per alios, ab
organis fenfuum externorum ad cerebrum pervenire, vel omni-
no quidquam eo pervenire prxter iplbrum nervorum motum lo- finfudtfre^
calem. Videmufque hunc motum localem, non modo fenfum
titillationis, vel doloris exhibere, fed etiam luminis & fonorum. »4-
Nam fi quis in oculo percutiatur, ita ut iftus vibratio ad reti-
nam ufque perveniat, hoc ipfb videbit plurimas fcintillas luminis
fulgurantis , quod lumen extra ejus oculum non erit : Atque fi
quis aurem fuam digito obturet, tremulum quoddam murmur
audiet, quod it fblo motu aeris in ea inclufi procedet. Denique
fxpe advertimus calorem , aliafvc fenfiles qualitates , quatenus
funt in obje^ris , nec non etiam formas rerum pur^ materialium ,
ut exempli gratia , formam ignis , ^ motu locali quorundam cor-
porum oriri , atque ipfas deinde alios motus locales , in aliis cor-
poribus efficere. Et optimi comprehendimus quo pafto i varia
magnitudine , figura & motu particularum unius corporis , varii
motus locales in alio corpore excitentur; nullo autem modo pofTu-
mus intclligcrc, quo pado ab iifdem ( magnitudine fcilicet, figu-
ra & motu ) aliquid aliud producatur , omnino diverfx abipfis na-
turae, quales funt illx formz fubfiantiales & qualitates rcales,
quas in rebus eile multi fupponunt ; nec etiam quo pado poflea
ifhe qualitates aut formx , vim habeant in aliis corporibus motus
locales excitandi. Qux ciim ita fint , & fciamus eam effe animx
nofbx naturam 1 ut diverfi motus locales fufficiant^ad omnes
fenfus in ea excitandos; experiamurque illos reipfa varios fen-
fus in ea excitare, non autem deprehendamu» quicquam aliud,
prxtcr ejufinodi motus , ^ fenfuum externorum organis , ad ce-
rebrum tranfirc: omnino concludendum efl, non etiam ii no-
bis animadverti, ca, qux in objedis externis, luminis, coloris,
odoris , faporis , foni , caloris , frigoris & aliarum tadilium

£e qua-

CXCIX.
NuUu natu-
rae pktem

fitiftpy-

terml^U.

ii8 Principiorum PniLosoPHiiB

qualitatum » vcl etiam formarum fubdantialium nominibus imligi-
tamus t quicquam aiiud eifc quim iftorum objectorum varias di(po-
fitioncs j qui efficiunt ut nervos noilros variis modis movere poC»
fint.

Atque ita facili enumeratione colligitur, nulla naturi phioo-
mena fuilTc ^ me in hac tradationc pritermilTa. Nihil enim in-
meftumim tcr naturi phinomena efl: recenfendum, nili quod fenfu depre-
traRaiitnt l^cnditur. Atqui exceptis magnitudine, figura Semotu, qui qua-
lia fmt in unoquoque corpore explicui , nihil extra nos politum len-
titur, niG lumen, color, odor, fapor, fonus, & taftiles quali-
tates; qux nihil aliud clTe, vel faltem ^ nobis non deprehendi
quicquam aliud elTe in objeCtis , qu^m difpolitiones quafdam in
magnitudine , Ggura & motu confiftcntcs , haCtenus eft demon-
ftratum.

in velim etiam notari , mc hic univerfam rerum materialium

tmprmcipiit naturam ita conatum elTc explicare , ut nullo plani principio ad
mfumefe, hoculusfim, quod non ab AriGotelc, omnibulque aliis omnium
foculorum Philofophis fuerit admilTum : adc6 ut hic Philofb-
eipiMturi phia non (it nova, fcd omnium maximi antiqua & vulgaris.

Nempe figuras & motus , & magnitudines corporum conlidera-
pLmmn vi » atquc fecundum l(^cs Mechanici , certis & quotidiams cx-
fhntvnm, perimentis confirmatas, quidnam ex iftorum corporum mutuo
concurfu fcqui debeat , examinavi. Quis autem unquam dubita-
vit, quin corpora moveantur, .variafque habeant magnitudines
& figuras, pro quarum diverlitate ipforum etiam motus varientur,
atque ex mutua collifione, qux majufcula funt in mujta minora
, dividantur , & figuras mutent i Hoc non uno tantum fenfu , led
pluribus , vifu , taClu , auditu deprehendimus ; hoc etiam diftin&i
imaginamur & intelligimus : quod de reliquis, ut de coloribus,
de Ionis & exteris, qux non ope plurium (enfuum, (H fingulo-.
rum duntaxat percipiuntur, dici non poteft ; lemper enim eonun
imagines in cogitatione noftra funt confulx, nec quidnam illa fine
fcimus.

multas in fingiriis corporibus particulas confidero , qux nul-
cn^ urp 0 - lo percipiuntur :• quod illi fortalTe non probant , qui fenfus
r/wi mlhtji- fuos pro menfura cognofeibilium fumunt. Qjiis autem poteft du-
biure, quin^ulta corpora fint ta«i minuta, ut ea nullo fenfu de-
prehendamus , fi tantum confideret , quidnam fingulis horis ad-
jiciatur

Mntifium

rem.

P A R S Q. U A R T A. iip

^idatur lls qux Icnt^ augentur , vel quid detrahatur ex iis quae
minuuntur. Crefdt arbor quodie , nec poteft intclligi majorem
illam reddi, quam priiis fuit, nili Hmul intelligatur diquod cor-
pus ci adjungi. Quis autem unquam lenfii deprehendit, quarnam
llnt illa corpufcula , quae in una dic arbori crcfccnti^ccdlerunt ?

Atque faltem illi , qui agnofeunt quantitatem cfle indefiniti di-
vifibilem , fateri debent ejus partes reddi pofTe tam exiguas , ut
nullo fenfi^ perdpiantur. £t fani mirum elTe non debet , quod
valde minuta corpora fentire nequeamus ; ciun ipli noflri ner-
vi, qui moveri debent ab objeflis, ad fenfum efficiendum, non
fint minutiffimi , fed funiculorum inflar, ex multis particulis fe
minoribus conflati ; nec proinde i minutiffimis corporibus mo-
veri jx>ffint. Nec puto quemquam ratione utentem negaturum,
quin longi melius fit , ad exemplum eq^m qus in magnis cor-
poribus accidere fenfu perdpimus , judicare de iis qux aeddunt
in minutis corpufculis , ob folam fuam parvitatem fenfum ef-
fugientibus , qu^m ad hxc explicanda , novas res nefdo quas ,
nullam cum iis qus fentiuntur fimilitudinem habentes , exco-
gitare.

At Democritus etiam corpufcula quxdam imaginabatur, va- CCII. .
rias figuras , magnitudines & motus habentia , ex quorum co-
acervatione mutuifquc concurfibus , omnia fenfilia corpora ex- phl^mn
furgerent ; & tamen ejus philofbphandi ratio vulgo ab omnibus <i>f-
rejid folet. Verum nemo unquam illam rejedt , propterea quod
in ea confiderarentur qusdam corpora tam minuta , ut fenfum «
effugerent , qux varias magnitudines , figuras & motus habe-
re’ dicerentur ; quia nemo poteft dubitare , quin multa revera
talia fint , ut modo oftenfi^ cft. Sed rejefb cft , primd quia
illa corpufcula indivifibilia fupponebat , quo nomine etiam ego
illam rejicio : ddnde quia vacuum circa ipfa effe fingebat, qu^

^o nullum dari pofTe demonftro : terti6 quia gravitatem iifdem
tribuebat , quam ego nullam in ullo corpore ciun fblum fpetfta-
tur, fed tantum quatenus ab aliorum corporum fitu& motu de-
pendet , atque ad illa refertur , intclligo : Ac denique quia non
oftendebat , quo pado res fingulx , ex folo corpufailorum concurfu
orirentur, vel fi de aliquibus id oftenderct , non omnes ejus rationes
inter fe cohxrcbantj faltem quantum judicare licet ex iis, qux de
ipfius opinionibus memoris prodita funt. An autem ea qux hac-

£ e 2 tenus

CCIII.

§ljteniod»
figur/u (T
motuf par~
tuuiarum
infefililium

ngntfca-

mtu.

CCIV.
Sufficfrt Ii
<U mfenftli-
btu qualia
ptipntt
explMuermt,
ttfi forti
non talia
fiat.

zzo Principiorum Philosopht/e

tenus de Philolbphia fcripli, fatis cohxreant, aliis judicandum ro>

linquo.

At infenlilibus corporum particulis , determinatas figuras &
magnitudines & motus alTigno, tanquam fi eas vidifTcm, & ta-
men fateor^Tc infenfiles; atque ideo quaerent fortade nonnulli,
unde ergo quales lint agnofeam. Quibus refjmndeo» me primd
quidem. ex fimpliciflimis & maximil notis principiis, quorum co^
gnitio mentibus noilris Enatura indita cfl, generaliter ^ndderalle,
quarnam praecipux difFerenriz inter magnitudines & figuras 8c
fitus corporum , ob fblam exiguitatem fuam infenfilium , efle pof-*
fent , & quinam feniiles effedus , ex variis eorum concurfibus fe-
querentur. Ac deinde cum fimiles aliquos efFefhisin rebus fenfi-
bilibus animadverti) eas ex fimili talium corporum concurfu ortas
exidimalTe : praefertim c\^ nullus alius ipfas explicandi modus ex-
cogitari pofTe videbatur. Atque ad hoc arte fa^a non parum me
adjuverunt: nullum enim aliud) inter ipfa& corpora naturalia dif>
crimen agnofeo , nifi quod arte fadorum operationes ) ut pluri-
mum peraguntur inArumentis aded magnis, ut fenfu faciltl perdpi
pofTint: hoc enim requiritur) ut ab hominibus fabricari queant.
Contra autem naturales effedus, fer^ femper dependent ab ali-
quibus organis adeo minutis, ut omnem fenfum effugiant. Etfani
nullae funt in Mechanica rationes, qux non etiam ad Phyficam,
cujus pars vel fpecies eA, pertineant : nec minus naturale eA ho-
rologio, ex his vel illis rotis compofito, ut horas indicet, qu^m
arbori ex hoc vel illo femine ortx , ut tales frudus producat.
Quamobrem ut ii qui in confldcrandis automatis, funt exercita-
ti ) cum alicujus machinx ufum fciunt , & nonnullas ejus partes afpi-
dunt , fadl^ ex iAis, quo modo ali^ quas non vident (Int
conjiciunt; itaexfenniibuscffedibus, & partibus corporum natu-
ralium, qualos linteorum cauffx &particulx infenfiles, inveAigare
conatus fum.

At quamvis fort^ hoc pado intelligatur , quomodo res omnes
naturales Aeri potuerint , non tamen ideo concludi debet , ipfas
revera lic fadas elTc. Nam (Quemadmodum ab eodem arti Ace, duo
horologia Aeri poAunt, qux quamvis horas xqui bene indicent,
& extrinlccus omnino Amilia Ant , intus tamen ex valde dilTimili
rotularum compage conAant; ita non dubium cA, quin fummus
rerum opifex , omnia illa qux videmus , pluribus diverAs modis

potue-

P A R S Q^xr A R T aI . 121

potuerit efficere. Quod equidem verum effie libentiffime conce-
do, fatifquc i 'me praftitum efle putabo, fi tantum ea qui feri-
pfi talia fint, ut omnibus naturse phxnomenis accurate rcfpondeant.
Hocque etiam ad ufum vitx fufficiet , quia & Medicina , & Mecha-
nica, & exterae artes omnes, quae ope Phyfic* perfici poffunt , ea
tantum qux Icnfilia funt, ac proinde inter naturxphsnomena nu-
meranda, pro fine habent. Et nequisfort^ libi jxrfuadcat , Ari-
(lotclcm aliquid amplius praefiitille, autprifiarcvoluifTc, ipfcmct
in primo Metcorolc^corum , initio capitis feptimi expreffe tefta-
tur, de iisqux feofui non funt manifcita, fe putare fufficientes ra-
tiones & demonftrationcs afferre , fi tantum offendat ea ita fieri
poffc, ut ^ ff explicantur.

Sed tamen ne qua hic veritati fraus fiat , confiderandum eff
quidam effe qui habentur certa moraliter , hoc eff , quantum fuffi-
cit ad ufum viti , quamvis fi ad abfolutam Dei potentiam referan-
tiJ», fint incerta. Ut exempli gratia , fi quis legere velit epiffolam ,
Latinis quidem literis, led non in vera I igni fica tionc politis , (cri-
ptam , conjiciens ubicunque in ea eff A , legendum effe B , ubi B
legendum C , atque ita pro unaquaque litera proximi (equentem
effe fubffituendam , inveniat hoc pafto Latina quidam verba ex
iis componi , non dubitabit quin illius epiffolx verus fenfus in
iffis verbis contineatur, etfi hoc fola conjeftura cognofeat , & fieri
forfan poflit, ut qui eam fcripfit, non literas proximi fcquentes,
fed aliquas alias loco verarum pofucrit, atque fic alium in eafen-
fum occultaverit : hoc enim tam difficulter poteft contingere , ut
non credibile videatur. Sed qui advertent , quim- multa de magne-
te, de igne, de totius Mundi Fabrici , ex paucis quibufdam prin-
cipiis hicdedu(ffa fint, quamvis iffa principia tantum cafu & fine
ratione a me affumpta effe putarent, forti tamen agnofccnt, vix
potuiffc contingere, ut tam multa fimul cohirercnt, 'fi falla
effent.

Pnterea quidam funt , etiam in rebus naturalibus , qui abfblu-
tiacplulquam moraliter certa exiffimamus, hoc fcilicet innixi Mc-
taphyfico fundamento, quod Deus fit fummi bonus & minimi
fallax , atque ideo facultas quam nobis dedit .id verum i falfo diju-
dicandum , quoties ea refte utimur , & quid ejus ope diffin(ffc per-
cipimus, errare non poffit. Tales funt Mathematici demonffra-
tiones : talis eff cc^nitio qu6d res materiales exfiffant : & talia

£6 3 fune

' UT-

ccv.

La tionen
qu* txph‘
etut vuitri
fttltem n;t-
r»liler cer-
ta.

cevr.

Imo p/uf-
fiunnmo-
ralittr.

•is Pnivc. Philo s. Pars C^uarta.'
funt evidentia omnia ratiocinia, qux de ipHs fiunt. In quorum nu*
merum fbrtaflis etiam hxc noftra recipientur ab iis , qui confide^
rabunt, quo pado ex primis & maximi fimplicibus cognitionis hu«
manx principiis , continua feric dedufta flnt. Prxfcrtim fi fatis in-
tclligant, nulla nos .ob)e<fta externa fentire pofTe , nifi ab iis aliquis
motus localis in nervis noftris excitetur; talemque motum excita»
ri non pofTe \ ficUis fixis, longiflim^ hinc difiantibus, nifi fiat
etiam aliquis motus in illis , & in toto coelo interjacente : his enim
admilTis , extera omnia , faltem generaliora qux de Mundo & Ter-
ra fcripfi , vix aliter quam \ me explicata funt , intelligi pofTe vi-
dentur.

At nihilominus memor mex tenuitatis , nihil affirmo : fed hxc

omnia tum Ecclefia^ CatholicxauAoritati, tum prudenriorum ju-

Ettlffiyau- diciisfubmitto; nihilque ab ullo credi velim, nifi quod ipfi evidens

fioritati Sc invida ratio perfuadebit.
ftUmrttnt, ^

FINIS.

• ^ i

CCVII.
Sedmt 9-
nrnia mta

Internet Archive Audio

Featured

Top

Images

Featured

Top

Software

Featured

Top

Texts

Featured

Top

Video

Featured

Top

Mobile Apps

Browser Extensions

Archive-It Subscription

Save Page Now

Full text of "Renati DesCartes Opera philosophica Renati DesCartes Principia philosophiae"

See other formats